ΚΙ.ΠΟ.Κ.Α. -EASO ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΑΣΥΛΟ 2011


ΑΣΥΛΟ 2011

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

European Asylum Support Offi ce
Bureau Européen d’Appui pour l’Asile

Ετήσια έκθεση για την κατάσταση του ασύλου στην Ευρωπαϊκή Ένωση και έκθεση πεπραγμένων της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Υποστήριξης για το Άσυλο για το έτος 2011SUPPORT IS OUR MISSION
ISSN 1977-6896
EL.indd 1 19/12/12 08:40EL.indd 2 19/12/12 08:40European Asylum Support Office
Bureau Européen d’Appui pour l’Asile
Ετήσια έκθεση
για την κατάσταση
του ασύλου
στην Ευρωπαϊκή
Ένωση και έκθεση
πεπραγμένων
της Ευρωπαϊκής
Υπηρεσίας
Υποστήριξης για το
Άσυλο για το έτος 2011
EASO
SUPPORT IS OUR MISSIONΗ Άμεση Ευρώπη είναι μια υπηρεσία που σας βοηθά να βρείτε απαντήσεις
στα ερωτήματά σας για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αριθμός δωρεάν τηλεφωνικής κλήσης (*):
00 800 6 7 8 9 10 11
(*) Ορισμένες εταιρείες κινητής τηλεφωνίας δεν επιτρέπουν την πρόσβαση
στους αριθμούς 00 800 ή ενδέχεται να χρεώνουν την κλήση.
Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχονται από το διαδίκτυο (http://europa.eu).
Δελτίο καταλογογράφησης διατίθεται στο τέλος του τεύχους.
Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2012
ISBN 978-92-95079-19-9
doi:10.2847/22081
© Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο, 2012.
Η EASO και τα άτομα που ενεργούν για λογαριασμό της δεν φέρουν ευθύνη για τη χρήση των πληροφοριών
που περιέχονται στην παρούσα έκθεση.
Επιτρέπεται η αναπαραγωγή με αναφορά της πηγής.
Printed in Belgium
ΤΥΠΩΜΈΝΟ ΣΕ ΑΝΑΚΥΚΛΩΜΈΝΟ ΧΑΡΤΊ ΧΩΡΊΣ ΧΛΏΡΙΟ (PCF)ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 3
Περιεχόμενα
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
του προέδρου του διοικητικού συμβουλίου…5
Πρόλογος του εκτελεστικού διευθυντή…7
Σύνοψη…9
Εισαγωγή…11
Διεθνείς εξελίξεις, επιπτώσεις στα κράτη μέλη και εργαλεία και μέτρα της EASΟ
για την αντιμετώπισής τους…13
EASO και πληροφορίες για τις χώρες καταγωγής…14
Η εισροή από Αφγανιστάν
(Αυστρία, Βέλγιο, Γερμανία, Κάτω Χώρες, Σουηδία)…15
Η περιοχή της ανατολικής Μεσογείου…16
Ελλάδα…17
EASO και Ελλάδα…18
Τρέχουσες εξελίξεις…21
Δύναμη επέμβασης για το άσυλο για υποστήριξη σε επείγουσες καταστάσεις…22
Η «αραβική άνοιξη»: Τυνησία, Αίγυπτος, Λιβύη, Συρία, Υεμένη …23
Εξωτερική διάσταση και υποστήριξη προς τρίτες χώρες …24
Νέες αφίξεις στη Λαμπεντούζα, τη Σικελία και τη Μάλτα …24
Εισροή αιτούντων άσυλο από τα Βαλκάνια (σε Βέλγιο, Γερμανία, Λουξεμβούργο, Σουηδία
και άλλα κράτη μέλη της ΕΕ)…25
EASO και έγκαιρη προειδοποίηση…31
Δύο χαρακτηριστικές καταστάσεις ιδιαίτερων πιέσεων:…32
Η προσέγγιση της EASO στα στατιστικά στοιχεία…32
Ανάλυση εισροών από επιλεγμένες χώρες καταγωγής – Τάσεις …32
Περιφερειακή πρόβλεψη …33
Το ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου …35
Το ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου (ΕΕΣΑ)…35
Το ενωσιακό κεκτημένο για το άσυλο και η εφαρμογή του: η νέα οδηγία περί αναγνώρισης
και οι εξελίξεις όσον αφορά την εθνική νομοθεσία και τη νομολογία…35
Το σύστημα του Δουβλίνου…36
Προσωρινή προστασία…39
Συνθήκες υποδοχής…39
Αναγνώριση …40
Διαδικασίες …43
Θέματα που σχετίζονται εμμέσως με το άσυλο: κράτηση και επιστροφή …46
Άλλες πράξεις που σχετίζονται με το άσυλο…49
Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων …49
Η ανακοίνωση για την αλληλεγγύη εντός ΕΕ…50
Κοινοτικές δράσεις του ΕΤΠ και EASO …504 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
ΕΤΠ: μεταφορά…51
EASO και μεταφορά…51
Άλλα συναφή σχέδια του ΕΤΠ τα οποία έχουν αντίκτυπο στην EASO…51
EASO και δραστηριότητες σε σχέση με την ποιότητα…55
EASO και ασυνόδευτοι ανήλικοι…56
EASO και καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων …56
EASO και κατάρτιση …56
Το δίκτυο της EASO – Θεσμικοί εταίροι και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη…58
EASO και Ευρωπαϊκή Επιτροπή …58
EASO και Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες …59
EASO και συνεργασία με εταίρους και ενδιαφερόμενα μέρη…59
EASO και κοινωνία των πολιτών…60
Προσάρτημα …64
Πρόσβαση στα έγγραφα…64
Οικονομική έκθεση …65
Δημοσιονομικοί πόροι…65
Ανθρώπινο δυναμικό …66
Κατάλογος συντομογραφιών και ακρωνυμίων …67
Παραρτήματα …68
Στατιστικοί πίνακες …68
Σημειώσεις …73

ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 5
Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
του προέδρου του διοικητικού
συμβουλίου
Το 2011 αποτέλεσε κομβικό έτος για την περαιτέρω ανάπτυξη και αναβάθμιση του ενιαίου
ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου. Στις εξελίξεις αυτές καίριο στοιχείο αποτέλεσε η ίδρυση
της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Υποστήριξης για το Άσυλο (EASO). Είναι αδύνατον να υπάρξει
ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου χωρίς υποστήριξη, υπό μορφή επιστημονικής και
τεχνικής βοήθειας, ή χωρίς διάχυση πληροφοριών και εμπειρογνωμοσύνης. Αυτός ακριβώς
είναι ο λόγος σύστασης της EASO και, ως εκ τούτου, αποτελεί σημαντική παράμετρο της όλης
εξίσωσης. Η EASO προσφέρει νέα ώθηση στο ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου.
Στην πρώτη συνεδρίαση του διοικητικού συμβουλίου της EASO, τον Νοέμβριο του 2010,
στην οποία εξελέγην πρόεδρος, ο Robert K. Visser εξελέγη εκτελεστικός διευθυντής της
EASO. Ανέλαβε τα καθήκοντά του την 1η Φεβρουαρίου, τα δε επίσημα εγκαίνια των
εγκαταστάσεων της EASO πραγματοποιήθηκαν στις 19 Ιουνίου 2011 στη Μάλτα. Την ημέρα
των εγκαινίων επιβεβαιώθηκε η δέσμευση των κύριων εταίρων —όπως η Ευρωπαϊκή
Επιτροπή, τα κράτη μέλη και άλλοι οργανισμοί που δραστηριοποιούνται στον τομέα, όπως
ο Frontex και ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων— καθώς και της Ύπατης Αρμοστείας
των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες και της ευρύτερης κοινωνίας των πολιτών, για
στενή συνεργασία με την EASO.
Το διοικητικό συμβούλιο της EASO συνεδρίασε τέσσερις φορές εντός του 2011. Ως
πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου, με χαροποιεί και με ενθαρρύνει ιδιαίτερα η μεγάλη
προσήλωση και δέσμευση των μελών του. Παράλληλα με την αμέριστη αφοσίωση
του προσωπικού, το διοικητικό συμβούλιο συνέβαλε σε μεγάλο βαθμό στο να γίνει η EASO
αυτό που είναι σήμερα. Οι συζητήσεις και οι αποφάσεις του διοικητικού συμβουλίου ήταν
πάντα εποικοδομητικές. Τα κράτη μέλη στο σύνολό τους, μέσω των εκπροσώπων τους
στο διοικητικό συμβούλιο της EASO, παρέχουν πλήρη στήριξη στη συγκρότηση της EASO,
συμμετέχουν ενεργά στις διάφορες συνεδριάσεις της και συνεισφέρουν στα ποικίλα μέτρα
υποστήριξης. Οι προσδοκίες είναι πολύ μεγάλες και ποικίλες, ωστόσο η EASO βρίσκεται
ακόμη στα σπάργανα και οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι διαθέτει περιορισμένους πόρους
και ικανότητες. Παρά ταύτα, τα αποτελέσματα μιλούν από μόνα τους.
Καλώ τον αναγνώστη να μελετήσει την παρούσα ετήσια έκθεση, όπου γίνεται πλήρης
επισκόπηση της κατάστασης του ασύλου στην ΕΕ και σκιαγραφείται η συμβολή
της EASO στην εφαρμογή του ενιαίου ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου κατά το πρώτο
έτος της λειτουργίας της.
Stéphane Fratacci
Πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της EASOΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 7
Πρόλογος του εκτελεστικού
διευθυντή
Αποστολή μας η υποστήριξη. Από τη σύστασή της, η EASO διακρίνεται ως ανεξάρτητο
κέντρο εμπειρογνωμοσύνης, υποστήριξης και αλληλεγγύης, το οποίο συμβάλλει
στην ανάπτυξη και εφαρμογή του ενιαίου ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου (ΕΕΣΑ).
Πέρα από το νομικό πλαίσιο, το ΕΕΣΑ στηρίζεται σε δύο ακόμη σημαντικούς πυλώνες:
την αποτελεσματική έμπρακτη συνεργασία και το αυξημένο αίσθημα αλληλεγγύης
και υπευθυνότητας των κρατών μελών. Η ίδρυση της EASO για την υποστήριξη των δύο
αυτών πυλώνων αποτελεί αδιαμφισβήτητα ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα στον
τομέα του ασύλου στη διάρκεια του 2011.
Όσον αφορά τη δημιουργία του ΕΕΣΑ, τόσο σε νομοθετικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο
σημειώθηκαν σημαντικές εξελίξεις το 2011. Εγκρίθηκε μία από τις νομικές πράξεις
οι οποίες συναπαρτίζουν το ενωσιακό κεκτημένο στον τομέα του ασύλου, η νέα οδηγία
περί αναγνώρισης, ενώ η έγκριση των λοιπών αναδιατυπωμένων προτάσεων (κανονισμός
του Δουβλίνου, οδηγία για τις συνθήκες υποδοχής και οδηγία για τις διαδικασίες ασύλου)
αναμένεται έως τον Δεκέμβριο 2012, όπως προβλέπεται, μεταξύ άλλων, από το ευρωπαϊκό
σύμφωνο για τη μετανάστευση και το άσυλο (2008) και από το σχέδιο δράσης για
την εφαρμογή του προγράμματος της Στοκχόλμης (2010).
Περαιτέρω, αυξάνεται σταθερά η νομολογία για το άσυλο σε εθνικό και ευρωπαϊκό
επίπεδο σχετικά με την ερμηνεία και την εφαρμογή των συναφών πράξεων του ενωσιακού
κεκτημένου στον τομέα του ασύλου. Από τις αποφάσεις του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής
Ένωσης (ΔΕΕ) και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ)
επί υποθέσεων διεθνούς προστασίας απορρέουν ουσιώδη στοιχεία για την εφαρμογή και
την ερμηνεία του ΕΕΣΑ, τα οποία έχουν πλήθος πρακτικές συνέπειες για τα κράτη μέλη.
Ταυτόχρονα, οι εξελίξεις στις γειτονικές χώρες της ΕΕ σε συνδυασμό με τις συνεχώς
μεταβαλλόμενες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες στην ίδια την ΕΕ και την επιρροή
τους στο μεταναστευτικό τοπίο στην ΕΕ είχαν ως αποτέλεσμα τα κράτη μέλη να
συνειδητοποιήσουν καλύτερα την ανάγκη για μεγαλύτερη ετοιμότητα.
Σε αυτό το μεταβαλλόμενο πλαίσιο, τόσο εντός όσο και εκτός ΕΕ, το 2011 η EASO
δραστηριοποιήθηκε έντονα σε διάφορα μέτωπα, ειδικότερα στον τομέα της κατάρτισης
και της ποιότητας των πληροφοριών για τις χώρες καταγωγής (ΠΧΚ), της δημιουργίας
συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης και ετοιμότητας, της παροχής έκτακτης υποστήριξης
όποτε παρέστη ανάγκη, της υλοποίησης μέτρων που προβλέπονται στο πρόγραμμα δράσης
της ΕΕ για τους ασυνόδευτους ανηλίκους, παράλληλα με την αύξηση του αριθμού των
υπαλλήλων της από έναν σε 40 και τη μετεγκατάστασή της από τις Βρυξέλλες στη Μάλτα.
Την 1η Απριλίου 2011, δύο μήνες μετά τον διορισμό μου στη θέση του εκτελεστικού
διευθυντή, η EASO υπέγραψε επιχειρησιακό σχέδιο με την Ελλάδα για την ανάπτυξη ομάδων
υποστήριξης για το άσυλο σε ελληνικό έδαφος, οι οποίες θα συνδράμουν τη χώρα στην
ανάπτυξη ενός σύγχρονου συστήματος ασύλου και υποδοχής. Η αποστολή των πρώτων
ομάδων έγινε τον Μάιο.
Στη διάρκεια του 2011, η EASO ανέπτυξε εργαλεία και μεθόδους πρακτικής συνεργασίας,
αξιοποιώντας, μεταξύ άλλων, τα διδάγματα που αντλήθηκαν από προηγούμενες εμπειρίες
και μέτρα ως όχημα της εν λόγω συνεργασίας. Τρία βασικά μέτρα τα οποία έχουν ήδη
ενοποιηθεί μεταξύ τους και έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα για τη φετινή ετήσια έκθεση,
λόγω της στενής τους σχέσης με την εντολή της EASO, είναι το ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό
πρόγραμμα για το άσυλο (ΕΕΠΑ), το δίκτυο Eurasil και η δικτυακή πύλη ΠΧΚ. Η EASO
διοργανώνει πλέον συνεδρίες κατάρτισης και εργαστήρια πρακτικής συνεργασίας και έχει
αναλάβει τη διαχείριση της πύλης ΠΧΚ.
Το Συμβούλιο ΔΕΥ του Μαρτίου 2012 ανέθεσε στην EASO σειρά νέων καθηκόντων, κυρίως
όσων σχετίζονται με την υλοποίηση του μηχανισμού έγκαιρης προειδοποίησης, ετοιμότητας
και διαχείρισης κρίσεων. Στο πλαίσιο αυτό, η EASO εκπονεί περιφερειακές προβλέψεις, 8 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
ανάλυση τάσεων στον τομέα του ασύλου και των παραγόντων άπωσης-έλξης
της μετανάστευσης, καθώς και σενάρια κινδύνου.
Η EASO είναι επίσης το μέσο με το οποίο αποδεικνύεται εμπράκτως η αλληλεγγύη.
Η αλληλεγγύη είναι κεντρικός άξονας της πολιτικής της ΕΕ στον τομέα του ασύλου
και αποτελεί αναπόσπαστο συστατικό στοιχείο της μεθοδολογίας εργασίας
της EASO. Αυτό συνεπάγεται ότι η επιτυχία της EASO εξαρτάται από τη βούληση
των κρατών μελών αφενός να συνεισφέρουν και, αφετέρου, να συμμετάσχουν
στις δραστηριότητές της. Λόγω της αυξανόμενης σύγκλισης σε επίπεδο ΕΕ, ιδίως
σε νομοθετικό επίπεδο, η ανάγκη έμπρακτης συνεργασίας μεταξύ των κρατών
μελών αποκτά μια νέα διάσταση. Η συνεχιζόμενη εκπαίδευση των αρμόδιων
για την εξέταση αιτήσεων ασύλου στα κράτη μέλη από την EASO αποτελεί απτό
παράδειγμα συνεργασίας των αποφαινόμενων αρχών, η οποία έχει ως αποτέλεσμα
αύξηση της γνώσης και των κοινών προτύπων. Ένα άλλο παράδειγμα είναι
η δύναμη επέμβασης για το άσυλο, στην οποία συμμετέχουν εμπειρογνώμονες
των κρατών μελών οι οποίοι μπορούν να αναπτυχθούν για την υποστήριξη
των κρατών μελών που αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες πιέσεις, όπως συνέβη στην
Ελλάδα και το Λουξεμβούργο.
Εξυπακούεται ότι η EASO δεν λειτουργεί εν κενώ. Ως εκ τούτου, επιθυμώ να
εκφράσω τις ευχαριστίες μου προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την πρωτοβουλία
ίδρυσης της EASO, καθώς και για τη συνεχή στήριξη και την άριστη συνεργασία.
Επιθυμώ, επίσης, να εκφράσω τις ευχαριστίες μου προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,
το Συμβούλιο ΔΕΥ, τα κράτη μέλη, τον Frontex και τους άλλους οργανισμούς
της ΕΕ, την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες και
τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών για την επένδυση που έχουν κάνει στην
EASO και για τη στήριξη που της προσέφεραν κατά το πρώτο έτος της λειτουργίας
της. Τέλος, επιθυμώ να εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου στην κυβέρνηση της
Μάλτας για τη φιλοξενία που παρέχει στην EASO και για τη βοήθειά της κατά
το στάδιο της εγκατάστασης της Υπηρεσίας.
Η ανάγκη για συνεργασία, αυξημένο αίσθημα ευθύνης και αμοιβαία εμπιστοσύνη
στον τομέα του ασύλου είναι ένα πολυσυζητημένο θέμα στην ΕΕ. Η EASO ιδρύθηκε
ακριβώς με σκοπό να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών και,
μέσω των διαφόρων εργαλείων τα οποία προσφέρει, να καλλιεργήσει ένα κλίμα
εμπιστοσύνης και υπευθυνότητας στο πλαίσιο του ΕΕΣΑ.
Αποστολή της EASO είναι η παροχή υποστήριξης. Η Υπηρεσία έχει αναβαθμίσει
τη συνεργασία, προσδίδοντας προστιθέμενη αξία στην ΕΕ και τα κράτη μέλη της
και, ταυτόχρονα, ενισχύοντας τις κοινές αξίες, την ποιότητα και την αλληλεγγύη σε
ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Robert K. Visser
Εκτελεστικός διευθυντήςΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 9
Σύνοψη
Η πρώτη ετήσια έκθεση για την κατάσταση του ασύλου στην Ευρωπαϊκή Ένωση και έκθεση
πεπραγμένων της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Υποστήριξης για το Άσυλο για το έτος 2011
περιέχει πλήρη περιγραφή της κατάστασης του ασύλου στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) το 2011,
με ιδιαίτερη έμφαση στα πεδία δράσης της EASO το 2011.
Η EASO διαδραματίζει κεντρικό ρόλο όσον αφορά την εφαρμογή του ενιαίου ευρωπαϊκού
συστήματος ασύλου (ΕΕΣΑ). Ιδρύθηκε με σκοπό την αναβάθμιση της έμπρακτης
συνεργασίας σε υποθέσεις ασύλου και την παροχή συνδρομής προς τα κράτη μέλη ώστε
να εκπληρώνουν την ευρωπαϊκή και διεθνή υποχρέωσή τους να παρέχουν προστασία σε
όσους την έχουν ανάγκη. Η EASO λειτουργεί ως κέντρο εμπειρογνωμοσύνης για θέματα
ασύλου. Παρέχει, επίσης, υποστήριξη προς τα κράτη μέλη των οποίων τα συστήματα ασύλου
και υποδοχής υφίστανται ιδιαίτερες πιέσεις. Η EASO παρέχει, επιγραμματικά, τριών ειδών
μέτρα επιχειρησιακής υποστήριξης: συνεχή υποστήριξη, ειδική υποστήριξη και υποστήριξη
σε επείγουσες καταστάσεις. Παρέχει, επιπλέον, υποστήριξη σε θέματα πληροφοριών και
ανάλυσης, καθώς και αλληλέγγυα υποστήριξη.
Το πρώτο έτος λειτουργίας της EASO ήταν ταραχώδες.
Το 2011, κύριο προορισμό των αιτούντων άσυλο μεταξύ των βιομηχανικών χωρών
αποτελούσε η Ευρώπη. Τα κράτη μέλη της ΕΕ δέχθηκαν ποσοστό 85 % του συνόλου
των αιτήσεων διεθνούς προστασίας που υποβλήθηκαν στην ευρωπαϊκή ήπειρο, άλλως
περισσότερες από 300 000 αιτήσεις (+ 15 %). Η Γαλλία ήταν και πάλι το κράτος μέλος που
δέχθηκε τον μεγαλύτερο αριθμό αιτήσεων (56 300), ενώ ακολουθούν η Γερμανία (53 300) και
η Ιταλία (34 100).
Οι διεθνείς εξελίξεις, ιδίως η λεγόμενη «αραβική άνοιξη» και ο εμφύλιος πόλεμος στη
Λιβύη, προκάλεσαν αιφνίδιες μεγάλης κλίμακας μετακινήσεις πληθυσμών. Περισσότεροι
από 24000 Τυνήσιοι κατέπλευσαν στις ακτές της Ιταλίας μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό
διάστημα μετά την ανατροπή του καθεστώτος του προέδρου Μπεν Άλι. Ο πόλεμος στη Λιβύη
πυροδότησε μία από τις μεγαλύτερες μετακινήσεις πληθυσμού από την εποχή των πολέμων
της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Στη Συρία, δεκάδες χιλιάδες πολίτες εγκατέλειψαν τη χώρα
και λίγες χιλιάδες εξ αυτών αναζήτησαν προστασία στην Ευρώπη, κυρίως στη Γερμανία, το
δεύτερο εξάμηνο του έτους.
Μια σταθερή ροή αιτούντων άσυλο από τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, ιδίως από την
Αλβανία (2 800, + 55 %), αν και μικρότερη σε σύγκριση με τα προηγούμενα έτη σε επίπεδο
ΕΕ, συγκεντρώθηκε στο Βέλγιο και στο Λουξεμβούργο, ασκώντας έντονες πιέσεις στα
συστήματα ασύλου και υποδοχής των δύο αυτών κρατών μελών, ενώ επηρέασε και τη
Γερμανία και τη Σουηδία.
Το Αφγανιστάν ήταν το 2011 η χώρα καταγωγής της πλειονότητας των αιτούντων άσυλο
στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο αριθμός των Αφγανών αιτούντων άσυλο άγγιξε τα υψηλότερα
επίπεδα από το 2002, το δε Αφγανιστάν συγκαταλεγόταν στις 5 χώρες καταγωγής από τις
οποίες προέρχεται ο κύριος όγκος αιτούντων άσυλο σε 14 κράτη μέλη.
Μνεία θα πρέπει να γίνει και σε άλλες χώρες καταγωγής, όπως η Ακτή Ελεφαντοστού
(+ 200 %), η Νιγηρία (+ 20 %), το Πακιστάν και το Μπαγκλαντές.
Καθ’ όλη τη διάρκεια του 2011, αλλά και στις αρχές του 2012, το σύστημα ασύλου της
Ελλάδας συνέχισε να δέχεται ισχυρές πιέσεις, ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη η διαδικασία
αναδιάρθρωσής του. Οι προβολείς στράφηκαν στην Ελλάδαιδίως, μετά την απόφαση
του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) στην υπόθεση
MSS κατά Βελγίου και Ελλάδας, της 21ης Ιανουαρίου 2011, η οποία ανέδειξε τις αδυναμίες
του συστήματος ασύλου της Ελλάδας και ανάγκασε τα κράτη μέλη να αναστείλουν την
μεταφορά αιτούντων στην Ελλάδα δυνάμει του κανονισμού Δουβλίνο II.
Από την αρχή της λειτουργίας της EASO, μία από τις βασικές της προτεραιότητες ήταν
η παροχή έκτακτης υποστήριξης προς την Ελλάδα. Στο πλαίσιο αυτό, ήδη στις 24 Μαΐου
2011, η EASO ανέπτυξε την πρώτη ομάδα υποστήριξης για το άσυλο στην Ελλάδα, ενώ
έκτοτε έχουν αναπτυχθεί πλήθος ομάδων στο πλαίσιο αποστολών που διαρκούν από λίγες
εβδομάδες έως αρκετούς μήνες. Η EASO αναμένεται να συνεχίσει να παρέχει υποστήριξη
στην Ελλάδα τουλάχιστον έως το 2013. Ο συνδυασμός των ενεργειών της ελληνικής
κυβέρνησης (με τη νομοθετική και διοικητική μεταρρύθμιση), της έκτακτης χρηματοδότησης 10 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της συνεργασίας μεταξύ Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων
Εθνών για τους Πρόσφυγες και των ελληνικών αρχών, καθώς και των επιχειρήσεων της EASO,
είχε ως αποτέλεσμα βελτιώσεις σε αρκετούς τομείς. Παρά ταύτα, μένουν ακόμη πολλά να
γίνουν.
Η ανάπτυξη του ΕΕΣΑ συνεχίστηκε με την έκδοση, τον Δεκέμβριο 2011, του πρώτου μέσου
της δεύτερης φάσης του, ήτοι της νέας οδηγίας περί αναγνώρισης (οδηγία 2011/95/EΕ της
13ης Δεκεμβρίου 2011). Στην παρούσα έκθεση σχολιάζονται αρκετές σημαντικές αποφάσεις
του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων
του Ανθρώπου και εθνικών δικαστηρίων, οι οποίες αποδεικνύουν την αυξανόμενη σημασία
της νομολογίας για να διασαφηνιστεί η ερμηνεία του ενωσιακού κεκτημένου στον τομέα
του ασύλου.
Στα διάφορα κεφάλαια περιγράφονται η συμβολή της EASO στο ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα
ασύλου και οι δραστηριότητές της για την ενίσχυση της συνεργασίας, μεταξύ άλλων
οι δραστηριότητες της EASO στους τομείς των πληροφοριών για τις χώρες καταγωγής,
της έγκαιρης προειδοποίησης, αλλά και της ποιότητας, π.χ. εκπαιδευτικές δραστηριότητες
και δραστηριότητες για τους ασυνόδευτους ανηλίκους.
Οι πληροφορίες για τις χώρες καταγωγής (ΠΧΚ) επίσης βρίσκονται στο επίκεντρο
των δραστηριοτήτων της EASO, λόγω της ουσιώδους σημασίας τους στη διαδικασία
προσδιορισμού του καθεστώτος ασύλου. Στον εν λόγω τομέα, η EASO συγκεντρώνει ΠΧΚ,
διαχειρίζεται και αναπτύσσει περαιτέρω την κοινή δικτυακή πύλη ΠΧΚ της ΕΕ, επεξεργάζεται
κοινό μορφότυπο και μεθοδολογία, συντάσσει εκθέσεις ΠΧΚ και οργανώνει εργαστήρια
πρακτικής συνεργασίας για την ανταλλαγή ΠΧΚ. Τα πρώτα αποτελέσματα της EASO σχετικά
με τις ΠΧΚ θα παρουσιαστούν το 2012.
Η EASO αναπτύσσει εργαλεία ανάλυσης με απώτερο στόχο την ανάπτυξη μηχανισμού
έγκαιρης προειδοποίησης, ο οποίος θα επιτρέπει να εντοπίζονται καταστάσεις ικανές να
δημιουργήσουν ιδιαίτερες πιέσεις στα συστήματα ασύλου. Στο πλαίσιο αυτό, η EASO εκπονεί
προβλέψεις τάσεων στον τομέα του ασύλου, καθώς και σενάρια κινδύνου, και υποστηρίζει
την πλήρη ετοιμότητα των κρατών μελών.
Το 2011 η EASO παρέσχε εκπαίδευση και ανέπτυξε εκπαιδευτικό υλικό για να υποστηρίξει
την αναβάθμιση της ποιότητας και την εναρμόνιση στον τομέα του ασύλου, με απώτερο
στόχο τη συμβολή στην εφαρμογή του ΕΕΣΑ. Ακρογωνιαίος λίθος των εκπαιδευτικών
δραστηριοτήτων της EASO είναι το ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό πρόγραμμα για το άσυλο
(ΕΕΠΑ) —το οποίο ανέλαβε η EASO την 1η Ιανουαρίου 2012. Ήδη το τελευταίο τρίμηνο
του 2011, η EASO οργάνωσε έξι συνεδρίες κατάρτισης. Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα της
EASO συνίσταται σε ένα κοινό σύστημα επαγγελματικής κατάρτισης ειδικά σχεδιασμένο για
τους αρμόδιους για την εξέταση αιτήσεων ασύλου σε ολόκληρη την ΕΕ, το οποίο καλύπτει
βασικές πτυχές της διαδικασίας ασύλου μέσα από αλληλεπιδραστικές θεματικές ενότητες.
Στον τομέα των ασυνόδευτων ανηλίκων, παράλληλα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και
άλλους οργανισμούς, η EASO έχει κεντρικό ρόλο στη διασφάλιση της υλοποίησης
του προγράμματος δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τους ασυνόδευτους ανηλίκους
(2010-2014). Το 2011, η EASO επικεντρώθηκε στη συλλογή δεδομένων, στην έρευνα και
στη δρομολόγηση της ανταλλαγής πληροφοριών για τους ασυνόδευτους ανηλίκους με
τα κράτη μέλη και άλλους εμπειρογνώμονες του τομέα, μεταξύ αυτών και φορείς όπως
η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, η οργάνωση Save the
Children, ο Frontex και οι διακυβερνητικές διαβουλεύσεις για θέματα ασύλου, προσφύγων
και μετανάστευσης (IGC). Τον Νοέμβριο του 2011, η EASO συμμετείχε στην κοινή επιχείρηση
Hammer, μια επιχείρηση διυπηρεσιακής συνεργασίας υπό την ηγεσία του Frontex, στόχος
της οποίας ήταν να βοηθήσει τους αρμόδιους στα σύνορα να εντοπίζουν τα πιθανά θύματα
εμπορίας ανθρώπων.
Εξάλλου, η EASO συνεργάζεται με σειρά θεσμικών εταίρων και άλλα ενδιαφερόμενα
μέρη, όπως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ιδίως η ΓΔ Εσωτερικών Υποθέσεων) και άλλα
θεσμικά όργανα της ΕΕ, η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες,
εκπρόσωπος της οποίας συμμετέχει στο διοικητικό συμβούλιο της EASO, ο Frontex και άλλοι
οργανισμοί της ΕΕ, όπως ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, αλλά και οργανώσεις
της κοινωνίας των πολιτών. Για τη διευκόλυνση της συνεργασίας της EASO με την κοινωνία
των πολιτών (ΜΚΟ, ακαδημαϊκούς και δικαστικούς λειτουργούς), έχει συγκροτηθεί
συμβουλευτικό φόρουμ. Η πρώτη σύνοδος του συμβουλευτικού φόρουμ με τη συμμετοχή
επιλεγμένων μη κυβερνητικών οργανώσεων και εκπροσώπων της ακαδημαϊκής κοινότητας
πραγματοποιήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2011 στη Βαλέτα της Μάλτας.ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 11
Εισαγωγή
Η EASO είναι οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης συσταθείς δυνάμει του κανονισμού (EΕ)
αριθ. 439/2010 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου. Διαδραματίζει κομβικό
ρόλο στην εφαρμογή του ενιαίου ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου (ΕΕΣΑ). Ιδρύεται με
σκοπό να αναβαθμίσει την πρακτική συνεργασία για θέματα ασύλου και να συνδράμει τα
κράτη μέλη ώστε να εκπληρώνουν την ευρωπαϊκή και διεθνή υποχρέωσή τους να παρέχουν
προστασία σε όσους την έχουν ανάγκη. Η EASO λειτουργεί ως κέντρο εμπειρογνωμοσύνης
σε θέματα ασύλου. Παρέχει, επίσης, υποστήριξη στα κράτη μέλη των οποίων τα συστήματα
ασύλου και υποδοχής υφίστανται ιδιαίτερες πιέσεις. Γενικά, η EASO παρέχει τριών ειδών
μέτρα επιχειρησιακής υποστήριξης: συνεχή υποστήριξη, ειδική υποστήριξη και υποστήριξη
σε επείγουσες καταστάσεις. Παρέχει, επιπλέον, υποστήριξη σε θέματα πληροφοριών, καθώς
και αλληλέγγυα υποστήριξη.
Η συνεχής υποστήριξη περιλαμβάνει εκπαίδευση στο κεκτημένο και τις πρακτικές σε
θέματα ασύλου, συνεργασία σε θέματα πληροφοριών για τις χώρες καταγωγής (ΠΧΚ),
καθώς και προώθηση των ορθών πρακτικών. Η ειδική υποστήριξη συνίσταται σε ειδικά
προσαρμοσμένες ενέργειες επί συγκεκριμένων θεμάτων. Η υποστήριξη σε επείγουσες
καταστάσεις αφορά τον συντονισμό των δράσεων προς υποστήριξη των κρατών μελών
των οποίων το σύστημα ασύλου υφίσταται ιδιαίτερες πιέσεις. Η υποστήριξη σε θέματα
πληροφοριών αφορά τη συλλογή, την ανταλλαγή και την επεξεργασία πληροφοριών
και δεδομένων, την ανάλυση και την αξιολόγηση. Δεν περιορίζεται μόνο στη σύγκριση
και την ανταλλαγή πληροφοριών, αλλά καλύπτει και την κοινή ανάλυση τάσεων και
την κοινή αξιολόγηση. Η αλληλέγγυα υποστήριξη αφορά την προώθηση, τη διευκόλυνση
και τον συντονισμό των προσπαθειών που καταβάλλουν τα κράτη μέλη για τη μεταφορά
και τη μετεγκατάσταση αιτούντων άσυλο. Η EASO συμβάλλει, επίσης, στην εφαρμογή
της εξωτερικής διάστασης του ενιαίου ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου.
Το διοικητικό συμβούλιο της EASO, το οποίο απαρτίζεται από εκπροσώπους των κρατών
μελών της ΕΕ, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων
Εθνών για τους Πρόσφυγες, συγκάλεσε την πρώτη του συνεδρίαση στις 25-26 Νοεμβρίου
2010. Πρόεδρος εξελέγη ο εκπρόσωπος της Γαλλίας, Stéphane Fratacci. Ο Robert K. Visser
προτάθηκε για τη θέση του πρώτου εκτελεστικού διευθυντή της EASO.
Κατόπιν ακρόασης ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις 9 Δεκεμβρίου 2010, ο Robert
K. Visser διορίστηκε εκτελεστικός διευθυντής από το διοικητικό συμβούλιο και ανέλαβε
επίσημα τα καθήκοντά του την 1η Φεβρουαρίου 2011. Τα επίσημα εγκαίνια της EASO
πραγματοποιήθηκαν στη Βαλέτα της Μάλτας στις 19 Ιουνίου 2011 από τον Lawrence Gonzi,
πρωθυπουργό της Μάλτας, από κοινού με την Επίτροπο Cecilia Malmström, αρμόδια για
τις εσωτερικές υποθέσεις της ΕΕ.
Σύμφωνα με το άρθρο 12 παράγραφος 1 του κανονισμού της EASO, η Υπηρεσία Υποστήριξης
καταρτίζει ετησίως έκθεση για την κατάσταση του ασύλου στην Ένωση, στην οποία αξιολογεί
τα αποτελέσματα των δραστηριοτήτων που έχουν διεξαχθεί βάσει του κανονισμού 439/2010
και προβαίνει σε σφαιρική συγκριτική ανάλυσή τους με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας,
της συνέπειας και της αποτελεσματικότητας του ΕΕΣΑ (
1
).
Στην έκθεση λαμβάνονται υπόψη οι ήδη διαθέσιμες πληροφορίες από άλλες συναφείς πηγές
ώστε να αποφεύγεται η αλληλεπικάλυψη εργασιών. Το διοικητικό συμβούλιο της EASO
αποφάσισε ότι η πρώτη ετήσια έκθεση της EASO για την κατάσταση του ασύλου θα πρέπει
να επικεντρώνεται στην ανάπτυξη της EASO ως νέου ρυθμιστικού οργανισμού της ΕΕ, στις
δραστηριότητές της δυνάμει του ιδρυτικού κανονισμού και στην πιθανή προστιθέμενη αξία
που αυτές προσδίδουν στη δημιουργία του ΕΕΣΑ. Πέραν αυτού, αποφασίστηκε ότι, για το
έτος 2011, η ετήσια γενική έκθεση πεπραγμένων της EASO που προβλέπεται στο άρθρο 29
παράγραφος 1 στοιχείο γ) του ιδρυτικού κανονισμού της EASO θα πρέπει να ενσωματωθεί
στην παρούσα έκθεση, ώστε να αντικατοπτρίζεται καλύτερα το πλαίσιο εντός του οποίου
έλαβαν χώρα οι δραστηριότητες της EASO στη διάρκεια του έτους αναφοράς.
Λαμβάνοντας μάλιστα υπόψη τους περιορισμένους πόρους που διέθετε η EASO κατά
το πρώτο έτος της λειτουργίας της, θα ήταν υπέρμετρα φιλόδοξο το εγχείρημα μιας 12 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
πλήρους περιγραφής της κατάστασης του ασύλου στην ΕΕ. Ως εκ τούτου, η παρούσα έκθεση
αναφέρεται μόνο στα όσα συνέβησαν το 2011 και σε εξελίξεις που μπορούν να θεωρηθούν
νέες, αισθητές και αξιοσημείωτες για το έτος 2012 όσον αφορά τις τάσεις εισροής
αιτούντων άσυλο και τις νομοθετικές εξελίξεις στον τομέα του ασύλου, καθώς και τις τάσεις
της πολιτικής και της νομολογίας, χωρίς την παραμικρή βλέψη σφαιρικότητας.
Για τη σύνταξη της παρούσας έκθεσης η EASO αναζήτησε πληροφορίες και δεδομένα
από επίσημες πηγές των κρατών μελών, θεσμικά όργανα της ΕΕ, διεθνείς οργανισμούς και
ακαδημαϊκούς ερευνητές, με στόχο να αποφευχθεί η αλληλεπικάλυψη. Λαμβάνοντας υπόψη
ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ΓΔ Εσωτερικών Υποθέσεων) δημοσιεύει ετήσια έκθεση για τη
μετανάστευση και το άσυλο —με συνεισφορές του Ευρωπαϊκού Δικτύου Μετανάστευσης
(EΔΜ) στο πλαίσιο της ετήσιας έκθεσης πολιτικής του— στην οποία περιγράφονται
διάφορες πτυχές της νομοθεσίας και της πολιτικής για το άσυλο σε επίπεδο ΕΕ και
κρατών μελών, η EASO επέλεξε να μην συμπεριλάβει θέματα με τα οποία ουσιαστικά δεν
ασχολήθηκε το 2011. Έτσι, η φετινή ετήσια έκθεση δεν ασχολείται με σημαντικά θέματα
όπως οι ασυνόδευτοι ανήλικοι αιτούντες άσυλο, η μεταφορά εντός ΕΕ και διάφορες πτυχές
της εξωτερικής διάστασης του ΕΕΣΑ (μεταξύ αυτών και η μετεγκατάσταση). Η έκταση
στην οποία η EASO θα καλύπτει τα εν λόγω θέματα σε μεταγενέστερες εκθέσεις της και
η συμπληρωματικότητα της έκθεσής της προς τις εκθέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και
του ΕΔΜ θα συζητηθούν αρμοδίως το 2012.
Η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, σύμφωνα με τον ρόλο
της δυνάμει του άρθρου 35 της Σύμβασης της Γενεύης της 28ης Ιουλίου 1951 περί
του καθεστώτος των προσφύγων, ο οποίος αντικατοπτρίζεται στις συνθήκες της ΕΕ και
στο ενωσιακό κεκτημένο, είχε μια ιδιαίτερη συνεισφορά στην παρούσα έκθεση, παρέχοντας
τη γνώμη της για τις εξελίξεις το 2011.
Η ετήσια έκθεση εγκρίθηκε από το διοικητικό συμβούλιο της EASO στις 18 Ιουνίου 2012.ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 13
Διεθνείς εξελίξεις, επιπτώσεις στα κράτη
μέλη και εργαλεία και μέτρα της EASΟ
για την αντιμετώπισής τους
Οι εξελίξεις στον τομέα του ασύλου στην ΕΕ, ιδίως όσον αφορά τον όγκο και τη σύνθεση
των εισροών αιτούντων άσυλο, επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από διεθνή γεγονότα τα
οποία πυροδοτούν μετακινήσεις ατόμων που είτε λαμβάνουν αυτοβούλως την απόφαση να
εγκαταλείψουν τη χώρα καταγωγής τους είτε αναγκάζονται να το πράξουν λόγω βάσιμου
φόβου δίωξης ή κινδύνου να υποστούν σοβαρή βλάβη.
Τα εν λόγω γεγονότα αποτελούν το πλαίσιο εντός του οποίου οι εξελίξεις οι οποίες
περιγράφονται στα επόμενα κεφάλαια λαμβάνουν χώρα.
Ο αριθμός των αιτήσεων ασύλου που καταγράφηκαν στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ ανήλθε σε
301 000 το 2011, περιλαμβανομένων των μεταγενέστερων αιτήσεων (
2
).
Οι νέες αιτήσεις ανήλθαν σε 277 400, σύμφωνα με στοιχεία της Ύπατης Αρμοστείας των
Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, αυξημένες κατά 15 % σε σύγκριση με το 2010
(240 400). Τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ δέχθηκαν συνολικά ποσοστό 85 % του συνόλου των
αιτήσεων χορήγησης ασύλου στην Ευρώπη (
3
).
Δέκα κράτη μέλη δέχθηκαν ποσοστό 90 % του συνόλου των αιτήσεων που υποβλήθηκαν
στην ΕΕ. Στην πρώτη θέση παραμένει η Γαλλία (56 300), ακολουθούμενη από τη Γερμανία
(53 300), την Ιταλία (34 100), το Βέλγιο (31 900), τη Σουηδία (29 700), το Ηνωμένο Βασίλειο
(26 400), τις Κάτω Χώρες (14 600), την Αυστρία (14 400), την Ελλάδα (9 300) και την
Πολωνία (6 900) (
4
).
Μία στις τέσσερις αποφάσεις σε πρώτο βαθμό ήταν θετική και χορηγούσε είτε καθεστώς
πρόσφυγα δυνάμει της Σύμβασης της Γενεύης του 1951 (29 000), είτε καθεστώς επικουρικής
προστασίας κατά την έννοια της οδηγίας περί αναγνώρισης (21 400) ή άδεια διαμονής για
ανθρωπιστικούς λόγους δυνάμει εθνικού καθεστώτος το οποίο δεν υπάγεται στη νομοθεσία
της ΕΕ (9 100) (
5
). Παρά ταύτα, οι αποκλίσεις στα ποσοστά αναγνώρισης αλλά και στην
κατανομή των δικαιούχων μεταξύ των διαφόρων καθεστώτων παραμένουν σημαντικές στα
κράτη μέλη.
Πολλοί χρήζοντες προστασίας εισέρχονται στην Ευρώπη παράνομα, είτε με τη βοήθεια
λαθροδιακινητών είτε με τη βοήθεια εμπόρων, χρησιμοποιώντας συχνά τα ίδια μέσα
και τις ίδιες οδούς με τους μετανάστες που μετακινούνται για λόγους άσχετους από την
προστασία.
Ο Frontex συνοψίζει την κατάσταση ως εξής: «Το 2011 παρατηρήθηκαν σημαντικές και
εκτενείς εξελίξεις στο θέμα της πίεσης από παράτυπα εισερχόμενους μετανάστες στα
εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, ως αποτέλεσμα δύο ταυτόχρονων πλην όμως ανεξάρτητων
κυμάτων παράτυπης εισόδου από δύο πύλες. Το πρώτο αφορά την εποχιακά αυξημένη
δραστηριότητα στα χερσαία σύνορα Ελλάδας-Τουρκίας, όπου συνέχισαν να εντοπίζονται
μετανάστες κάθε είδους σε πολύ μεγάλο αριθμό. Το δεύτερο κύμα παρατηρήθηκε στην
κεντρική Μεσόγειο, η οποία ήταν αδιαμφισβήτητα η κύρια πύλη εισόδου παράτυπα
εισερχόμενων μεταναστών στην ΕΕ το 2ο τρίμηνο του 2011, με τεράστιο αριθμό μεταναστών
από χώρες της υποσαχάριας Αφρικής να καταπλέει στις ακτές της Ιταλίας και της Μάλτας,
κυρίως λόγω βίαιου εκτοπισμού από τη Λιβύη» (
6
).
Για το 3ο τρίμηνο του 2011, ο Frontex αναφέρει περαιτέρω: «Όπως και τα προηγούμενα
έτη, η πλειονότητα των παράτυπα εισερχόμενων εισέρχεται από μικρό αριθμό σημείων,
όπως οι οδοί της ανατολικής και της κεντρικής Μεσογείου, οι οποίες αντιπροσωπεύουν
ποσοστό 50 % και 33 % του συνόλου για την ΕΕ αντίστοιχα. Ωστόσο, το 3ο τρίμηνο του 2011
αυξήθηκε και η σημασία της οδού της δυτικής Μεσογείου, η οποία αντιπροσωπεύει πλέον
σχεδόν 10 % του συνόλου της ΕΕ. Σε επίπεδο ΕΕ, οι μετανάστες που εντοπίζονται συχνότερα
έχουν ως χώρα καταγωγής το Αφγανιστάν. Παρά ταύτα, λόγω της πρόσφατης αύξησης
του αριθμού μεταναστών από το Πακιστάν και τη Νιγηρία (ο οποίος επταπλασιάστηκε και
δεκαπλασιάστηκε έναντι του τρίτου τριμήνου του 2010 αντίστοιχα), οι εθνικότητες αυτές
καταλαμβάνουν πλέον τη δεύτερη και την τρίτη θέση» (
7
).14 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
Συνολικά, το 2011 ο συνολικός αριθμός των παράτυπα εισερχομένων στην ΕΕ που
εντοπίστηκαν από τον Frontex αυξήθηκε κατά 35,5 % (140 980 άτομα) σε σύγκριση με
το 2010 (104 051 άτομα).
Η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες παρατηρεί ότι: «Ο έλεγχος
των συνόρων και η περιοριστική διαχείριση της μετανάστευσης εξακολούθησαν, ως εκ
τούτου, να αποτελούν σημαντικές πολιτικές προτεραιότητες σε ολόκληρη την ΕΕ. Αυτό
είχε αρνητικές συνέπειες στην πρόσβαση στην επικράτεια της ΕΕ. Οι πρακτικές των κρατών
μελών της ΕΕ όσον αφορά την πρόσβαση των αιτούντων άσυλο στην επικράτεια ποικίλλουν,
σύμφωνα με τα στοιχεία, όπως ποικίλλουν και οι πρακτικές παραπομπής των αιτούντων
άσυλο από τους αξιωματούχους στα σύνορα, στις εθνικές αρμόδιες για θέματα ασύλου
αρχές. Σε κάποιες χώρες έχει εκφραστεί προβληματισμός για το γεγονός ότι συχνά δεν
παρέχεται πρόσβαση ούτε γίνεται παραπομπή. Πάντως, η Ύπατη Αρμοστεία σημειώνει με
μεγάλη ικανοποίηση ότι, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, τα πρόσωπα που φθάνουν σε μεικτές
ροές λαμβάνουν στα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ επαρκείς πληροφορίες σχετικά με
τη δυνατότητα να υποβάλουν αίτηση χορήγησης ασύλου».
EASO και πληροφορίες για τις χώρες καταγωγής
Ένα σημαντικό εργαλείο που έχει στη διάθεσή της η EASO είναι το ολοκληρωμένο σύστημα
πληροφοριών για τις χώρες καταγωγής (ΠΧΚ), το οποίο υποστηρίζει τα κράτη μέλη στη
συλλογή και αξιοποίηση πληροφοριών για τις χώρες καταγωγής με στόχο την αύξηση
της αντικειμενικότητας, της διαφάνειας και της ακρίβειας των συστημάτων ΠΧΚ σε
εθνικό επίπεδο και της άμεσης παροχής επίσημων, αξιόπιστων και επικαιροποιημένων
πληροφοριών, οι οποίες έχουν καθοριστική σημασία για την εκτίμηση του κατά πόσον
πρέπει να χορηγηθεί στο πρόσωπο διεθνής προστασία.
Το 2011, η EASO άρχισε να εμπλουτίζει περαιτέρω το σώμα των πληροφοριών για τις χώρες
καταγωγής με γνώμονα τις παραμέτρους της σκοπιμότητας, της αποτελεσματικότητας,
της δικαιότερης κατανομής των βαρών και της εναρμόνισης. Με δεδομένο ότι
η διαθεσιμότητα ΠΧΚ και η σχετική εμπειρογνωμοσύνη αποτελούν ακρογωνιαίο λίθο της
λήψης αποφάσεων και ότι ως τέτοιες μπορούν να προωθήσουν την εναρμόνιση, η συνεχής
υποστήριξη στον τομέα των ΠΧΚ αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την επίτευξη του ενιαίου
ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου (ΕΕΣΑ).
Η EASO δημιούργησε μια προσωρινή ομάδα δράσης προκειμένου να βοηθηθεί στη
συγκρότηση του τμήματος ΠΧΚ. Τον Οκτώβριο 2011 πραγματοποιήθηκε σύσκεψη των
προϊσταμένων των μονάδων ΠΧΚ των κρατών μελών στη Μάλτα, κατά την οποία προτάθηκε
στο διοικητικό συμβούλιο να συγκροτήσει ομάδες εργασίας για την ανάπτυξη των διαφόρων
λειτουργιών. Στη σύσκεψη της λεγόμενης «ομάδας δράσης» εκπροσωπήθηκαν 10 κράτη
μέλη. Οι ομάδες εργασίας αναφέρονται σε ομάδα αναφοράς, στην οποία συμμετέχει το
σύνολο των κρατών μελών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και εξωτερικοί εταίροι όπως η Ύπατη
Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες. Επιπλέον, η EASO συμμετείχε σε
συναντήσεις του δικτύου Eurasil που διοργανώθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καθώς
και σε συσκέψεις με την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες,
τον Frontex και την IGC.
Έχει δρομολογηθεί η παράδοση της διαχείρισης της πύλης ΠΧΚ από την Ευρωπαϊκή
Επιτροπή στην EASO, καθώς και η περαιτέρω ανάπτυξή της. Στο πλαίσιο του συστήματος
της ομάδας δράσης, συγκροτήθηκε η ομάδα εργασίας «Πύλη ΠΧΚ», η οποία συνεδρίασε για
πρώτη φορά τον Ιανουάριο 2012.
Ενόψει της υποβολής της πρώτης έκθεσης ΠΧΚ της EASO στο πλαίσιο του συστήματος της
ομάδας δράσης, συγκροτήθηκε η ομάδα εργασίας «Μεθοδολογία», η οποία συνεδρίασε
για πρώτη φορά στη Μάλτα τον Δεκέμβριο 2011 για να συζητήσει ένα πρώτο σχέδιο
κατευθυντήριων γραμμών.
Στη διάρκεια του Μαΐου 2011, η EASO εξέτασε διάφορα μέτρα πρακτικής συνεργασίας
και ποικίλες ορθές πρακτικές, μεταξύ άλλων το σχέδιο «Ευρωπαϊκή χορηγία ΠΧΚ»
(ECS), το «Προσωρινό γραφείο για το Ιράκ» (TDI), το Eurasil και την πύλη ΠΧΚ. Εξάλλου,
διοργανώθηκαν συναντήσεις με επικεφαλής και εμπειρογνώμονες από όλα αυτά τα
σχέδια/δίκτυα, με στόχο τον εντοπισμό ορθών πρακτικών που θα εφαρμοστούν στη
διάρθρωση του συστήματος ΠΧΚ της EASO. Η περαιτέρω ανάπτυξη της συνεργασίας μεταξύ
εμπειρογνωμόνων, η οποία ενισχύθηκε στο πλαίσιο του σχεδίου ECS, θα αποτελέσει ένα από
τα καθήκοντα της νεοσυσταθείσας ομάδας εργασίας «Διαχείριση της γνώσης».ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 15
Ένα παράδειγμα έμπρακτης αξιοποίησης των ΠΧΚ ήταν η εντεινόμενη ανάγκη για
επικαιροποιημένες πληροφορίες σχετικά με το Αφγανιστάν ως χώρα καταγωγής.
Οι συνεχιζόμενες ένοπλες συρράξεις στη χώρα και η πίεση που ασκείται στους αφγανούς
πρόσφυγες από την ιρανική κυβέρνηση, καθώς και η επιδείνωση της κατάστασης στο
Πακιστάν, τροφοδοτούν συνεχείς μεικτές ροές μεταναστών και προσφύγων προς την ΕΕ. Στο
πλαίσιο της διαδικασίας εκπόνησης της έκθεσης της EASO με πληροφορίες για το Αφγανιστάν
ως χώρα καταγωγής, η οποία αναμένεται να δημοσιευθεί στα μέσα του 2012, συγκροτήθηκε
δίκτυο εθνικών εμπειρογνωμόνων το οποίο θα συνεισφέρει επικαιροποιημένες και αξιόπιστες
πληροφορίες. Για τον καθορισμό του περιεχομένου της έκθεσης μελετήθηκαν οι αιτήσεις
χορήγησης ασύλου, οι αποφάσεις σε πρώτο βαθμό και οι τελεσίδικες αποφάσεις, καθώς και
οι τάσεις στα κράτη μέλη. Απεστάλησαν ερωτηματολόγια στα σημαντικότερα ενδιαφερόμενα
μέρη. Τον Νοέμβριο 2011 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διοργάνωσε συνάντηση εργασίας
εμπειρογνωμόνων σε θέματα Αφγανιστάν, σε σύνθεση Eurasil.
Η εισροή από Αφγανιστάν
(Αυστρία, Βέλγιο, Γερμανία, Κάτω Χώρες, Σουηδία)
Ο χάρτης που ακολουθεί επιβεβαιώνει την προαναφερθείσα ανάγκη για επικαιροποιημένες
πληροφορίες για το Αφγανιστάν ως χώρα καταγωγής. Η εισροή Αφγανών αιτούντων
άσυλο αντιπροσωπεύει μεγάλο μέρος των υποθέσεων ασύλου στην πλειονότητα των
κρατών μελών, όπου το Αφγανιστάν συγκαταλέγεται στις 5 κύριες χώρες καταγωγής, ενώ
καταλαμβάνει την πρώτη θέση σε 8 κράτη μέλη – γεγονός που καθιστά την εισροή από
το Αφγανιστάν την «υπ’ αριθμόν ένα εισροή» σε επίπεδο ΕΕ.
Εικόνα 1
Χώρα καταγωγής: Αφγανιστάν –
Αιτούντες άσυλο το 2011.
Η εισροή από το Αφγανιστάν συγκαταλέγεται σταθερά στις σημαντικότερες εισροές από
την εποχή της στρατιωτικής επέμβασης κατά των Ταλιμπάν υπό την ηγεσία των ΗΠΑ τον
Οκτώβριο 2001. Είχε σημειώσει κατακόρυφη μείωση μεταξύ 2001 και 2004, παρέμεινε σε
σχεδόν αμετάβλητα επίπεδα από το 2004 έως το 2007 και έκτοτε ακολουθεί αυξητική πορεία.
Με 26 159 νέες αιτήσεις (+ 35 %), το επίπεδο που καταγράφεται το 2011 είναι το υψηλότερο
από το 2002 (
8
).
Κύριος προορισμός ήταν η Γερμανία (7 767 το 2010, + 31 %), ενώ ακολουθούν η Σουηδία
(4 120, + 72%), η Αυστρία (3 623, + 129 %), το Βέλγιο (2 773, + 110 %), οι Κάτω Χώρες
(1 885, + 38 %), το Ηνωμένο Βασίλειο (1 525, – 17 %) και η Δανία (903, – 38 %).
Επισημαίνεται ότι μεγάλος αριθμός αιτήσεων καταγράφεται και σε γειτονικές χώρες νοτίως
της ΕΕ: Τουρκία 2 486, Σερβία (περιλαμβανομένου του Κοσσυφοπεδίου) 1 757 (
9
). Αυτό
μπορεί να σχετίζεται και με τον αριθμό των αιτήσεων σε Ιταλία (880), Ουγγαρία (649)
και Ελλάδα (637). Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι ο αριθμός νέων αιτήσεων αυξήθηκε με
ταχύ ρυθμό το 2ο και το 3ο τρίμηνο του 2011 (+ 20 % και + 25 % αντίστοιχα έναντι του
προηγουμένου τριμήνου) και παρέμεινε σε υψηλά επίπεδα το 4ο τρίμηνο (– 7 %), γεγονός το
οποίο μπορεί να αποτελεί ένδειξη σταθερά υψηλών επιπέδων και το 2012.
Όπως προαναφέρθηκε, το Αφγανιστάν είναι η σημαντικότερη χώρα καταγωγής σε επίπεδο
ΕΕ όσον αφορά τόσο το πλήθος των αιτούντων όσο και τον αριθμό των κρατών μελών στα
οποία καταλαμβάνει υψηλή θέση κατάταξης.
Σύγκριση τάσεων όσον αφορά τις αποφάσεις επί των αιτήσεων ασύλου
Η συγκριτική μελέτη των τάσεων όσον αφορά τις αποφάσεις επί αιτήσεων χορήγησης
ασύλου στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ μπορεί να γίνει βάσει του ποσοστού είτε των θετικών 16 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
αποφάσεων είτε των απορριπτικών αποφάσεων. Τα ποσοστά αναγνώρισης, επί του
παρόντος, παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις από το ένα κράτος μέλος στο άλλο, λόγω
της ατελούς εναρμόνισης της εφαρμογής του ενωσιακού κεκτημένου στον τομέα του
ασύλου. Η χρήση των ποσοστών απορριπτικών αποφάσεων είναι πιο εύκολη από τεχνικής
άποψης για τη σύγκριση διαφορετικού όγκου υποθέσεων.
Εν προκειμένω, βάσει του κανονισμού 862/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του
Συμβουλίου, της 11ης Ιουλίου 2007 περί κοινοτικών στατιστικών για τη μετανάστευση και τη
διεθνή προστασία, γίνεται διάκριση τεσσάρων κατηγοριών διεθνούς προστασίας: καθεστώς
πρόσφυγα όπως ορίζεται στο άρθρο 2 στοιχείο δ) της οδηγίας 2004/83/ΕΚ περί αναγνώρισης,
καθεστώς επικουρικής προστασίας όπως ορίζεται στο άρθρο 2 στοιχείο στ) της οδηγίας περί
αναγνώρισης, προσωρινή προστασία όπως ορίζεται στο άρθρο 2 στοιχείο α) της οδηγίας
2001/55/ΕΚ σχετικά με τις προδιαγραφές παροχής προσωρινής προστασίας και άδεια
παραμονής για ανθρωπιστικούς λόγους δυνάμει του εθνικού δικαίου.
Ως εκ τούτου, τα ποσοστά απορριπτικών αποφάσεων χρησιμοποιούνται στην παρούσα
έκθεση αποκλειστικά και μόνο χάριν συγκρισιμότητας των τάσεων.
Η πρακτική των κρατών μελών όσον αφορά τις αποφάσεις σε πρώτο βαθμό παρουσιάζει
σημαντικές αποκλίσεις.
Εικόνα 2
Πηγή δεδομένων: Eurostat, δυνάμει του άρθρου 4
του κανονισμού (ΕΚ) 862/2007 – (προσπελάστηκε
20.3.2012) – Χώρα καταγωγής: Αφγανιστάν –
Ποσοστά (%) απορριπτικών αποφάσεων σε πρώτο
βαθμό το 2011 – Σύνολο αποφάσεων το 2011:
22 900 – Η σχέση χρώματος-αριθμού ορίζει 7 εύρη
τιμών:
1. Ποσοστό απορριπτικών αποφάσεων σε πρώτο
βαθμό 0 %-30 % (βάσει 60 αποφάσεων)
2. Ποσοστό απορριπτικών αποφάσεων σε πρώτο
βαθμό 30 %-39 % (βάσει 5 060 αποφάσεων)
3. Ποσοστό απορριπτικών αποφάσεων σε πρώτο
βαθμό 40 %-49 % (βάσει 4 210 αποφάσεων)
4. Ποσοστό απορριπτικών αποφάσεων σε πρώτο
βαθμό 50 %-59 % (βάσει 2 865 αποφάσεων)
5. Ποσοστό απορριπτικών αποφάσεων σε πρώτο
βαθμό 60 %-69 % (βάσει 8 205 αποφάσεων)
6. Ποσοστό απορριπτικών αποφάσεων σε πρώτο
βαθμό 70 %-79 % (βάσει 2 015 αποφάσεων)
7. Ποσοστό απορριπτικών αποφάσεων σε πρώτο
βαθμό 80 %-100 % (βάσει 475 αποφάσεων). Μέσος
όρος ΕΕ-27 = 55 % – Τυπική απόκλιση ΕΕ-27 = 28 %
Στο πλαίσιο του ενιαίου ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου, οι αποκλίσεις στην πρακτική που
εφαρμόζεται για τη λήψη αποφάσεων θα πρέπει να αποτελέσουν την αφετηρία περαιτέρω
αναλύσεων προκειμένου να προσδιοριστούν οι λόγοι στους οποίους οφείλονται. Στην εικόνα
2, η διαφοροποίηση μετράται ως τυπική απόκλιση (
10
).
Η περιοχή της ανατολικής Μεσογείου
Μία από τις κύριες οδούς μετανάστευσης από την Ασία και την Αφρική προς την ΕΕ διέρχεται
από την Τουρκία και καταλήγει στα ελληνοτουρκικά σύνορα. Το 2010, είχε παρατηρηθεί
αυξητική τάση στην οδό της ανατολικής Μεσογείου, ενώ μετριάζονταν οι πιέσεις στη δυτική
Μεσόγειο. Ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων αναφέρει τα εξής στη θεματική του
έκθεση (
11
) για την παράτυπη μετανάστευση στην Ελλάδα (Μάρτιος 2011): «Η ενίσχυση
της επιτήρησης των συνόρων και τα λοιπά μέτρα που έλαβαν άλλα κράτη μέλη της ΕΕ στη
Νότια Ευρώπη είχαν ως αποτέλεσμα σημαντική μείωση του αριθμού των αφίξεων σε Ιταλία,
Μάλτα και Ισπανία. Παρατηρήθηκε αλλαγή των μεταναστευτικών οδών προς ΕΕ, αρχικά με
πύλη εισόδου τα θαλάσσια σύνορα και στη συνέχεια τα χερσαία σύνορα Ελλάδας-Τουρκίας.
Το 2010, ποσοστό 90 % του συνόλου των παράτυπα εισερχομένων από το σύνολο των
εξωτερικών χερσαίων και θαλασσίων συνόρων της ΕΕ εντοπίστηκε στα ελληνικά εξωτερικά
χερσαία και θαλάσσια σύνορα». Η πίεση στα ελληνοτουρκικά σύνορα συνεχίστηκε καθ’
όλη τη διάρκεια του 2011, όπως διαπιστώνεται από τις εκθέσεις του Frontex (
12
). Εξ ου και
αυξάνεται πλέον ο αριθμός των υπηκόων χωρών οι οποίοι στο παρελθόν ακολουθούσαν
την οδό της δυτικής Μεσογείου μεταξύ των παράτυπα εισερχόμενων στην Ελλάδα από
τα ελληνοτουρκικά σύνορα, π.χ. υπήκοοι Αλγερίας και Μαρόκου, αλλά και ο αριθμός
υπηκόων Πακιστάν, Αφγανιστάν, Γεωργίας και Βαλκανικών χωρών, όπως και υπηκόων χωρών
της υποσαχάριας Αφρικής (
13
).ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 17
Ελλάδα
Η Ελλάδα επί σειρά ετών υφίσταται έντονες μεταναστευτικές πιέσεις λόγω της γεωγραφικής
της θέσης και του μεγάλου μήκους των χερσαίων και θαλασσίων συνόρων της. Καθώς
οι πιέσεις αυτές εντάθηκαν περαιτέρω το 2009 και το 2010, πιθανόν λόγω της σταδιακής
«σφράγισης» των οδών της δυτικής και της κεντρικής Μεσογείου, και λαμβάνοντας υπόψη
και τις παρεμβάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα θέματα ασύλου, η Ελλάδα προέβη
σε σειρά μεταρρυθμίσεων της πολιτικής της για το άσυλο και τη μετανάστευση καθ’ όλη
τη διάρκεια του 2010. Στις μεταρρυθμίσεις αυτές περιλαμβάνεται η εκ βάθρων αλλαγή
της εθνικής της νομοθεσίας για το άσυλο, αλλά και η ενίσχυση της συνεργασίας με τον
Frontex, μέσω της υλοποίησης της κοινής επιχείρησης «Ποσειδών» και της αποστολής
ομάδων ταχείας επέμβασης (RABITs) στα ελληνοτουρκικά χερσαία σύνορα.
Όσον αφορά το άσυλο, η ελληνική κυβέρνηση εγκαινίασε τον Οκτώβριο 2009 διαδικασία
διαβούλευσης με τις αρμόδιες κρατικές αρχές (π.χ. υπουργείο Προστασίας του Πολίτη,
υπουργείο Υγείας κ.λπ.) και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη (π.χ. Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων
Εθνών για τους Πρόσφυγες, ΜΚΟ και Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών), με στόχο να συνταχθεί
έκθεση σχετικά με τις δυνατότητες μεταρρύθμισης και βελτίωσης της ισχύουσας διαδικασίας
ασύλου. Τα προϊόν της διαβούλευσης έλαβε τη μορφή «σχεδίου δράσης για τη διαχείριση
των μεταναστευτικών ροών», το οποίο υποβλήθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση το καλοκαίρι
του 2010. Στόχος του σχεδίου ήταν η δημιουργία ενός αποτελεσματικού εθνικού συστήματος
διαχείρισης μεταναστευτικών ροών, μεταξύ άλλων και με την πλήρη αναμόρφωση
του συστήματος ασύλου όσον αφορά τη συναφή διαδικασία αλλά και τις συνθήκες
υποδοχής.
Εν τω μεταξύ, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) εξέδωσε
την απόφασή του στην υπόθεση M. S. S. κατά Ελλάδας και Βελγίου στις 21 Ιανουαρίου 2011.
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) επιβεβαίωσε αυτή την κατάσταση με την
απόφασή του στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-411/10 NS κατά Secretary of State for the
Home Department και C-493/10 M.E. κ.ά. κατά Refugee Applications Commissioner Ministry
for Justice, Equality and Law Reform στις 21 Δεκεμβρίου 2011.
Η κατάσταση στα σύνορα αλλά και η επικρατούσα κατάσταση όσον αφορά το άσυλο και
τις δυνατότητες και τις συνθήκες υποδοχής έχει χαρακτηριστεί ανησυχητική σε πλήθος
εκθέσεων. Επισημαίνονται αδυναμίες όπως ανεπαρκείς διοικητικοί πόροι, ανυπαρξία
αποτελεσματικού συστήματος διαχωρισμού (screening) όσων συλλαμβάνονται στα
σύνορα, ανυπαρξία κατάλληλων εγκαταστάσεων υποδοχής (ιδίως ευάλωτων προσώπων),
επιδεινούμενες συνθήκες κράτησης οι οποίες ισοδυναμούν με απάνθρωπη ή εξευτελιστική
μεταχείριση, δυσχερής πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου και ανεπαρκές σύστημα
υποστήριξης των αιτούντων άσυλο εν αναμονή της απόφασης όσον αφορά τη στέγαση και
την κοινωνική μέριμνα (
14
).
Από το 2005, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε κατ’ επανάληψη απευθύνει στην Ελλάδα έγγραφες
οχλήσεις και αιτιολογημένες γνώμες (που συνιστούν το πρώτο στάδιο της διαδικασίας επί
παραβάσει), στις οποίες επισήμαινε την παράβαση των υποχρεώσεων που υπέχει η Ελλάδα
από τη Συνθήκη όσον αφορά τη μεταφορά των νομοθετικών πράξεων της ΕΕ για το άσυλο
στο εθνικό δίκαιο και την είχε παραπέμψει στο ΔΕΕ (
15
).
Στις 3 Νοεμβρίου 2009, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απηύθυνε έγγραφο όχλησης στην Ελλάδα
για το θέμα της πρόσβασης στη διαδικασία ασύλου, του σεβασμού των θεμελιωδών
δικαιωμάτων, περιλαμβανομένης της αρχής της μη επαναπροώθησης κατά τη διεξαγωγή
ελέγχων στα σύνορα, και της μεταχείρισης των ασυνόδευτων ανηλίκων αιτούντων άσυλο (
16
).
Συμπληρωματικό έγγραφο οχλήσεως απεστάλη τον Ιούνιο 2010 (
17
).
Η ελληνική κυβέρνηση περιγράφει συνοπτικά το σχέδιο δράσης της ως εξής:
• «Δεδομένου ότι οι υφιστάμενες διαδικασίες και εγκαταστάσεις στην Ελλάδα έχουν εξαντλήσει
τα όριά τους και, συνεπώς, υπολείπονται των πραγματικών αναγκών, η Ελληνική Κυβέρνηση
αποφάσισε να παρέμβει σε διάφορα μέτωπα. Οι πρωτοβουλίες αυτές, οι οποίες ξεκίνησαν τον
Οκτώβριο του 2009 και θα εξελιχθούν σταδιακά σε διάστημα μίας τριετίας, συγκροτούν το
εθνικό σύστημα διαχείρισης μεταναστευτικών ροών και περιλαμβάνουν:
• Τη δημιουργία κέντρων διαχωρισμού και την υιοθέτηση σύγχρονης διαδικασίας διαχωρισμού,
καταγραφής και διαχείρισης αλλοδαπών
• Την αναδιάρθρωση της διαδικασίας ασύλου και την ίδρυση νέας Υπηρεσίας Ασύλου
• Την αύξηση του αριθμού των κέντρων υποδοχής ευπαθών ομάδων και ανηλίκων18 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
• Τον εκσυγχρονισμό των κέντρων κράτησης αλλοδαπών και τη δημιουργία νέων, καθώς και τη
βελτίωση της διαδικασίας επιστροφών» (
18
).
Όσον αφορά το σκέλος του σχεδίου που αφορά το άσυλο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διέθεσε
έκτακτη χρηματοδότηση προς τις ελληνικές αρχές από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων
(ΕΤΠ) το 2010, επιπλέον του ποσού που διατίθεται σε ετήσια βάση. Η Ύπατη Αρμοστεία
των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες κινητοποίησε επίσης πρόσθετους πόρους και
δεξιότητες για να συνδράμει την Ελλάδα στη βελτίωση του εθνικού συστήματος ασύλου
και στην εκτέλεση των καθηκόντων που προβλέπονται από την εθνική νομοθεσία της. Στις
δραστηριότητες της Ύπατης Αρμοστείας για το 2011 περιλαμβάνονταν υποστήριξη όσον
αφορά την πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου και την καταγραφή των αιτήσεων ασύλου,
υποστήριξη στις διαδικασίες ασύλου σε πρώτο βαθμό μέσω συμμετοχής σε συνεντεύξεις
και γνωμοδοτήσεων, συμμετοχή στις διαδικασίες ασύλου σε δεύτερο βαθμό (προσφυγές),
υποστήριξη για τη διεκπεραίωση των εκκρεμών προσφυγών, παροχή αναλύσεων και
τεκμηρίωσης σε θέματα ΠΧΚ, κατάρτιση του προσωπικού που συμμετέχει στη διαδικασία
ασύλου, υπηρεσίες διερμηνείας και νομικής συνδρομής μέσω εταίρων, καθώς και
υποστήριξη σε θέματα υποδοχής ασυνόδευτων ανηλίκων και άλλων αιτούντων άσυλο. Από
τη χρηματοδότηση του ΕΤΠ μπορούσαν να επωφεληθούν επίσης ΜΚΟ που στηρίζουν με
τη δράση τους τους αιτούντες άσυλο, κυρίως στον Έβρο, και τους δικαιούχους διεθνούς
προστασίας.
Με πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αποστολές εμπειρογνωμόνων από κράτη μέλη
της ΕΕ (Αυστρία, Γαλλία, Γερμανία, Δανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Κάτω Χώρες, Σουηδία,
καθώς και Νορβηγία) επισκέφθηκαν την Ελλάδα τον Δεκέμβριο 2010 και τον Ιανουάριο 2011
προκειμένου να αξιολογήσουν την κατάσταση στον τομέα του ασύλου και να προτείνουν
πιθανές λύσεις προς εφαρμογή στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης, στα πεδία της καταγραφής
και της εξακρίβωσης της ανάγκης διεθνούς προστασίας, της υποδοχής, της διαχείρισης
εκκρεμών υποθέσεων, της κατάρτισης και της εν γένει ποιότητας της διαδικασίας ασύλου.
Στις αρχές του 2011, η Ελλάδα είχε ψηφίσει νέα νομοθεσία στον τομέα του ασύλου (
19
):
Το Προεδρικό Διάταγμα 114/2010 της 22ας Νοεμβρίου 2010 θεσπίζει μεταβατικό στάδιο,
στη διάρκεια του οποίου διατηρούν την ευθύνη να αποφαίνονται επί αιτήσεων διεθνούς
προστασίας σε πρώτο βαθμό οι 14 αστυνομικές διευθύνσεις σε συνεργασία με το υπουργείο
Προστασίας του Πολίτη και, παράλληλα, προβλέπει την επανασύσταση δεύτερου διοικητικού
βαθμού μέσω της δημιουργίας ανεξάρτητων Επιτροπών Προσφυγών, καθώς και Ειδικών
Επιτροπών για την εκκαθάριση των εκκρεμών προσφυγών.
Με τον νόμο 3907 της 26ης Ιανουαρίου 2011 ιδρύεται Υπηρεσία Πρώτης Υποδοχής, νέα
(πολιτική) Υπηρεσία Ασύλου, καθώς και Αρχή Προσφυγών, ενώ επίσης μεταφέρεται στο
εθνικό δίκαιο η οδηγία 2005/85/EΚ. Σύμφωνα με τον νόμο, οι προαναφερθείσες υπηρεσίες
και η αρχή θα άρχιζαν να λειτουργούν μέσα σε διάστημα ενός έτους από την έναρξη
της ισχύος του νέου νόμου (
20
).
Πέραν των αλλαγών στη νομοθεσία, η ελληνική κυβέρνηση έλαβε επίσης μέτρα με σκοπό
τη βελτίωση της λειτουργίας των αρμόδιων για θέματα ασύλου δημόσιων φορέων.
Έως τον Μάιο 2012, με την υποστήριξη της EASO, της Ύπατης Αρμοστείας και άλλων
ενδιαφερόμενων μερών, υλοποιήθηκαν:
• Εργαλείο καταγραφής, το οποίο υποστηρίζει 56 αστυνομικές διευθύνσεις και τρία τμήματα,
προκειμένου να διασφαλίζεται η ενιαία καταγραφή των ροών ασύλου από την αίτηση,
την απόφαση έως τον επαναπατρισμό κ.λπ. και να βελτιωθεί ο κύκλος σχεδιασμού και ελέγχου.
• Εργαλεία τα οποία επικουρούν τις 10 Επιτροπές Προσφυγών στον σχεδιασμό, όπως:
• ανάπτυξη και χρήση διευρυμένου ερωτηματολογίου για τη συλλογή των αναγκαίων
πληροφοριών από τον αιτούντα,
• ανάπτυξη και εφαρμογή ενός αποτελεσματικότερου συστήματος πρόσκλησης
των «ενεργών υποθέσεων» σε συνέντευξη ενώπιον της Επιτροπής Προσφυγών,
• ανάπτυξη και εφαρμογή ενός αποτελεσματικότερου συστήματος διεξαγωγής
συνεντεύξεων από τις Επιτροπές Προσφυγών.
EASO και Ελλάδα
Το διοικητικό συμβούλιο, στη συνεδρίαση της 3ης και 4ης Φεβρουαρίου 2011 —αμέσως
μετά τον διορισμό του εκτελεστικού διευθυντή— αποφάσισε πάραυτα ότι η υποστήριξη
προς την Ελλάδα αποτελεί ύψιστη επιχειρησιακή προτεραιότητα της Υπηρεσίας.
Λίγο αργότερα, τον ίδιο μήνα, ο έλληνας υπουργός Προστασίας του Πολίτη υπέβαλε ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 19
στην EASO επίσημο αίτημα υποστήριξης. Τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 2011,
ο εκτελεστικός διευθυντής της EASO, σε στενή συνεννόηση με τη ΓΔ Εσωτερικών Υποθέσεων
της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δυνάμει του άρθρου 17 παράγραφος 1 του κανονισμού της
EASO, απέστειλε ομάδα εμπειρογνωμόνων προκειμένου να προβούν σε εκτίμηση της
κατάστασης και να συντάξουν επιχειρησιακό σχέδιο για την ανάπτυξη ομάδων υποστήριξης
για το άσυλο στην Ελλάδα. Ο εκτελεστικός διευθυντής, συνοδευόμενος από εκπροσώπους
της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μετέβη στην Ελλάδα στις 24 Φεβρουαρίου για να παραστεί
στην ανάληψη καθηκόντων της ομάδας επιχειρησιακού σχεδίου και να συνομιλήσει
με τις ελληνικές αρχές. Η ομάδα συζήτησε με τα ενδιαφερόμενα μέρη, επισκέφθηκε
κέντρα υποδοχής και αστυνομικές διευθύνσεις και συνομίλησε με εκπροσώπους των
ελληνικών αρχών, όπως αξιωματικούς της αστυνομίας, μέλη των Επιτροπών Προσφυγών
και εκπροσώπους του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη και του υπουργείου Υγείας και
Κοινωνικής Αλληλεγγύης σε διάφορα επίπεδα. Λαμβάνοντας υπόψη την εν λόγω εκτίμηση
και αξιοποιώντας τα πορίσματα και τις συστάσεις των προαναφερθέντων ενδιαφερόμενων
μερών και των εμπειρογνωμόνων των κρατών μελών της ΕΕ τον Δεκέμβριο 2010 και τον
Ιανουάριο 2011, στο επιχειρησιακό σχέδιο περιλαμβάνονται μέτρα τα οποία θα στηρίξουν
τις ελληνικές αρχές στην υλοποίηση του σχεδίου δράσης τους, ώστε να αντιμετωπιστούν
οι αδυναμίες αλλά και οι σοβαρές πλημμέλειες που επισημαίνονται, μεταξύ άλλων και στην
απόφαση στην υπόθεση M.S.S., και να επιτευχθεί ουσιαστική εφαρμογή του ενωσιακού
κεκτημένου. Το επιχειρησιακό σχέδιο απαριθμεί βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα
μέτρα τα οποία θα υλοποιηθούν με την αποστολή εμπειρογνωμόνων της ΕΕ από την EASO
—τις λεγόμενες ομάδες υποστήριξης για το άσυλο (ΟΥΑ)— σε σειρά σύντομων αποστολών
σε διάστημα δύο ετών σε στρατηγικά επιλεγμένους τομείς των βασικών πτυχών του
συστήματος ασύλου, από το αρχικό στάδιο του διαχωρισμού έως το στάδιο των προσφυγών.
Δεδομένου ότι η Ύπατη Αρμοστεία είχε ήδη αναλάβει σειρά βραχυπρόθεσμων έργων
αρωγής, αποφασίστηκε η EASO να επικεντρωθεί περισσότερο στην ανάπτυξη των νέων
υπηρεσιών και στην οργάνωση του συστήματος ασύλου και του συστήματος υποδοχής.
Η κοινή δήλωση και το επιχειρησιακό σχέδιο υπεγράφησαν στην Αθήνα την 1η Απριλίου
2011 από τον εκτελεστικό διευθυντή της EASO και τον έλληνα υπουργό Προστασίας
του Πολίτη. Οι πρώτες αποστολές ομάδων υποστήριξης για το άσυλο (ΟΥΑ), υπό τον
συντονισμό της EASO, ξεκίνησαν στις 24 Μαΐου 2011. Λαμβάνοντας υπόψη την εμπειρία
από τους πρώτους μήνες ανάπτυξης, το επιχειρησιακό σχέδιο τροποποιήθηκε στις
26 Σεπτεμβρίου 2011.
Στη διάρκεια του 2011 αναπτύχθηκε αγαστή συνεργασία μεταξύ της EASO και των
άλλων ενδιαφερόμενων μερών τα οποία συμμετείχαν στην υλοποίηση του σχεδίου
δράσης στην Ελλάδα, όπως το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη και οι διευθύνσεις του,
περιλαμβανομένων των Επιτροπών Προσφυγών, το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής
Αλληλεγγύης, η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες,
η Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα, η ειδική ομάδα δράσης της ΕΕ
(Task Force) και ο Frontex.
Το τελευταίο τρίμηνο του 2011 ιδρύθηκαν τρεις νέες εθνικές υπηρεσίες σύμφωνα με
τον νόμο 3907/2011: η Υπηρεσία Πρώτης Υποδοχής, η Υπηρεσία Ασύλου και η Αρχή
Προσφυγών. Η EASO, όπως και άλλοι φορείς, παρέχει υποστήριξη προς τις τρεις αυτές
υπηρεσίες ώστε να διευκολύνει την έναρξη της λειτουργίας τους.
Το 2011, η EASO ανέπτυξε 11 ΟΥΑ στην Ελλάδα, με τη συμμετοχή 17 εμπειρογνωμόνων
από 11 κράτη μέλη. Ορισμένες αποστολές ΟΥΑ είχαν ως αποτέλεσμα μεταγενέστερα (στο
πλαίσιο του επιχειρησιακού σχεδίου όπως τροποποιήθηκε) μία ή περισσότερες δράσεις
παρακολούθησης.
Το 2012, και μέχρι την 1η Μαΐου, η EASO ανέπτυξε 8 ΟΥΑ στην Ελλάδα, με τη συμμετοχή
11 εμπειρογνωμόνων από 8 κράτη μέλη. Πολλές από τις εν λόγω ΟΥΑ αναμένεται ότι θα
συνεχίσουν το έργο τους καθ’ όλη τη διάρκεια του 2012 και έως τον Απρίλιο 2013.
Μέσω «πρόσκλησης για εμπειρογνώμονες», η EASO καλεί τα κράτη μέλη να υποδείξουν
εθνικούς τους εμπειρογνώμονες οι οποίοι συμμετέχουν στη δύναμη επέμβασης για το
άσυλο (ΔΕΑ) της EASO προκειμένου να συμμετάσχουν στις ΟΥΑ. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν
αποζημίωση για τις δαπάνες ανάπτυξης των εμπειρογνωμόνων τους. Η επιλογή των
εμπειρογνωμόνων γίνεται από την EASO βάσει βιογραφικού σημειώματος, διεθνούς
εμπειρίας, διαθεσιμότητας και εθνικότητας, σε συνεννόηση με τις ελληνικές αρχές. Η EASO
ενημερώνει εκ των προτέρων τους εμπειρογνώμονες των ΟΥΑ και τους έλληνες ομολόγους
τους, τους φέρνει σε επαφή με τους έλληνες ομολόγους τους, δίνει κατευθύνσεις για απτά
παραδοτέα και παρακολουθεί την πρόοδο, την οικειοποίηση και την παρακολούθηση.20 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
Οι 11 ΟΥΑ το 2011 είχαν ως αποτέλεσμα —λαμβάνοντας υπόψη τις παρατάσεις και τις
επαναλήψεις— 26 αποστολές εμπειρογνωμόνων συνολικής διάρκειας 581 εργασίμων
ημερών. Η μέση διάρκεια των αποστολών ΟΥΑ το 2011 ήταν 24 εργάσιμες ημέρες. Το
συνολικό κόστος των αποστολών ανήλθε σε 161 700 ευρώ, ήτοι το μέσο κόστος ανά
αποστολή ανήλθε σε 8 500 ευρώ περίπου.
Σύμφωνα με το επιχειρησιακό σχέδιο, η EASO υποδεικνύει διαχειριστή έργου, ο οποίος
περνά σημαντικό μέρος του χρόνου εργασίας του στην Ελλάδα, ενημερώνει τους
εμπειρογνώμονες και κάνει απολογισμό των αποστολών, βοηθά στη γνωριμία τους με τις
υπηρεσίες υποδοχής και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη όπως η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων
Εθνών για τους Πρόσφυγες, τους παρέχει υποστήριξη σε σειρά θεμάτων, συμβάλλει στη
διασφάλιση έγκαιρης, βιώσιμης και ειδικά προσαρμοσμένης στις ανάγκες υποστήριξης και,
γενικά, διευκολύνει την επικοινωνία και τον συντονισμό ανάμεσα στους εμπειρογνώμονες,
τα κράτη μέλη τους και την ελληνική διοίκηση, καθώς και ανάμεσα στην EASO και τις
ελληνικές αρχές και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη στην Ελλάδα.
Έως τον Μάιο 2012 οι ΟΥΑ είχαν συμβάλει σε διάφορα θέματα. Στα αποτελέσματα
περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων:
• Ένα πρώτο σχέδιο και συνεχιζόμενες διαβουλεύσεις σχετικά με τις ορθές πρακτικές και
τα διεθνή πρότυπα για τις ευάλωτες ομάδες και τον υπολογισμό της ηλικίας των ασυνόδευτων
ανηλίκων, που θα εφαρμόζονται στην καθημερινή λειτουργία των Κέντρων Πρώτης Υποδοχής.
• Ένα πρώτο σχέδιο και συνεχιζόμενες διαβουλεύσεις σχετικά με εγχειρίδιο διαχείρισης,
το οποίο θα χρησιμοποιείται από τους διαχειριστές Κέντρων Πρώτης Υποδοχής, ειδικά
σχεδιασμένο ώστε να ανταποκρίνεται επαρκώς στις ελληνικές ανάγκες και στην ελληνική
πραγματικότητα.
• Μια ειδικά σχεδιασμένη συνεδρία κατάρτισης με τον διευθυντή της Αρχής Προσφυγών, με
θέμα τις διαχειριστικές δεξιότητες και τη διαχείριση εντός του πλαισίου των διαδικασιών
ασύλου.
• Εργαλείο για τον διευθυντή της Αρχής Προσφυγών, το οποίο υποστηρίζει την παρακολούθηση
και τη λειτουργία της Αρχής Προσφυγών εν γένει και, ειδικότερα, των νέων Επιτροπών
Προσφυγών που θα συσταθούν με την έναρξη της λειτουργίας της Υπηρεσίας Ασύλου και
της Αρχής Προσφυγών.
Οι ενέργειες της ελληνικής κυβέρνησης, επίσης με την υποστήριξη των ΟΥΑ που ανέπτυξε
η EASO και την αρωγή της Ύπατης Αρμοστείας, είχαν σημαντικά αποτελέσματα:
• Ο αριθμός των αιτήσεων ασύλου που εξετάστηκαν (σε πρώτο βαθμό) σχεδόν διπλασιάστηκε,
γεγονός που αποδεικνύει την αυξημένη ικανότητα διοικητικής διεκπεραίωσης.
• Ο αριθμός των προσφυγών που εξετάστηκαν πέρασε από πολύ χαμηλό σε αξιόλογο επίπεδο.
• Οι εκκρεμείς υποθέσεις μειώθηκαν κατά σχεδόν 30 % μετά από εκκαθάριση και αρχειοθέτηση
των «μη ενεργών υποθέσεων» —σημειωτέον ότι νέα τροπολογία που ψηφίστηκε το 2012 θα
επιτρέψει την περαιτέρω μείωση του αριθμού των εκκρεμών υποθέσεων σε δεύτερο βαθμό
(άρθρο 18 του νόμου 4058/2012).
• Η ποιότητα των γραπτών αποφάσεων σε δεύτερο βαθμό, σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία,
συνάδει πλήρως με τα διεθνή και τα ευρωπαϊκά πρότυπα.
• Βελτιώθηκαν οι παρεχόμενες υπηρεσίες διερμηνείας με τη συνεργασία τοπικής ΜΚΟ (εταίρου
της Ύπατης Αρμοστείας). Πέρα από τη φυσική παρουσία καταρτισμένων διερμηνέων,
καθιερώθηκε η χρήση βίντεο/τηλεδιάσκεψης στις περιφερειακές αστυνομικές υπηρεσίες
ασύλου, γεγονός που αυξάνει την αποτελεσματικότητα.
• Οριστικοποιήθηκαν οι τεχνικές προδιαγραφές των Κέντρων Κράτησης και των Κέντρων
Πρώτης Υποδοχής.
• Συντάχθηκαν τυποποιημένες διαδικασίες για τη λειτουργία, τη διαχείριση και τη στελέχωση
των Κέντρων Υποδοχής, με τη βοήθεια της Ύπατης Αρμοστείας.
• Συντάχθηκαν κατευθυντήριες γραμμές για την παραπομπή των ευάλωτων ομάδων,
των ασυνόδευτων ανηλίκων και τον υπολογισμό της ηλικίας.
• Δημιουργείται σύστημα διαχωρισμού, ταυτοποίησης και ανάλυσης δεδομένων.
• Δημιουργείται σύστημα πληροφοριών για τις χώρες καταγωγής, περιλαμβανομένης
της εκπαίδευσης σε θέματα ΠΧΚ, με την ενεργό υποστήριξη της Ύπατης Αρμοστείας.
• Τελεί υπό επεξεργασία από τις νέες υπηρεσίες σε συνεργασία με την EASO ένα σχέδιο
εκπαίδευσης, το οποίο θα αξιοποιεί το ΕΕΠΑ.
• Μεταφράστηκαν στα ελληνικά 6 θεματικές ενότητες του ΕΕΠΑ.ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 21
• Έγιναν οι προπαρασκευαστικές εργασίες για την εκπαίδευση του προσωπικού των νέων
υπηρεσιών από την EASO.
Ειδικότερα:
• Τον Φεβρουάριο 2012, ξεκίνησε η εκπαίδευση του προσωπικού των ελληνικών υπηρεσιών.
Εκπαιδεύτηκαν 16 υπάλληλοι στη θεματική ενότητα του ΕΕΠΑ «Υπαγωγή». Η αξιολόγηση
της εν λόγω συνεδρίας κατάρτισης συνηγορούσε υπέρ του προαναφερθέντος μακροπρόθεσμου
σχεδίου εκπαίδευσης βάσει του ΕΕΠΑ για την Ελλάδα.
• Κατόπιν τούτου, προγραμματίζονται αρκετές συνεδρίες κατάρτισης έως τον Ιούνιο 2012,
ορισμένες εκ των οποίων θα συνίστανται σε εκπαίδευση εκπαιδευτών. Μια συνεδρία κατάρτισης
θα υλοποιηθεί από έλληνες εκπαιδευτές πιστοποιημένους από το ΕΕΠΑ, με την υποστήριξη
πιστοποιημένων εκπαιδευτών του ΕΕΠΑ από την ομάδα εκπαιδευτών της EASO.
• Έως 20 έλληνες εκπαιδευτές θα λάβουν κατάρτιση εκπαιδευτή στις θεματικές ενότητες
«Υπαγωγή», «Διεθνές δίκαιο για τους πρόσφυγες και τα δικαιώματα του ανθρώπου» και
«Εκτίμηση αποδεικτικών στοιχείων». Πρόκειται για το πρώτο βήμα προς τη δημιουργία
εθνικού ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος.
• Μεταφράζεται στα ελληνικά πρόσθετο εκπαιδευτικό υλικό, με την ενεργό συμμετοχή
του προσωπικού των νέων υπηρεσιών.
Τρέχουσες εξελίξεις
Τον Μάιο 2011, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δήλωσε: «Μετά την υποβολή στην Ευρωπαϊκή
Επιτροπή, τον Αύγουστο 2010, ενός σχεδίου δράσης, η Ελλάδα δρομολόγησε τη ριζική
αναμόρφωση του συστήματος χορήγησης ασύλου και της μεταναστευτικής πολιτικής
της χώρας, και έχει λάβει τη στήριξη της Επιτροπής, των κρατών μελών, της Νορβηγίας,
της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες και άλλων εταίρων
της ΕΕ. Ομάδες εμπειρογνωμόνων για το άσυλο συντονιζόμενες από την EASO έχουν ήδη
αναπτυχθεί στη χώρα. Το 2010 εκδόθηκαν σημαντικές νέες νομοθετικές πράξεις στην
Ελλάδα, η δε εφαρμογή τους έχει ήδη αρχίσει».
Στο Συμβούλιο ΔΕΥ της 27ης Οκτωβρίου 2011, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε έκθεση
σχετικά με την πρόοδο της υλοποίησης του ελληνικού σχεδίου δράσης.
Ως βασικός παράγοντας υλοποίησης των πτυχών του ελληνικού σχεδίου δράσης που
σχετίζονται με το άσυλο και ως διεθνής οργανισμός με την ειδική εντολή να παρακολουθεί
την εφαρμογή της Σύμβασης της Γενεύης του 1951, η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων
Εθνών για τους Πρόσφυγες προέβη, στα τέλη του 2011, στην ακόλουθη γενική εκτίμηση:
«Ευρισκόμενη μετά τα μέσα της μεταβατικής περιόδου και στο δεύτερο στάδιο της
μεταρρύθμισης, στο στάδιο της εφαρμογής της ψηφισθείσας νομοθεσίας, η Ελλάδα έχει
ήδη να επιδείξει σημαντική πρόοδο, παρά το δυσμενές πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο.
Όσον αφορά τη διαδικασία ασύλου, η πρόοδος διακρίνεται κυρίως στην αναβάθμιση
της ποιότητας της διαδικασίας λήψης αποφάσεων, ιδίως σε δεύτερο βαθμό, αλλά και στην
εκκαθάριση των εκκρεμών υποθέσεων, καθώς έχει ολοκληρωθεί μια πρώτη επανεξέταση
των εκκρεμών φακέλων και έχουν διαχωριστεί οι ενεργές από τις μη ενεργές υποθέσεις
προσφυγών.
Παρά ταύτα, οι συστημικές αδυναμίες της ελληνικής διοίκησης, σε συνδυασμό με τους
περιορισμούς που τίθενται από τα μέτρα λιτότητας, καθιστούν δυσχερέστερη την πρόοδο
της υλοποίησης των μεταρρυθμίσεων και έχουν σημαντικό αντίκτυπο στο ρυθμό της
προόδου».
Από πλευράς της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή οργάνωσε αποστολή αξιολόγησης στην Ελλάδα
τον Δεκέμβριο 2011 και, παρότι κατέγραψε πρόοδο σε κάποιο βαθμό σε ορισμένους τομείς,
όπως διαπιστώνει και η Ύπατη Αρμοστεία, ανέφερε σειρά αδυναμιών.
Παρότι έγιναν σημαντικά βήματα, όπως ο διορισμός των διευθυντών της Υπηρεσίας Πρώτης
Υποδοχής, της νέας Υπηρεσίας Ασύλου και της Αρχής Προσφυγών, καθώς και η εγκατάσταση
των τριών αυτών νέων υπηρεσιών σε δικά τους γραφεία, η ελληνική κυβέρνηση αναγκάστηκε
να παρατείνει για 6 ακόμη μήνες έως την 1η Ιουλίου 2012 το «μεταβατικό στάδιο» —κατά
το οποίο συνεχίζουν να ισχύουν οι διατάξεις του Προεδρικού Διατάγματος 114/2010 της
22ας Νοεμβρίου 2010 έως ότου αναλάβουν οι νέες υπηρεσίες.
Εξάλλου, λόγω οριζόντιων προβλημάτων όπως οι εξαιρετικά δυσκίνητες εθνικές
διοικητικές διαδικασίες, αλλά και λόγω της αναστολής ουσιαστικά των προσλήψεων
στη δημόσια διοίκηση προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι της δημοσιονομικής
εξυγίανσης, εξακολουθούν να παρατηρούνται καθυστερήσεις στην υλοποίηση αρκετών
στοιχείων του σχεδίου δράσης, η σοβαρότερη εκ των οποίων αφορά τη στελέχωση 22 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
των νέων υπηρεσιών. Η έλλειψη καταρτισμένου προσωπικού δεν συνεπάγεται μόνο
περαιτέρω καθυστέρηση στην έναρξη της λειτουργίας των υπηρεσιών, αλλά και λιγότερο
αποτελεσματική απορρόφηση της βοήθειας που προσφέρεται από την ΕΕ υπό μορφή
οικονομικών και ανθρώπινων πόρων, όπως οι ΟΥΑ, σε σύγκριση με τα επιθυμητά επίπεδα.
Στα τέλη Δεκεμβρίου 2011 έμεναν ακόμη πολλά να γίνουν για να θεωρηθεί ότι διορθώθηκε
η κατάσταση όσον αφορά το ενωσιακό κεκτημένο στον τομέα του ασύλου και τα κριτήρια
που σκιαγραφούνται στην απόφαση του ΕΔΔΑ στην υπόθεση M.S.S.
Ανησυχία εξακολουθεί να προκαλεί το 2012 κυρίως η έλλειψη ελλήνων υπαλλήλων και, κατά
συνέπεια, ο κίνδυνος η μετάβαση στη νέα διαδικασία ασύλου υπό την ευθύνη της Υπηρεσίας
Ασύλου και της Επιτροπής Προσφυγών να περιέλθει σε τέλμα και να διαταραχθεί
η απρόσκοπτη συνέχειά της. Οι δυνατότητες του συστήματος ασύλου και του συστήματος
υποδοχής κάθε κράτους μέλους, εν τέλει, παραμένουν πρωτίστως ευθύνη του κράτους
μέλους. Εν προκειμένω, η υποστήριξη που παρέχεται από την EASO είναι, και πρέπει να είναι,
εκ φύσεως προσωρινή.
Ασχέτως των δυσχερειών που προαναφέρθηκαν στο θέμα των προσλήψεων, οι τρεις
υπηρεσίες προσελκύουν νέο προσωπικό. Η Υπηρεσία Ασύλου, που στελεχώνεται επί
του παρόντος από διευθυντή και 13 υπαλλήλους, σχεδιάζει να προσλάβει 262 άτομα.
Η Υπηρεσία Πρώτης Υποδοχής, που στελεχώνεται επί του παρόντος από διευθυντή
και 8 υπαλλήλους, σχεδιάζει να προσλάβει 40 άτομα (συν περιφερειακό προσωπικό)
και να ξεκινήσει να λειτουργεί την 1η Σεπτεμβρίου 2012, ενώ η Αρχή Προσφυγών, που
στελεχώνεται επί του παρόντος από διευθυντή και έναν υπάλληλο, σχεδιάζει να προσλάβει
30 άτομα και να διορίσει μέλη και άλλων Επιτροπών Προσφυγών.
Μέρος της υποστήριξης που παρέχεται στις ελληνικές αρμόδιες για το άσυλο αρχές
προέρχεται από χρηματοδότηση της ΕΕ. Επομένως, εάν βοηθηθούν οι ελληνικές αρχές
να βελτιστοποιήσουν τη χρήση και την αξιοποίηση της εν λόγω χρηματοδότησης εντός
του ελληνικού δημοσιονομικού πλαισίου, θα αυξηθεί ο αντίκτυπος του συνόλου της
παρεχόμενης υποστήριξης. Έχει προβλεφθεί η συνέχιση της υποστήριξης από τα κράτη μέλη
και την EASO.
Δύναμη επέμβασης για το άσυλο για υποστήριξη
σε επείγουσες καταστάσεις
Σύμφωνα με το άρθρο 15 του κανονισμού της EASO, η Υπηρεσία συγκρότησε δύναμη
επέμβασης για το άσυλο (ΔΕΑ). 23 κράτη μέλη (περιλαμβανομένης της Δανίας, η οποία δεν
δεσμεύεται από τον κανονισμό της EASO) υπέδειξαν εμπειρογνώμονες για τη ΔΕΑ. Την 31η
Δεκεμβρίου 2011, η ΔΕΑ διέθετε περί τους 350 εμπειρογνώμονες. Μέχρι στιγμής, η ΔΕΑ
καλύπτει 13 προφίλ, τα οποία συμφωνήθηκαν στο διοικητικό συμβούλιο της EASO τον
Φεβρουάριο 2011 (
21
).
Τα κράτη μέλη, η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες και
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχουν ορίσει σημεία επαφής για την επικοινωνία με την EASO σχετικά
με κάθε θέμα που άπτεται των ΟΥΑ. Η EASO έχει επίσης ορίσει σημείο επαφής για την
επικοινωνία με την Ένωση.
Στις 29 Ιουλίου 2011, πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες συνάντηση μεταξύ EASO και
των εθνικών σημείων επαφής των κρατών μελών για τη ΔΕΑ, με σκοπό την ανταλλαγή
απόψεων σχετικά με τις πρώτες εμπειρίες από την ανάπτυξη ΟΥΑ και τη διάρθρωση της
ΔΕΑ. Τα κράτη μέλη επισήμαναν αρκετές σημαντικές απαιτήσεις για την αποτελεσματική
λειτουργία των ΟΥΑ. Συμφωνήθηκε να διοργανώνεται συνάντηση με τα εθνικά σημεία
επαφής τουλάχιστον μία φορά το χρόνο, δεδομένης της χρησιμότητας των απόψεών τους για
τη συνεχή επικαιροποίηση και ανάπτυξη της ΔΕΑ.
Όσον αφορά την πιο αποτελεσματική χρήση της ΔΕΑ, η EASO θα αναπτύξει μεσοπρόθεσμη
και μακροπρόθεσμη στρατηγική. Η λειτουργία των ΟΥΑ θα πρέπει να χαρακτηρίζεται από
τη μέγιστη δυνατή αποτελεσματικότητα και πρακτικότητα. Επί του παρόντος αξιολογείται
η εμπειρία από την ανάπτυξη ΟΥΑ στη Ελλάδα, ενώ η ετήσια συνάντηση με τα εθνικά σημεία
επαφής για τη ΔΕΑ θα συμβάλλει περαιτέρω στην ανάπτυξή της. Κάποια από τα πρώτα
πορίσματα είναι ότι η ανάπτυξη ΟΥΑ δεν είναι μόνον προς όφελος του ενδιαφερόμενου
κράτους μέλους. Η ανάπτυξη εμπειρογνωμόνων από διαφορετικά κράτη μέλη συμβάλλει
επίσης και στην ανταλλαγή ορθών πρακτικών από τη βάση προς την κορυφή και στην
ανάπτυξη του ενιαίου ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου.ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 23
Η «αραβική άνοιξη»: Τυνησία, Αίγυπτος,
Λιβύη, Συρία, Υεμένη
Στις αρχές του 2011, διαδηλωτές στην Τυνησία ανέτρεψαν το καθεστώς του προέδρου Μπεν
Άλι, ο οποίος εγκατέλειψε τη χώρα στις 14 Ιανουαρίου 2011. Στη διάρκεια του κενού εξουσίας
που προέκυψε, αρκετές χιλιάδες νεαροί Τυνήσιοι εγκατέλειψαν τη χώρα με πλοιάρια τα
οποία κατέπλευσαν κυρίως στο ιταλικό νησί Λαμπεντούζα (
22
).
Στη Λιβύη, εξέγερση που ξεκίνησε στη Βεγγάζη οδήγησε σύντομα τη χώρα σε εμφύλιο πόλεμο.
Με το ψήφισμα 1973 (2011) του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών της 17ης
Μαρτίου 2011, επιβλήθηκε ζώνη απαγόρευσης πτήσεων στη Λιβύη και εξουσιοδοτήθηκαν τα
κράτη μέλη να λάβουν κάθε αναγκαίο μέτρο για την προστασία των αμάχων που απειλούνταν
από επιθέσεις στο έδαφος της χώρας. Με τον τρόπο αυτό, το καθεστώς του συνταγματάρχη
Μουαμάρ Καντάφι δεν μπορούσε να χρησιμοποιήσει τα εκλεκτότερα των όπλων του κατά
των ανταρτών και του άμαχου πληθυσμού στις εξεγερμένες πόλεις. Χιλιάδες ήταν οι εσωτερικά
εκτοπισθέντες. Χιλιάδες αλλοδαποί εργαζόμενοι και ένας αριθμός παράτυπων μεταναστών
που είναι δύσκολο να εκτιμηθεί εγκλωβίστηκαν στη σύρραξη (
23
). Ορισμένες χώρες κατάφεραν
να απομακρύνουν τους πολίτες τους με συντεταγμένο τρόπο [π.χ. η Κίνα με τη βοήθεια
της Μάλτας (
24
) και της Ελλάδας] και περισσότεροι από 200 000 υπήκοοι άλλων χωρών
έλαβαν βοήθεια από την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες και
τον ΔOM. Ορισμένοι κατόρθωσαν να επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους. Εκτιμάται
ότι περισσότεροι από 1 εκατομμύριο άνθρωποι εγκατέλειψαν τη Λιβύη. Η Αίγυπτος και
η Τυνησία διατήρησαν ανοικτά τα σύνορά τους και, πέραν των δικών τους υπηκόων οι οποίοι
επαναπατρίζονταν, δέχθηκαν τον κύριο όγκο υπηκόων τρίτων χωρών και λίβυων προσφύγων.
Οι οργανισμοί των Ηνωμένων Εθνών οργάνωσαν μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις
αρωγής όλων των εποχών, για την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας σε καταυλισμούς στην
Αίγυπτο και την Τυνησία, αλλά και σε εκτοπισθέντες εντός της Λιβύης. Σύμφωνα με στοιχεία
του ΔOM (
25
), σχεδόν μισό εκατομμύριο άνθρωποι εγκατέλειψαν τη Λιβύη και επέστρεψαν στη
χώρα καταγωγής τους λόγω της σύρραξης, μεταξύ αυτών περισσότεροι από 160 000 Αιγύπτιοι,
160 000 Τυνήσιοι, σχεδόν 80 000 υπήκοοι Νίγηρα, περισσότεροι από 50 000 υπήκοοι
Τσαντ κ λπ.
Έως τα τέλη Νοεμβρίου 2011, περισσότερα από 217 000 άτομα είχαν λάβει βοήθεια για
τη μεταφορά τους από τον ΔOM και την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους
Πρόσφυγες. Αξίζει να σημειωθεί ότι η μεγαλύτερη ομάδα υπηκόων τρίτης χώρας οι οποίοι
έλαβαν βοήθεια για τη μεταφορά τους εκτός Λιβύης ήταν οι Μπαγκλαντεσιανοί (24 000). Άλλοι
—μεταξύ αυτών και μεγάλος αριθμός μεταναστών από την Ερυθραία και τη Σομαλία, όπου οι
παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι μακροχρόνιες ένοπλες συρράξεις και η ξηρασία δεν
ευνοούν τον εκούσιο επαναπατρισμό— δεν είχαν αυτή τη δυνατότητα και πολλοί μετανάστες
από χώρες της υποσαχάριας Αφρικής δεν έλαβαν παρά ελάχιστη ή καθόλου αρωγή, λόγω των
αντίξοων συνθηκών οι οποίες εμπόδιζαν τη δράση των οργανισμών των Ηνωμένων Εθνών
και των ΜΚΟ. Πολλές χιλιάδες αλλοδαποί άδραξαν την πρώτη ευκαιρία που τους δόθηκε
να διαφύγουν στην Ευρώπη, είτε γιατί αυτή ήταν ο αρχικός προορισμός τους και θα είχαν
φθάσει νωρίτερα εάν δεν είχαν εγκλωβιστεί στη Λιβύη είτε από τον φόβο των αντιποίνων
από τους ντόπιους, οι οποίοι τους θεωρούσαν υποστηρικτές του προηγούμενου καθεστώτος
ή μισθοφόρους. Πάντως, οι αναχωρήσεις με πλοιάρια από τη Λιβύη μειώθηκαν σημαντικά
μετά την κατάληψη της Τρίπολης από τους εξεγερθέντες στις 22 Αυγούστου 2011 (
26
).
Επισημαίνεται ότι η ανθρωπιστική εκκένωση που υλοποιήθηκε με τη συνεργασία ΔOM και
Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες είχε σημαντικό αντίκτυπο στην
κατάσταση: συνέβαλε στην ταχεία αποσυμφόρηση των συνόρων των γειτονικών χωρών και
διατήρησε ανοικτό τον χώρο προστασίας ενώ, βοηθώντας τους ανθρώπους να επιστρέψουν
με ασφάλεια στη χώρα καταγωγής τους, μετρίασε την πιθανή μεταναστευτική πίεση προς την
Ευρώπη, ούτως ώστε μόνον ένα μικρό κλάσμα όσων διέφυγαν τη σύρραξη να αναγκαστούν να
διασχίσουν τη Μεσόγειο. Στα τέλη του 2011, παρότι αρκετά κράτη μέλη της ΕΕ (
27
), η Νορβηγία
και, κυρίως, οι ΗΠΑ είχαν προσφέρει θέσεις μετεγκατάστασης, εξακολουθούσε να μην έχει
βρεθεί βιώσιμη λύση για περισσότερα από 4 000 άτομα που υπάγονται στην εντολή της
Ύπατης Αρμοστείας στην Αίγυπτο και στην Τυνησία.
Το κοινό πρόγραμμα μετεγκατάστασης της ΕΕ
Στη διάρκεια του 2011, οι διαπραγματεύσεις για το πρόγραμμα περιήλθαν σε τέλμα λόγω
ασυμφωνίας των συννομοθετών σχετικά με τη διαδικασία που θα εφαρμόζεται για τον
καθορισμό των ετήσιων προτεραιοτήτων μετεγκατάστασης της ΕΕ. Τον Δεκέμβριο 2011,
η πολωνική Προεδρία του Συμβουλίου συμφώνησε να δεχθεί ένα συμβιβαστικό κείμενο,
το οποίο θα επεξεργαζόταν περαιτέρω η δανική Προεδρία το πρώτο εξάμηνο του 2012.24 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
EASO και μετεγκατάσταση
Η μετεγκατάσταση συνιστά ένα από τα βασικότερα μέτρα εσωτερικής και εξωτερικής
αλληλεγγύης. Στο πλαίσιο της εκτέλεσης των καθηκόντων της, η EASO συμμετείχε στην
τακτική ανταλλαγή πληροφοριών, ορθών πρακτικών και σε άλλες δράσεις με θέμα
την μετεγκατάσταση που οργανώθηκαν από τα κράτη μέλη της ΕΕ, την Ύπατη Αρμοστεία
των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, τον ΔOM, την GDISC και άλλους εταίρους
στη διάρκεια του 2011.
Οι διαδηλώσεις στην Αίγυπτο είχαν ως αποτέλεσμα την ανατροπή του προέδρου Χόσνι
Μουμπάρακ στις 11 Φεβρουαρίου 2011. Η Αίγυπτος, όπως και η Λιβύη, είναι χώρα στην
οποία διαμένει, ενίοτε επί σειρά ετών, μεγάλος αριθμός μεταναστών και προσφύγων από
χώρες της υποσαχάριας Αφρικής. Η χαλάρωση των ελέγχων στα σύνορα λόγω των ταραχών
έδωσε τη δυνατότητα σε κάποιους μετανάστες να συνεχίσουν το ταξίδι τους προς την
Ευρώπη. Επιπλέον, εγκατέλειψαν τη χώρα και Αιγύπτιοι πολίτες, ιδίως μέλη της χριστιανικής
μειονότητας, η κατάσταση της οποίας δεν βελτιώθηκε στις νέες πολιτικές συνθήκες (
28
).
Αντιμέτωπη με λαϊκή εξέγερση βρέθηκε, με τη σειρά της, και η κυβέρνηση της Συρίας. Μετά
από πολύμηνες ταραχές και καταστολή, το μπααθικό καθεστώς εξακολουθεί να βρίσκεται
στην εξουσία, αλλά στα τέλη του 2011 περισσότεροι από 20 000 πολίτες είχαν εγκαταλείψει
τη χώρα, εκ των οποίων 8 500 αναζήτησαν προστασία σε καταυλισμούς προσφύγων στην
Τουρκία, περισσότεροι από 6 000 καταγράφηκαν από την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων
Εθνών για τους Πρόσφυγες στον Λίβανο μέχρι τις 6 Ιανουαρίου 2012 (
29
) και σχεδόν 3 000
καταγράφηκαν από την Ύπατη Αρμοστεία στην Ιορδανία. Παρατηρήθηκε αύξηση στις
αιτήσεις χορήγησης ασύλου από σύριους υπηκόους· σε αρκετά κράτη μέλη, σε απόλυτους
αριθμούς, πάντως, τα μεγέθη κινούνται σε μέτρια επίπεδα, αν και σε μικρό αριθμό κρατών
μελών η Συρία κατατάσσεται πλέον στην πρώτη πεντάδα των χωρών καταγωγής. Ταραχές
σημειώνονταν και στην Υεμένη καθ’ όλη τη διάρκεια του 2011 αλλά, παρότι στη χώρα
ζουν περίπου 300 000 εσωτερικά εκτοπισθέντες και 220 000 Σομαλοί που υπάγονται στην
εντολή της Ύπατης Αρμοστείας, δεν προκάλεσαν σημαντική μετακίνηση πληθυσμού προς
την Ευρώπη. Ούτε οι συγκρούσεις μεταξύ Σιιτών και αστυνομικών/στρατιωτικών δυνάμεων
της σουνιτικής κυβέρνησης του Μπαχρέιν και η καταστολή που επακολούθησε είχαν ως
αποτέλεσμα αισθητή ροή αιτούντων άσυλο προς την Ευρώπη (
30
).
Οι ταραχές στις χώρες αυτές, στο πλαίσιο της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, είχαν σοβαρό
αντίκτυπο στις οικονομίες τους, ιδίως στον κλάδο του τουρισμού που αποτελούσε μία από τις
κύριες πηγές απασχόλησης στην Αίγυπτο και την Τυνησία.
Εξωτερική διάσταση και υποστήριξη προς τρίτες χώρες
Στο πλαίσιο της εντολής της, η EASO υποστηρίζει την εξωτερική διάσταση του ΕΕΣΑ σε
συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μεταξύ άλλων παρέχοντας υποστήριξη σε χώρες
καταγωγής, χώρες διέλευσης και χώρες επαναπατρισμού. Στο πλαίσιο της συνολικής
ιεράρχησης των προτεραιοτήτων της EASO για το 2011, η εξωτερική διάσταση δεν
αποτελούσε εξίσου σημαντική προτεραιότητα, π.χ., με το επιχειρησιακό σχέδιο της EASO για
την Ελλάδα. Παρά ταύτα, η EASO συμμετείχε ενεργά σε συσκέψεις, σεμινάρια και συνέδρια
με θέμα την εξωτερική διάσταση του ΕΕΣΑ.
Ενδεικτικά, η EASO συμμετέχει στον διάλογο Ρωσίας–ΕΕ για τη μετανάστευση, στην Επιτροπή
για τη μετανάστευση και το άσυλο της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης (διαδικασία της Πράγας)
και στην ανάπτυξη εταιρικής σχέσης σε θέματα κινητικότητας με την Τυνησία και το Μαρόκο.
Νέες αφίξεις στη Λαμπεντούζα, τη Σικελία και τη Μάλτα
Η «αραβική άνοιξη», αν εξαιρέσουμε την Ιταλία και τη Μάλτα, δεν επηρέασε σημαντικά
τα κράτη μέλη της ΕΕ μέχρι στιγμής. Δεν αποκλείεται, πάντως, το 2012-2013 στα κράτη μέλη
της ΕΕ να καταγραφεί αύξηση του αριθμού των αιτούντων άσυλο από την περιοχή αυτή. Ήδη,
λόγω των εξεγέρσεων στη Βόρεια Αφρική το 2011, χιλιάδες μετανάστες και αιτούντες άσυλο
κατέπλευσαν στη Λαμπεντούζα (Ιταλία) και στη Μάλτα. (Αφίξεις με πλοιάρια από τις ακτές της
Αφρικής αναφέρθηκαν και στην Ελλάδα). Ο συνολικός αριθμός αιτήσεων ασύλου στη Μάλτα
το 2011 ανήλθε σε 1 890, αυξημένος κατά 1 221 % έναντι του 2010 (
31
). Σε αντίθεση με τα
προηγούμενα έτη, μεγάλο ποσοστό των παράτυπα εισερχόμενων μεταναστών και αιτούντων
διεθνή προστασία στη Μάλτα το έτος αυτό κατοικούσαν στη Λιβύη και εγκατέλειψαν τη χώρα ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 25
λόγω της σύρραξης. Οι αφιχθέντες το 2011 ήταν υπήκοοι Σομαλίας (411), Ερυθραίας (280),
Νιγηρίας (238), Ακτής Ελεφαντοστού (114) και Αιθιοπίας (103). Οι περισσότεροι μετανάστες
που εγκατέλειψαν τη Λιβύη κατέπλευσαν στη Μάλτα μεταξύ 28ης Μαρτίου και 1ης Ιουνίου
2011. Η άφιξη 1 535 μεταναστών στη Μάλτα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα θεωρήθηκε
από τις τοπικές αρχές του νησιού μαζική εισροή.
Η Ιταλία δέχθηκε περί τα 28 000 άτομα διαφόρων εθνικοτήτων μόνο από τη Λιβύη, ενώ
προηγουμένως είχαν καταπλεύσει στις ακτές της περισσότεροι από 24 000 Τυνήσιοι το
πρώτο εξάμηνο του 2011.
Εισροή αιτούντων άσυλο από τα Βαλκάνια
(σε Βέλγιο, Γερμανία, Λουξεμβούργο, Σουηδία
και άλλα κράτη μέλη της ΕΕ)
Η περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων, που περιλαμβάνει την Αλβανία και χώρες οι οποίες στο
παρελθόν ανήκαν στην πρώην Γιουγκοσλαβία, αποτελεί πηγή προέλευσης μεταναστών
και αιτούντων άσυλο στην ΕΕ από τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας το 1991 και τις ένοπλες
συγκρούσεις που επακολούθησαν.
Το 2011 οι νέες αιτήσεις από πρόσωπα που προέρχονται από τα Δυτικά Βαλκάνια
ανήλθαν συνολικά σε 28 865: Αλβανία 2 820 (+ 55 %), Βοσνία-Ερζεγοβίνη 2 275 (+ 14 %),
πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (πΓΔΜ) 4 700 (– 18 %), Σερβία
[περιλαμβανομένου του Κοσσυφοπεδίου (Κοσσυφοπέδιο κατά το ψήφισμα 1244/1999
του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, εφεξής Κοσσυφοπέδιο) 19 070 (– 30 %)],
μειωμένες κατά 22 % έναντι του 2010 (36 960), παρότι η τάση αυτή παρουσιάζει ευρείες
αποκλίσεις ανάλογα με τη χώρα καταγωγής (
32
).
Τα τελευταία χρόνια, παρατηρήθηκε σημαντική εισροή αιτούντων άσυλο από τη
συγκεκριμένη περιοχή σε αρκετά κράτη μέλη της ΕΕ.
Σέρβοι υπήκοοι [περιλαμβανομένου του Κοσσυφοπεδίου (
33
)] υπέβαλαν 16 791
αιτήσεις χορήγησης ασύλου στην ΕΕ το 2009 —καταλαμβάνοντας την πέμπτη θέση, με
4 157 περισσότερες αιτήσεις έναντι του 2008 (12 633 αιτήσεις), αύξηση 33 %. Κατά το ίδιο
έτος, οι αιτήσεις Αλβανών υπηκόων ανήλθαν σε 1 966, αυξημένες κατά 57 %, γεγονός που
κατατάσσει την Αλβανία στην 25η θέση (
34
).
Το 2010, η Σερβία (περιλαμβανομένου του Κοσσυφοπεδίου) κατέλαβε την πρώτη θέση
μεταξύ των χωρών καταγωγής στην ΕΕ, με 26 726 αιτήσεις (+ 57 %). Η μεγαλύτερη αύξηση
καταγράφηκε σε Σουηδία (7 900 αιτήσεις), Γερμανία (6 500), Γαλλία (5 800) και Βέλγιο
(3 100). Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο αριθμός των αιτήσεων υπερτετραπλασιάστηκε
(Σουηδία) ή τριπλασιάστηκε (Γερμανία). Στις κύριες χώρες υποδοχής, η υψηλότερη
αναλογία Σέρβων που κατάγονταν από το Κοσσυφοπέδιο καταγράφηκε σε Γαλλία (84 %),
Αυστρία (66 %) και Βέλγιο (48 %), ενώ τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν σχετικά χαμηλά σε
Λουξεμβούργο (13 %), Γερμανία (23 %) και Σουηδία (31 %) (
35
).
Πέραν της εισροής από Σερβία (περιλαμβανομένου του Κοσσυφοπεδίου), σημαντική αύξηση
καταγράφηκε και στις αιτήσεις από την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας,
από 749 το 2009 σε 5 773 το 2010 (+ 671 %) —κυρίως σε Γερμανία (2 466), Βέλγιο (1 082),
Σουηδία (908), Γαλλία (590) και Κάτω Χώρες (389)— ενώ οι αιτήσεις Αλβανών μειώθηκαν
κατά 8 % στις 1 803 (
36
).
Το 2011, η Σερβία (περιλαμβανομένου του Κοσσυφοπεδίου) καταλάμβανε τη δεύτερη θέση
μετά το Αφγανιστάν με συνολικά 19 072 αιτήσεις (μείωση κατά σχεδόν 30 %). Οι αιτήσεις
υποβλήθηκαν κυρίως σε μικρό αριθμό κρατών μελών (Γερμανία 5 974, Βέλγιο 3 067, Γαλλία
3 470, Σουηδία 3 915 και Λουξεμβούργο 1 097, συνολικά 17 523 αιτήσεις στα πέντε αυτά
κράτη μέλη).
Η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες σημειώνει: «Με βάση τα
διαθέσιμα στοιχεία, το ποσοστό αιτούντων άσυλο από το Κοσσυφοπέδιο στις χώρες αυτές
μειώνεται την τελευταία τριετία. Το 2009, κατά μέσο όρο, 74 % των σέρβων αιτούντων
κατάγονταν από το Κοσσυφοπέδιο. Το εν λόγω ποσοστό μειώθηκε σε 45% το 2010 και σε
41 % το 2011. Μεταξύ των κύριων χωρών υποδοχής, τα υψηλότερα ποσοστά Κοσσοβάρων
καταγράφονται σε Γαλλία (84 %), Αυστρία (66 %) και Βέλγιο (48 %). Σχετικά χαμηλά ποσοστά
καταγράφονται σε Λουξεμβούργο (13 %), Γερμανία (23 %), Σουηδία (31 %) και Ελβετία
(35 %)». Επισημαίνεται επίσης ότι, παρά τα ελάχιστα διαθέσιμα στοιχεία για το θέμα, 26 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
μεγάλο μέρος των εισερχόμενων από χώρες των Δυτικών Βαλκανίων είναι Ρομά, οι οποίοι
σε πολλές περιπτώσεις στις χώρες αυτές υποφέρουν λόγω κοινωνικού και οικονομικού
αποκλεισμού, διακριτικής μεταχείρισης και, ενίοτε, μεταχείρισης η οποία ισοδυναμεί με
δίωξη ή συνεπάγεται κίνδυνο σοβαρής βλάβης (
37
).
Η αύξηση του αριθμού των αιτήσεων το 2010 και το 2011 αποδόθηκε σε μεγάλο βαθμό
στην έναρξη ισχύος στις 19 Δεκεμβρίου 2009 της απόφασης της 30ής Νοεμβρίου 2009
περί άνευ θεωρήσεως είσοδο των υπηκόων Σερβίας, πΓΔΜ και Μαυροβουνίου, καθώς
και της αντίστοιχης απόφασης της 8ης Νοεμβρίου 2010 για τους υπηκόους Αλβανίας
και Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 16 Δεκεμβρίου 2010. Στην
πραγματικότητα, η άρση της υποχρέωσης θεώρησης εισόδου αποσκοπούσε στη δημιουργία
ευκαιριών για τους πολίτες των χωρών αυτών που επλήγησαν σφοδρά από την οικονομική
κρίση.
Το 2011, οι αιτούντες από την πΓΔΜ μειώθηκαν κατά 18 % σε 4 699, οι αιτούντες από
την Αλβανία αυξήθηκαν κατά 55 % σε 2 822 και οι αιτούντες από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη
κατέγραψαν ελαφρά αύξηση της τάξης του 14 % ανερχόμενοι σε 2 275. Το φαινόμενο αυτό
δεν αποκλείεται να συνδέεται με την άρση της υποχρέωσης θεώρησης για τους υπηκόους
των δύο τελευταίων χωρών, η οποία τέθηκε σε ισχύ τον Δεκέμβριο 2010.
Η ΕΕ ξεκίνησε συνομιλίες με τις κυβερνήσεις των χωρών αυτών και θέσπισε μηχανισμό
παρακολούθησης με σκοπό την πρόληψη της κατάχρησης των συστημάτων ασύλου των
κρατών μελών της ΕΕ από αιτούντες οι οποίοι προέβαλλαν ανυπόστατους ισχυρισμούς.
Η Επίτροπος Cecilia Malmström επισήμανε ότι το καθεστώς απαλλαγής από την υποχρέωση
θεώρησης «συνοδεύεται από υποχρεώσεις τόσο για τις κυβερνήσεις όσο και για τους
πολίτες των χωρών που επωφελούνται από την ελευθερία αυτή». Η Αλβανία και η Βοσνία
παροτρύνθηκαν να εντατικοποιήσουν τις ενημερωτικές εκστρατείες προς τους πολίτες τους
για το τι ακριβώς σημαίνει και πώς αξιοποιείται ορθά η δυνατότητα βραχείας διαμονής χωρίς
θεώρηση εισόδου.
Οι κυβερνήσεις των χωρών αυτών συμφώνησαν έναν «οδικό χάρτη» με την Ευρωπαϊκή
Επιτροπή, η οποία παρακολουθεί την πρόοδο και υποβάλλει εκθέσεις προς το Συμβούλιο.
Αρκετές χώρες της περιοχής έχουν λάβει μέτρα προκειμένου οι πολίτες τους να μην
μεταβαίνουν στα κράτη μέλη της ΕΕ για άλλους σκοπούς πέραν των επιτρεπόμενων
για επίσκεψη για διάστημα μικρότερο των 3 μηνών. Τους ζητούν, μεταξύ άλλων, να
τεκμηριώσουν τον σκοπό του ταξιδιού τους και να αποδείξουν ότι διαθέτουν επαρκή
οικονομικά μέσα για να συντηρηθούν στη διάρκεια της παραμονής τους και να επιστρέψουν
στη χώρα. Όταν οι απαντήσεις δεν είναι ικανοποιητικές, ενδέχεται να αρνηθούν στον πολίτη
την έξοδο από τη χώρα.
Στην πΓΔΜ, η κυβέρνηση αποφάσισε ότι η κατάχρηση του καθεστώτος απαλλαγής από
την υποχρέωση θεώρησης μπορεί να επισύρει ποινικές κυρώσεις και ότι μπορεί να τίθενται
ειδικές σφραγίδες ή ακόμη και να κατάσχονται προσωρινά τα διαβατήρια πολιτών οι οποίοι
επαναπατρίζονται αναγκαστικά λόγω απόρριψης αίτησης ασύλου.
Η πρωτοφανής εισροή αιτούντων από την περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων είχε σοβαρό
αντίκτυπο στη δυνατότητα υποδοχής και εξέτασης αιτήσεων ασύλου των συστημάτων
του Βελγίου και του Λουξεμβούργου. Οι αρμόδιοι για θέματα μετανάστευσης και
ασύλου υπουργοί των χωρών αυτών απηύθυναν στις 21 Οκτωβρίου 2011 κοινή επιστολή
στην Επίτροπο Cecilia Malmström, εφιστώντας την προσοχή της στα ήδη ανησυχητικά
επίπεδα εισροής αιτούντων από τα Δυτικά Βαλκάνια. Περιέγραψαν τον κορεσμό που είχε
προκληθεί όσον αφορά τόσο τις συνθήκες υποδοχής όσο και τις διαδικασίες ασύλου
εξαιτίας του μεγάλου αριθμού αιτήσεων, στην πλειονότητά τους προδήλως αβάσιμων, και
έκαναν έκκληση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να λάβει κάθε ενδεικνυόμενο μέτρο για να
αποκατασταθεί η ομαλότητα.
Τα εν λόγω κράτη μέλη αναγκάστηκαν να λάβουν έκτακτα μέτρα. Αμφότερα ενίσχυσαν τη
στελέχωση των συστημάτων ασύλου τους, το δε Βέλγιο έλαβε έκτακτη χρηματοδότηση από
το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων.
Αξιοσημείωτο είναι ότι ο ρυθμός υποβολής νέων αιτήσεων αυξήθηκε σημαντικά σε Βέλγιο
και Λουξεμβούργο κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2011.
Στους πίνακες που ακολουθούν (βάσει στοιχείων της Eurostat) φαίνεται η μηνιαία εξέλιξη
της εισροής αιτούντων από Σερβία και Κοσσυφοπέδιο από το 2008 και ο αντίκτυπος που έχει
στα κράτη μέλη, με μια αλληλουχία κορυφώσεων η οποία θυμίζει την κυκλική κίνηση των
δεικτών του ρολογιού.ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 27
Σερβία Κοσσυφοπέδιο28 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
Σερβία Κοσσυφοπέδιο
Σημείωση: Παρουσιάζεται εκ παραλλήλου η Σερβία (περιλαμβανομένου
του Κοσσυφοπεδίου) διότι το Κοσσυφοπέδιο περιλαμβάνεται στα
στοιχεία της Ύπατης Αρμοστείας που παρατέθηκαν ανωτέρω και διότι
μεγάλο μέρος των εισερχόμενων σέρβων υπηκόων που καταγράφηκαν
πριν από το 2009 καταγόταν όντως από το Κοσσυφοπέδιο. Για να
διευκολύνεται η κατανόηση, οι κλίμακες δεν είναι ομοιόμορφες στους
διάφορους πίνακες. Έτσι, μια φαινομενικά μεγάλη κορύφωση σε κάποιο
κράτος μέλος ενδέχεται, σε απόλυτες τιμές, να αντιστοιχεί σε μικρότερο
αριθμό αιτούντων από μια μικρότερη κορύφωση σε άλλο κράτος μέλος.
Παρόμοιες τάσεις παρατηρούνται και για την
Αλβανία και την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία
της Μακεδονίας, παρότι η σειρά των κρατών μελών
προορισμού ενδέχεται να διαφέρει.ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 29
Αλβανία30 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας
Η Γαλλία ανακήρυξε τη Σερβία ασφαλή χώρα καταγωγής τον Δεκέμβριο 2009. Δεν
παρατηρήθηκε άμεσα μεταβολή του προσανατολισμού της ροής προς γειτονικές χώρες.
Ο αντίκτυπος της ελευθέρωσης του καθεστώτος θεωρήσεων για τη Σερβία από τον
Δεκέμβριο 2009 έγινε αισθητός αρχικά στο Βέλγιο, στη συνέχεια στη Σουηδία και τη
Γερμανία και, πιο πρόσφατα, στο Λουξεμβούργο. Όσον αφορά την Αλβανία, για την οποία
η άρση της υποχρέωσης θεώρησης έγινε τον Δεκέμβριο 2010, ο αντίκτυπος έγινε αισθητός
με καθυστέρηση λίγων μηνών στο Βέλγιο και τη Σουηδία τον Οκτώβριο 2011, ενώ είχε
προηγηθεί μικρός αριθμός αιτήσεων ασύλου στη Γερμανία στη διάρκεια του έτους.
Παρότι δεν πρόκειται για συστηματικό εποχιακό μοτίβο, πολλές κορυφώσεις παρατηρούνται
το τελευταίο τρίμηνο κάθε έτους. Οι παράγοντες έλξης και άπωσης στις χώρες καταγωγής και
στα κράτη μέλη υποδοχής απαιτούν ειδική μελέτη η οποία εκφεύγει των ορίων της παρούσας
έκθεσης. Επισημαίνεται, πάντως, ότι μεταξύ των πολυάριθμων παραγόντων, η διάρκεια
των διαδικασιών, η ύπαρξη εδραιωμένης κοινότητας από την ίδια χώρα καταγωγής, ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 31
η πρόσβαση σε ιατρική περίθαλψη και τα ποσά που καταβάλλονται για τον οικειοθελή
επαναπατρισμό δεν αποκλείεται να επηρεάζουν την επιλογή του προορισμού εντός της ΕΕ.
EASO και έγκαιρη προειδοποίηση
Με δεδομένες τις συνεχώς μεταβαλλόμενες πολιτικές συνθήκες στις γειτονικές χώρες της ΕΕ
και την επίδραση που αυτές ασκούν στο μεταναστευτικό τοπίο εντός της ΕΕ, τα τελευταία
χρόνια αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο η ανάγκη για εργαλεία τα οποία θα αυξάνουν
την ετοιμότητα των κρατών μελών να αντιμετωπίζουν παρόμοια φαινόμενα. Σύμφωνα με
τον κανονισμό της EASO «Η Υπηρεσία Υποστήριξης αναλύει τα δεδομένα για κάθε αιφνίδια
άφιξη μεγάλου αριθμού υπηκόων τρίτων χωρών που μπορεί να επιφέρει ιδιαίτερες πιέσεις
στα συστήματα ασύλου και υποδοχής και εξασφαλίζει την ταχεία ανταλλαγή σχετικών
πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής. Η Υπηρεσία Υποστήριξης
χρησιμοποιεί τα υφιστάμενα συστήματα και μηχανισμούς έγκαιρης προειδοποίησης
και, εφόσον απαιτείται, θεσπίζει σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για τους δικούς
της σκοπούς» (
38
).
Στις 8 Μαρτίου 2012, το Συμβούλιο δημοσίευσε τα συμπεράσματά του με θέμα κοινό
πλαίσιο για ειλικρινή και έμπρακτη αλληλεγγύη προς τα κράτη μέλη που υφίστανται
ιδιαίτερες πιέσεις στα συστήματα ασύλου τους. Στα εν λόγω συμπεράσματα, το Συμβούλιο
αναδεικνύει τον ρόλο της EASO ως μέσου αλληλεγγύης, υπευθυνότητας και εμπιστοσύνης
μεταξύ των κρατών μελών και στο πλαίσιο της ΕΕ. Ως εκ τούτου, όσον αφορά την έγκαιρη
προειδοποίηση, η EASO κλήθηκε να αναπτύξει εργαλεία με τα οποία θα εντοπίζονται
καταστάσεις ικανές να προκαλέσουν ιδιαίτερα υψηλές πιέσεις και να βοηθήσει στην
υλοποίηση του μηχανισμού έγκαιρης προειδοποίησης, ετοιμότητας και διαχείρισης κρίσεων
που θα εισαχθεί στον κανονισμό του Δουβλίνου, καθώς επίσης και να υποβάλει τις σχετικές
εκθέσεις. Προς τον σκοπό αυτό, παροτρύνονται τα κράτη μέλη να παράσχουν στην EASO και
την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τα σχετικά δεδομένα για το άσυλο.
Η συστηματική συλλογή δεδομένων είναι ζωτικής σημασίας για τη λειτουργία του
συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης και ετοιμότητας (ΣΕΠΕ). Οι πηγές δεδομένων της
Eurostat (
39
) αποτελούν τη σημαντικότερη βελτίωση όσον αφορά την εναρμόνιση των
δεδομένων για τη μετανάστευση, το άσυλο και τη διεθνή προστασία που συλλέγονται
στην Ευρώπη και συνιστούν αναπόσπαστο μέρος των δεδομένων που εισάγονται στο
ΣΕΠΕ. Παρά ταύτα, η συχνότητα της συλλογής ή η ανυπαρξία πρόσθετων στοιχείων (π.χ.
περιοχή διαμονής ή λόγοι για την απορριπτική απόφαση) μπορούν να επηρεάσουν την
αποτελεσματική και έγκαιρη απόκριση του ΣΕΠΕ. Για τον λόγο αυτό, ενίοτε απαιτείται
ο επαναπρογραμματισμός της συλλογής δεδομένων στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων
της EASO.
Με αυτό το δεδομένο, τα κράτη μέλη, τα οποία εκπροσωπούνται στο διοικητικό συμβούλιο
της EASO, αποφάσισαν την αδιάλειπτη υποβολή στην EASO των αρχικών, μη επικυρωμένων
στοιχείων, τα οποία θα χρησιμοποιούνται στη συνέχεια για τη διενέργεια επικαιροποιημένων
αναλύσεων τάσεων. Οι διαφοροποιούμενες τάσεις που καταγράφηκαν αποτέλεσαν ήδη
το αντικείμενο πολυάριθμων και διεξοδικών συζητήσεων τόσο σε πολιτικό όσο και σε
πρακτικό επίπεδο μεταξύ των κρατών μελών. Το σύστημα, όπως έχει αναπτυχθεί σήμερα,
αποτελείται από διάφορες συνιστώσες: ο μηχανισμός έγκαιρης προειδοποίησης
παρέχει εγκαίρως στο σύνολο των κρατών μελών δεδομένα και ποιοτικά στοιχεία τα οποία
διευκολύνουν τον εντοπισμό καταστάσεων ικανών να δημιουργήσουν ιδιαίτερες πιέσεις, ενώ
ο μηχανισμός έγκαιρης ετοιμότητας επιτρέπει στα κράτη μέλη να μειώσουν την έκθεσή
τους στον κίνδυνο και να προετοιμάσουν αποτελεσματικά μέτρα αντιμετώπισης. Σε αυτή την
ολοκληρωμένη πλατφόρμα στηρίζεται το ΣΕΠΕ.
Ο μηχανισμός έγκαιρης προειδοποίησης συνίσταται στην παρακολούθηση και ανάλυση
τάσεων για την έγκαιρη παροχή πληροφοριών στα κράτη μέλη, στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή,
στην EASO και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη σχετικά με τη δυναμική των μεταναστευτικών
οδών και των εισερχόμενων αιτούντων άσυλο. Στο μέλλον, η EASO φιλοδοξεί να
συμπληρώσει τη λειτουργία αυτή με έγκαιρο συναγερμό, που θα περιλαμβάνει και
εκτίμηση του πιθανού κινδύνου που διατρέχουν τα κράτη μέλη ανάλογα με την αντοχή
των συστημάτων ασύλου τους στις πιέσεις.
Ο μηχανισμός έγκαιρης ετοιμότητας συνίσταται στην έγκαιρη πρόληψη μέσω πρόβλεψης
μελλοντικών σεναρίων και υιοθέτησης μιας περιφερειακής προσέγγισης, η οποία συνδυάζει
χώρες καταγωγής, χώρες διέλευσης και χώρες προορισμού. Με τον τρόπο αυτό δίνεται στα
κράτη μέλη η δυνατότητα να εντάξουν εγκαίρως την κατάσταση που επικρατεί στη χώρα
τους στο ευρύτερο πλαίσιο και να σχεδιάσουν την αποτροπή τυχόν κενών στην εθνική 32 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
διαδικασία ασύλου. Η έγκαιρη ετοιμότητα είναι η απάντηση στην αυξανόμενη πίεση που
απορρέει από την έναρξη της εφαρμογής των ενδεδειγμένων μέτρων —λαμβάνοντας υπόψη
τις εθνικές υποδομές, τη διοικητική οργάνωση και τις τοπικές υλικοτεχνικές δυνατότητες—
για την επίτευξη βραχυπρόθεσμων αποτελεσμάτων τα οποία αυξάνουν την μακροπρόθεσμη
αποδοτικότητα.
Δύο χαρακτηριστικές καταστάσεις ιδιαίτερων πιέσεων:
Αυξανόμενη εισροή αιτούντων άσυλο —εξωγενείς παράγοντες (αιφνίδια εξέλιξη), π.χ.
πολιτική ή οικονομική κρίση στις χώρες καταγωγής ή/και αλλαγές στη μεταναστευτική
πολιτική των χωρών υποδοχής.
Αυξανόμενος αριθμός εκκρεμών υποθέσεων —ενδογενείς παράγοντες (σταδιακή εξέλιξη)
δημιουργούν σωρευτικά μια μεταβολή η οποία μπορεί να εξελίσσεται με αργό ρυθμό
σε αρχικό στάδιο. Η αρχικά ανεπαίσθητη αύξηση των εκκρεμών υποθέσεων μπορεί με
την πάροδο του χρόνου, εάν δεν ληφθούν μέτρα, να μετατραπεί σε κατεπείγουσα κρίση,
η αντιμετώπιση της οποίας είναι πολύ πιο δαπανηρή. Κατά κανόνα, οι αιφνίδιες εξελίξεις
εντοπίζονται από τον μηχανισμό έγκαιρης προειδοποίησης, ενώ οι σταδιακές εξελίξεις από
τον μηχανισμό έγκαιρης ετοιμότητας.
Η προσέγγιση της EASO στα στατιστικά στοιχεία
Πλήρη στατιστικά στοιχεία για το άσυλο στην ΕΕ συλλέγονται και δημοσιεύονται από
την Eurostat και την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες.
Είναι σαφής πολιτική της EASO να μην επαναλαμβάνει το έργο τους. Αξιοποιώντας
τα στοιχεία που της παρέχουν οι δύο προαναφερθέντες φορείς, δεδομένα του Frontex και
δεδομένα τα οποία παρέχουν οικειοθελώς σε ad hoc βάση τα κράτη μέλη, η EASO επιδιώκει
να παράσχει άλλων ειδών στατιστικές αναλύσεις και παραστάσεις, οι οποίες μπορούν
να αξιοποιηθούν αφενός για το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης και ετοιμότητας που
περιγράφηκε ανωτέρω και, αφετέρου, ως εργαλεία για τη χάραξη πολιτικής σε επίπεδο ΕΕ και
κρατών μελών.
Η «ανάλυση ωρολογίου» που χρησιμοποιήθηκε στην προηγούμενη ενότητα για να
απεικονίσει τις διακυμάνσεις των ροών από τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων διαδοχικά
και συγκριτικά δεν είναι παρά ένα από τα εργαλεία που θέτει η EASO στη διάθεση της ΕΕ και
των κρατών μελών. Υπάρχουν και άλλα εργαλεία ανάλυσης που βοηθούν να προσδιορίσουμε
και να κατανοήσουμε καλύτερα τα φαινόμενα που σχετίζονται με το άσυλο στην ΕΕ.
Ανάλυση εισροών από επιλεγμένες χώρες καταγωγής – ΤάσειςΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 33
Περιφερειακή πρόβλεψη
Στον πρώτο οριζόντιο πίνακα ανωτέρω παρουσιάζονται ορισμένες από τις σημαντικότερες
μεταβολές που παρατηρήθηκαν το 2011 όσον αφορά επιλεγμένες εισροές αιτούντων άσυλο
ανά εθνικότητα και κράτος μέλος προορισμού. Στη στήλη «συν» (με κόκκινο αριστερά) και
στη στήλη «πλην» (με κίτρινο δεξιά), οι χώρες κατατάσσονται κατά φθίνουσα σειρά μεγέθους
καταγεγραμμένης μεταβολής. Η μεταβολή έχει υπολογιστεί αναλογικά προς την κατάσταση
το 2010. Η μεγαλύτερη ποσοστιαία μεταβολή δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη μεγαλύτερο
αριθμό αιτούντων σε απόλυτες τιμές.
Στον δεύτερο οριζόντιο πίνακα παρουσιάζονται τα κράτη μέλη στα οποία οι επιλεγμένες
εθνικότητες κατατάσσονται στην πρώτη πεντάδα των χωρών καταγωγής και σε ποια θέση.
Όπως αναφέρθηκε ήδη, η εισροή από το Αφγανιστάν δημιούργησε μεγάλες ανησυχίες
σε αρκετά κράτη μέλη. Πάντως, ενώ στην πλειονότητα των κρατών μελών καταγράφηκε
αύξηση της εισροής, περιλαμβανομένων κρατών στα οποία δεν βρισκόταν παρά μικρός
αριθμός Αφγανών αιτούντων άσυλο κατά τα προηγούμενα έτη (π.χ. Ιταλία, Σλοβενία), σε
άλλα κράτη μέλη καταγράφεται μείωση, περιλαμβανομένων κρατών τα οποία αποτελούσαν
παραδοσιακό προορισμό για τους Αφγανούς (Ηνωμένο Βασίλειο).
Όσον αφορά τις άλλες ασιατικές χώρες, το Πακιστάν και το Μπαγκλαντές μπορούν να
μελετηθούν από κοινού. Και οι δύο χώρες μαστίζονται από πλημμύρες (οι πλημμύρες
τον Ιούλιο του 2010 στο Πακιστάν ήταν εξαιρετικά καταστροφικές), έχουν μια οικονομία
εξαρτημένη σε πολύ μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές προϊόντων κλωστοϋφαντουργίας (το
Πακιστάν καταλαμβάνει την πρώτη θέση παγκοσμίως και το Μπαγκλαντές την τρίτη) και
ευάλωτη στους διεθνείς οικονομικούς κύκλους, αποτελούσαν δε ανέκαθεν πηγή εργατικού
δυναμικού για άλλες ασιατικές χώρες (Μαλαισία, Αραβική Χερσόνησο και άλλες χώρες της
Μέσης Ανατολής) στις οποίες η ζήτηση για αλλοδαπούς εργάτες δεν αποκλείεται να έχει
επηρεαστεί από την παγκόσμια οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση. Οι Πακιστανοί
διασπείρονται σε μεγάλο αριθμό κρατών μελών, οι Μπαγκλαντεσιανοί, όμως, ανέκαθεν
συγκεντρώνονταν κυρίως στην Κύπρο, τη Γαλλία (όπου παρατηρούνταν σταθερά αυξητικές
τάσεις τα τελευταία χρόνια) και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η σημαντική αύξηση του αριθμού
τους στην Ιταλία το 2011 είναι ένα νέο φαινόμενο το οποίο χρήζει στενής παρακολούθησης
το 2012.
Η αιφνίδια αύξηση του αριθμού των σύριων αιτούντων είναι προφανές ότι συνδέεται με την
ένοπλη σύρραξη η οποία διαρκεί περισσότερο από ένα έτος [και θεωρήθηκε «αδιάκριτη
άσκηση βίας» κατά την έννοια του άρθρου 15 στοιχείο γ) της οδηγίας περί αναγνώρισης σε
ορισμένα κράτη μέλη]. Η μεγαλύτερη ποσοστιαία αύξηση καταγράφηκε στη Μάλτα, πλην
όμως σε απόλυτες τιμές η σημαντικότερη αύξηση παρατηρείται στη Γερμανία, όπου το 2010
τα επίπεδα ήταν ήδη υψηλότερα από οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος. Αυτή η αναδυόμενη
τάση μπορεί να ισχυροποιηθεί λόγω της συνεχιζόμενης βίας και του μεγάλου αριθμού
Σύριων προσφύγων σε γειτονικές χώρες όπως ο Λίβανος και η Τουρκία.34 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
Όσον αφορά τις ευρωπαϊκές χώρες καταγωγής, οι μετακινήσεις από τα Δυτικά Βαλκάνια
και η ανισόρροπη κατανομή τους στα κράτη μέλη σχολιάστηκαν παραπάνω. Επισημαίνεται
ότι η εισροή στη Γαλλία, όπου στην πρώτη και δεύτερη θέση κατατάσσονται η Ρωσία
και η Αρμενία αντίστοιχα (ακολουθούμενες από το Μπαγκλαντές, τη Λαϊκή Δημοκρατία
του Κονγκό και τη Σρι Λάνκα), παρουσιάζει εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά σε
σύγκριση με άλλα κράτη μέλη.
Όσον αφορά την Αφρική, η σημαντική αύξηση του αριθμού των αιτήσεων από χώρες
του Μαγκρέμπ προφανώς συνδέεται με την «αραβική άνοιξη», στην οποία αναφερθήκαμε
παραπάνω. Η πολύ σημαντική εισροή Τυνήσιων συγκεντρώθηκε στην Ιταλία μέσα σε
πολύ σύντομο διάστημα το 2ο τρίμηνο. Αξίζει, πάντως, να σημειωθεί ότι οι μετανάστες
από Τυνησία, Αλγερία και Μαρόκο βρήκαν νέες οδούς εισόδου στην ΕΕ: στη Ρουμανία
καταγράφηκε ραγδαία αύξηση των αιτήσεων από χώρες του Μαγκρέμπ, με τους αιτούντες να
εισέρχονται στη χώρα από την Σερβία. Οι εν λόγω τρεις εθνικότητες κατέγραψαν αύξηση και
σε Αυστρία, Βουλγαρία, Ουγγαρία και Σλοβενία. Η αύξηση σε κράτη μέλη που βρίσκονται
βορειότερα σε μεγαλύτερη απόσταση, όπως η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και
η Σουηδία, μπορεί να οφείλεται σε δευτερογενείς μετακινήσεις.
Ο αριθμός των αιτούντων από Σομαλία μειώθηκε, αλλά εξαπλώθηκαν σε κράτη μέλη στα
οποία ήταν ανύπαρκτοι στο παρελθόν, όπως η Σλοβακία, η Πορτογαλία και η Εσθονία.
Ο αριθμός των αιτούντων από Ερυθραία αυξήθηκε σημαντικά, άνω του 25 %. Ο αριθμός
που υποδέχθηκαν η Μάλτα και η Ιταλία συνάδει με τις προϋπάρχουσες μεταναστευτικές
οδούς, οι οποίες διέρχονταν από τη Λιβύη. Σε αντίθεση με τους υπηκόους άλλων χωρών
της υποσαχάριας Αφρικής, οι οποίοι επέλεξαν να επιστρέψουν στις πατρίδες τους όταν
εγκατέλειψαν τη σπαρασσόμενη από τον πόλεμο Λιβύη, πολλοί υπήκοοι Σομαλίας και
Ερυθραίας, όπου οι παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι μακροχρόνιες ένοπλες
συρράξεις και η ξηρασία δεν ευνοούν τον εκούσιο επαναπατρισμό, έφυγαν από τη Λιβύη και
αναζήτησαν προστασία σε άλλες χώρες.
Παρότι δεν απεικονίζονται στον παραπάνω πίνακα, αξίζει να αναφερθούν οι αυξανόμενες
εισροές αιτούντων από τη Νιγηρία (20 % σε επίπεδο ΕΕ, σημαντική αύξηση στην Ιταλία),
την Ακτή Ελεφαντοστού (200 % σε επίπεδο ΕΕ, κυρίως σε Γαλλία, αλλά και Ισπανία) και τη
Γουινέα (17 % σε επίπεδο ΕΕ, κυρίως σε Βέλγιο και Γαλλία).
Σημαντική μεταβολή ως προς τη χώρα καταγωγής των αιτούντων άσυλο σε σύγκριση με τα
προηγούμενα έτη παρατηρήθηκε στην Εσθονία, η οποία δέχθηκε αιτήσεις από υπηκόους
διαφόρων αφρικανικών χωρών (Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, Καμερούν, Λιβύη, Σομαλία).
Σε αντίθεση με το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο και άλλα κράτη μέλη, στην Ουγγαρία
καταγράφηκε σημαντική μείωση των αιτήσεων από Σέρβους και Κοσσοβάρους.
Ο αριθμός των αιτούντων άσυλο αυξήθηκε σημαντικά στη Λετονία στη διάρκεια του 2011,
με το μεγαλύτερο ποσοστό των αιτούντων να έχουν χώρα καταγωγής τη Γεωργία. Οι
Γεωργιανοί κατέλαβαν την πρώτη θέση και στη Λιθουανία, ενώ βρίσκονταν στη δεύτερη
θέση σε Πολωνία και Ελλάδα, με σημαντικό όγκο αιτήσεων άνω των 1100 και στα δύο
κράτη μέλη.
Στην Ισπανία, το έτος 2011 έκλεισε με σημαντική αύξηση του αριθμού των αιτήσεων
διεθνούς προστασίας σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Το 2010 καταγράφηκαν
στην Ισπανία 2 744 αιτούντες άσυλο, ενώ το 2011 οι καταγεγραμμένοι αιτούντες άσυλο
ανήλθαν σε περισσότερους από 3 420, αριθμός που αντιστοιχεί σε αύξηση 25 % έναντι του
προηγούμενου έτους. Η διεξοδικότερη ανάλυση των αριθμών φανερώνει ότι αυξήθηκε
σημαντικά το 2011 ο αριθμός των αιτήσεων διεθνούς προστασίας από υπηκόους της Ακτής
Ελεφαντοστού (550 αιτήσεις έναντι 120 το 2010), τοποθετώντας τη χώρα στην πρώτη θέση
μεταξύ των χωρών καταγωγής των αιτούντων άσυλο, ακολουθούμενη από την Κούβα, τη
Νιγηρία και τη Γουινέα.ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 35
Το ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου
Το ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου (ΕΕΣΑ)
Άσυλο χορηγείται σε πρόσωπα τα οποία εγκαταλείπουν τη χώρα τους γιατί κινδυνεύουν
να υποστούν δίωξη ή σοβαρή βλάβη και, άρα, χρήζουν διεθνούς προστασίας. Το άσυλο
συνιστά θεμελιώδες δικαίωμα. Η χορήγηση ασύλου συνιστά διεθνή υποχρέωση, η οποία
αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά με τη Σύμβαση της Γενεύης περί του καθεστώτος των
προσφύγων του 1951.
Στην ΕΕ, στην οποία δεν υφίστανται εσωτερικά σύνορα και τα κράτη μέλη μοιράζονται τις ίδιες
θεμελιώδεις αξίες, είναι αναγκαία η συνεργασία για την εξεύρεση κοινών λύσεων οι οποίες
θα εγγυούνται υψηλά πρότυπα προστασίας των προσφύγων. Οι διαδικασίες πρέπει να είναι
ταυτόχρονα δίκαιες και αποτελεσματικές σε ολόκληρη την ΕΕ και να μην εγκυμονούν κίνδυνο
κατάχρησης. Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, η ΕΕ δεσμεύθηκε να καθιερώσει ενιαίο
ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου.
Το ΕΕΣΑ βασίζεται σε τρεις κύριους πυλώνες:
− ανάπτυξη νομικού πλαισίου, με στόχο την εναρμόνιση της νομοθεσίας των κρατών μελών
για το άσυλο,
− ουσιαστική έμπρακτη συνεργασία, η οποία συντονίζεται και προάγεται από την EASO,
− αυξημένη αλληλεγγύη και υπευθυνότητα μεταξύ κρατών μελών και μεταξύ χωρών της ΕΕ
και εκτός ΕΕ.
Η EASO διαδραματίζει προεξάρχοντα ρόλο ως προς τον δεύτερο και τον τρίτο πυλώνα.
Συντονίζει και προάγει τη συνεργασία στην πράξη και αποτελεί μέσο αλληλεγγύης,
υπευθυνότητας και εμπιστοσύνης.
Το ενωσιακό κεκτημένο για το άσυλο και η εφαρμογή
του: η νέα οδηγία περί αναγνώρισης και οι εξελίξεις
όσον αφορά την εθνική νομοθεσία και τη νομολογία
Σημαντικές εξελίξεις σημειώθηκαν το 2011 όσον αφορά την ανάπτυξη και την εφαρμογή
του ενωσιακού κεκτημένου στον τομέα του ασύλου και, συνεπώς, τις συναφείς νομικές πράξεις
του ΕΕΣΑ.
Τον Δεκέμβριο 2011, δημοσιεύθηκε η πρώτη νομική πράξη της δεύτερης φάσης του ΕΕΣΑ,
η νέα οδηγία περί αναγνώρισης, με στόχο την ενίσχυση των προτύπων για τον προσδιορισμό
των προσώπων που χρήζουν διεθνούς προστασίας στην ΕΕ είτε υπό καθεστώς πρόσφυγα είτε
ως δικαιούχοι επικουρικής προστασίας.
Οι λοιπές αναδιατυπωμένες προτάσεις της δεύτερης φάσης του ΕΕΣΑ για τον κανονισμό
του Δουβλίνου, την οδηγία σχετικά με τις συνθήκες υποδοχής και την οδηγία σχετικά με τις
διαδικασίες ασύλου εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης, ενώ στόχος
είναι να έχουν εγκριθεί έως τον Δεκέμβριο του 2012.
Πέραν αυτού, το 2011 ψηφίστηκε εθνική νομοθεσία σε αρκετά κράτη μέλη, ιδίως όσον αφορά
τις διαδικασίες διεθνούς προστασίας.
Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στη νομολογία στον τομέα του ασύλου, σε εθνικό και
ευρωπαϊκό επίπεδο. Η νομολογία σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο όσον αφορά την ερμηνεία
και την εφαρμογή των συναφών πράξεων του κεκτημένου αυξάνεται με σταθερό ρυθμό μετά
την ολοκλήρωση της πρώτης φάσης του ΕΕΣΑ.
Όσον αφορά τη νομολογία σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι αποφάσεις του Δικαστηρίου της
Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου
(ΕΔΔΑ) σχετικά με τη διεθνή προστασία έχουν αναπτύξει ένα σώμα νομολογίας, το οποίο
αποδεικνύεται ουσιώδες στοιχείο κατά την εφαρμογή και την ερμηνεία του ΕΕΣΑ.36 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
Το ΕΔΔΑ εκδίκασε κατά τις τελευταίες δεκαετίες μεγάλο αριθμό υποθέσεων που αφορούν το
άσυλο και την αρχή της μη επαναπροώθησης, βάσει της αρμοδιότητάς του να διασφαλίζει
την τήρηση, μεταξύ άλλων, του άρθρου 3 (απαγόρευση της απάνθρωπης ή εξευτελιστικής
μεταχείρισης), του άρθρου 4 του τέταρτου πρωτοκόλλου (απαγόρευση των ομαδικών
απελάσεων), του άρθρου 8 (δικαίωμα σεβασμού της οικογενειακής και ιδιωτικής ζωής) και του
άρθρου 13 (δικαίωμα πραγματικής προσφυγής).
Από την άλλη, ο ρόλος του ΔΕΕ ως προς την ερμηνεία του ενωσιακού δικαίου και τη
διασφάλιση της ομοιόμορφης εφαρμογής του σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ (προδικαστικές
αποφάσεις), αλλά και ως προς τις διαδικασίες που κινούνται όταν τα κράτη μέλη δεν
εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις που υπέχουν από το ενωσιακό δίκαιο (διαδικασίες επί
παραβάσει), έχει ενισχυθεί μετά την έναρξη της ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας. Εν
προκειμένω, η ερμηνεία και η εφαρμογή των νομικών πράξεων της ΕΕ για το άσυλο εμπίπτουν
πλήρως στην αρμοδιότητα του ΔΕΕ.
Εξάλλου, καθήκον του ΔΕΕ είναι να διασφαλίζει την εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών
Δικαιωμάτων της ΕΕ. Σύμφωνα με το άρθρο 18 του Χάρτη, το δικαίωμα ασύλου διασφαλίζεται
τηρουμένων των κανόνων της Σύμβασης της Γενεύης της 28ης Ιουλίου 1951 και του
πρωτοκόλλου της 31ης Ιανουαρίου 1967 σχετικά με το καθεστώς των προσφύγων και
σύμφωνα με τη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ) και τη συνθήκη για τη λειτουργία
της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ). Επιπλέον, η εφαρμογή του άρθρου 4 (απαγόρευση των
βασανιστηρίων και της απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης ή ποινής), του άρθρου
19 (προστασία σε περίπτωση απομάκρυνσης, απέλασης και έκδοσης) και του άρθρου 47
(δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου) θα μπορούσε ενδεχομένως
να αναλυθεί από το ΔΕΕ όσον αφορά θέματα ασύλου.
Τέλος, στο άρθρο 6 παράγραφος 3 της ΣΕΕ προβλέπεται ότι «τα θεμελιώδη δικαιώματα,
όπως κατοχυρώνονται από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων
του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών και όπως απορρέουν από τις κοινές
συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών, αποτελούν μέρος των γενικών αρχών του
δικαίου της Ένωσης». Υπό αυτή την έννοια, παρότι οι διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία
προσχώρησης της ΕΕ στην ΕΣΔΑ δεν έχουν ολοκληρωθεί μέχρι στιγμής, η ΕΣΔΑ θεωρείται
συνθήκη ιδιαίτερης σημασίας για το ΔΕΕ.
Στο πλαίσιο αυτό, το 2011 σημειώθηκαν σημαντικές αλλαγές όσον αφορά νομικές πράξεις που
σχετίζονται με το σύστημα του Δουβλίνου, τις συνθήκες υποδοχής, την αναγνώριση και τις
διαδικασίες διεθνούς προστασίας.
Το σύστημα του Δουβλίνου
Το σύστημα του Δουβλίνου αποσκοπεί στον προσδιορισμό του κράτους μέλους το οποίο είναι
υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης ασύλου. Θεσπίζει, επίσης, τις διαδικασίες που εφαρμόζουν
τα κράτη μέλη για να ζητήσουν από άλλο κράτος μέλος να αναγνωρίσει την ευθύνη του και να
«αναδεχθεί» (ή να «αναλάβει εκ νέου», ανάλογα με την κατάσταση) τον αιτούντα.
Στόχος του συστήματος είναι να διασφαλίζεται η ουσιαστική πρόσβαση όλων των αιτούντων
στη διαδικασία ασύλου, να αποφεύγονται περιπτώσεις αιτούντων άσυλο οι οποίοι «γίνονται
μπαλάκι», αποστέλλονται δηλαδή από το ένα κράτος μέλος στο άλλο χωρίς κανένα κράτος
μέλος να δέχεται την ευθύνη να εξετάσει την αίτηση, και να αποτρέπεται η κατάχρηση των
διαδικασιών ασύλου με την υποβολή αιτήσεων ασύλου από τον ίδιο αιτούντα σε διάφορα
κράτη μέλη.
Το σύστημα του Δουβλίνου αποτελείται κυρίως από τον λεγόμενο κανονισμό Δουβλίνο ΙΙ
[κανονισμός (EΚ) αριθ. 343/2003 του Συμβουλίου, της 18ης Φεβρουαρίου 2003, για τα κριτήρια
και τους μηχανισμούς προσδιορισμού του κράτους μέλους το οποίο είναι υπεύθυνο για την
εξέταση αίτησης ασύλου που έχει υποβληθεί σε κράτος μέλος από υπήκοο τρίτης χώρας
(
40
)] και το σύστημα Eurodac [κανονισμός (EΚ) αριθ. 2725/2000 του Συμβουλίου, της 11ης
Δεκεμβρίου 2000, σχετικά με τη θέσπιση του Eurodac για την αντιπαραβολή δακτυλικών
αποτυπωμάτων για την αποτελεσματική εφαρμογή της σύμβασης του Δουβλίνου (
41
)], καθώς
και τους δύο εφαρμοστικούς κανονισμούς με τους οποίους θεσπίζονται λεπτομερείς κανόνες
εφαρμογής [κανονισμός (EΚ) αριθ. 1560/2003 της Επιτροπής, της 2ας Σεπτεμβρίου 2003, για
τα μέτρα εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 343/2003 του Συμβουλίου για τη θέσπιση των
κριτηρίων και μηχανισμών για τον προσδιορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για
την εξέταση αίτησης ασύλου που υποβάλλεται σε κράτος μέλος από υπήκοο τρίτης χώρας και
κανονισμός (EΚ) αριθ. 407/2002 του Συμβουλίου, της 28ης Φεβρουαρίου 2002, που θεσπίζει
ορισμένους κανόνες εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2725/2000 σχετικά με τη θέσπιση
του Εurodac για την αντιπαραβολή δακτυλικών αποτυπωμάτων για την αποτελεσματική ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 37
εφαρμογή της σύμβασης του Δουβλίνου]. Όσον αφορά την εφαρμογή του συστήματος του
Δουβλίνου, το 2011 εκδόθηκαν αποφάσεις-ορόσημα τόσο από το ΕΔΔΑ όσο και από το ΔΕΕ.
Όπως αναφέρθηκε ήδη, στις 21 Ιανουαρίου 2011, το ΕΔΔΑ εξέδωσε την απόφασή του στην
υπόθεση M.S.S., η οποία αφορούσε προσφυγή αφγανού υπηκόου ο οποίος είχε υποβάλει
αίτηση χορήγησης ασύλου στο Βέλγιο, αφού εισήλθε στην ΕΕ μέσω Ελλάδας. Οι βελγικές αρχές
μετέφεραν τον αιτούντα στην Ελλάδα κατ’ εφαρμογή του κανονισμού του Δουβλίνου.
Το ΕΔΔΑ αποφάνθηκε ότι αιτών είχε υποστεί απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση
λόγω των συνθηκών κράτησής του σε κέντρο κράτησης δίπλα στον αερολιμένα Αθηνών,
ιδίως επειδή δεν ενημερώθηκε για τους λόγους για τους οποίους κρατείτο, λόγω του
συνωστισμού στα κελιά και της ανεπάρκειας κλινών για όλους τους κρατουμένους, της
ανεπαρκούς πρόσβασης σε νερό και τροφή, της περιορισμένης πρόσβασης στις τουαλέτες
και της αδυναμίας προαυλισμού. Εξάλλου, το ΕΔΔΑ παρατήρησε ότι οι συνθήκες διαβίωσης
του αιτούντος άσυλο συνιστούσαν παραβίαση της ΕΣΔΑ. Ο αιτών δεν ενημερώθηκε για
τα δικαιώματά του ως αιτούντος άσυλο, έζησε για μήνες σε κατάσταση ακραίας ένδειας,
αδυνατούσε να καλύψει τις βασικές ανάγκες του και ζούσε μονίμως σε καθεστώς φόβου μήπως
υποστεί επίθεση ή πέσει θύμα ληστείας. Επιπλέον, δεν υπήρχε καμία πιθανότητα να βελτιωθεί
η κατάστασή του.
Το ΕΔΔΑ σημειώνει ότι η κατάσταση θα μπορούσε να είναι καλύτερη εάν η διαδικασία
ασύλου λειτουργούσε αποτελεσματικά και αποδοτικά. Ωστόσο, οι αδυναμίες του ελληνικού
συστήματος ασύλου, ιδίως όσον αφορά τη διαδικασία, τη δυνατότητα πραγματικής προσφυγής
και τις συνθήκες υποδοχής, είναι συστημικού και διαρθρωτικού χαρακτήρα. Η ανεπαρκής
πληροφόρηση για τις ακολουθητέες διαδικασίες, η ανυπαρξία αξιόπιστου συστήματος
επικοινωνίας μεταξύ αρχών και αιτούντων άσυλο, η έλλειψη εκπαίδευσης του προσωπικού
στο οποίο έχει ανατεθεί η διενέργεια των ατομικών συνεντεύξεων, η έλλειψη διερμηνέων
και η ανυπαρξία νομικής συνδρομής, η οποία στην ουσία στερεί τους αιτούντες από νομικές
συμβουλές, υπογραμμίζονται από το ΕΔΔΑ. Το ΕΔΔΑ έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις των
οργανισμών οι οποίοι παρενέβησαν και δήλωσαν ότι οι αναγκαστικοί επαναπατρισμοί
αιτούντων άσυλο από την Ελλάδα προς χώρες υψηλού κινδύνου ήταν κοινή πρακτική. Εξάλλου,
τα κέντρα υποδοχής έχουν χωρητικότητα μικρότερη από 1 000 θέσεις και καλούνται να
στεγάσουν δεκάδες χιλιάδες αιτούντες άσυλο.
Όσον αφορά τη δυνατότητα πραγματικής προσφυγής, η θεωρητική δυνατότητα ένδικου
βοηθήματος δεν είναι βέβαιο ότι υφίσταται στην πράξη, εξαιτίας του γεγονότος ότι ο αιτών
δεν θα ενημερωνόταν για την τελική έκβαση της αίτησής του, ότι δεν ενημερώθηκε για τη
δυνατότητα πρόσβασης σε οργανώσεις οι οποίες παρέχουν νομικές συμβουλές και ότι υπάρχει
έλλειψη δικηγόρων στο ελληνικό σύστημα.
Το ΕΔΔΑ απεφάνθη επίσης ότι το Βέλγιο είχε παραβιάσει το άρθρο 3 της ΕΣΔΑ. Καταρχάς,
εκθέτοντας τον αιτούντα στους κινδύνους που απορρέουν από τις πλημμέλειες της διαδικασίας
ασύλου στην Ελλάδα, καθώς οι βελγικές αρχές γνώριζαν ή όφειλαν να γνωρίζουν ότι δεν
παρεχόταν καμία εγγύηση ότι η αίτηση ασύλου του θα εξεταζόταν σοβαρά από τις ελληνικές
αρχές. Κατά δεύτερον, εκθέτοντας τον αιτούντα εν γνώσει τους σε συνθήκες κράτησης και
διαβίωσης οι οποίες ισοδυναμούν με εξευτελιστική μεταχείριση. Επιπλέον, το Βέλγιο δεν
παρείχε ένδικο μέσο για την άσκηση προσφυγής κατά της απόφασης μεταφοράς «με τη
διαδικασία του κατεπείγοντος», στην οποία δεν εξετάστηκε επί της ουσίας η προσφυγή.
Το ΔΕΕ, επίσης, εξέδωσε μια απόφαση-ορόσημο στις 21 Δεκεμβρίου 2011, την απόφαση στις
συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-411/10 N.S. κατά Secretary of State for the Home Department
(Ηνωμένο Βασίλειο) και C-493/10 M.E. κ.ά. κατά Refugee Applications Commissioner, Minister
for Justice, Equality and Law Reform (Ιρλανδία). Οι υποθέσεις NS και ME αφορούσαν αιτήσεις
έκδοσης προδικαστικής απόφασης. Τα ερωτήματα που υποβλήθηκαν στο ΔΕΕ ήταν το κατά
πόσον, λαμβάνοντας υπόψη την υπέρμετρη επιβάρυνση του ελληνικού συστήματος ασύλου
και τις συνέπειες που αυτή έχει για τη μεταχείριση των αιτούντων άσυλο και την εξέταση
των αιτήσεών τους, οι αρχές του κράτους μέλους το οποίο οφείλει να προβεί σε μεταφορά
αιτούντων άσυλο στην Ελλάδα κατ’ εφαρμογή του κανονισμού του Δουβλίνου θα πρέπει
προηγουμένως να ελέγχει κατά πόσον στο κράτος προορισμού γίνονται όντως σεβαστά τα
θεμελιώδη δικαιώματα. Επίσης, σε περίπτωση στην οποία στο κράτος προορισμού δεν γίνονται
σεβαστά θεμελιώδη δικαιώματα, κατά πόσον οι αρχές του κράτους που οφείλει να προβεί στη
μεταφορά υποχρεούνται να αναλάβουν την ευθύνη της εξέτασης της αίτησης.
Το ΔΕΕ έκρινε ότι η παραμικρή παραβίαση των κανόνων που διέπουν το δικαίωμα ασύλου
δεν αρκεί για να παρακωλύσει κάθε μεταφορά αιτούντος άσυλο προς το καταρχήν αρμόδιο
κράτος μέλος. Παρά ταύτα, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι το ενωσιακό δίκαιο αποκλείει την
εφαρμογή αμάχητου τεκμηρίου περί του ότι το κράτος μέλος που είναι αρμόδιο να εξετάσει
την αίτηση σύμφωνα με τον κανονισμό σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα της ΕΕ. Στο πλαίσιο 38 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
αυτό, το ΔΕΕ διατυπώνει τη σκέψη ότι η Ελλάδα φέρει δυσανάλογο βάρος σε σχέση με αυτό
των λοιπών κρατών μελών, το οποίο έχει ως αποτέλεσμα την αδυναμία των ελληνικών αρχών
να αντιμετωπίσουν την κατάσταση στην πράξη.
Το ΔΕΕ μνημονεύει την απόφαση του ΕΔΔΑ στην υπόθεση M.S.S. Αποφαίνεται ότι απόκειται
στα κράτη μέλη, περιλαμβανομένων και των εθνικών δικαστηρίων, να μη μεταφέρουν
αιτούντα άσυλο προς το «υπεύθυνο κράτος μέλος», κατά την έννοια του κανονισμού,
οσάκις οι συστημικές πλημμέλειες όσον αφορά τη διαδικασία χορήγησης ασύλου και τις
συνθήκες υποδοχής των αιτούντων άσυλο στο κράτος μέλος αυτό αποτελούν ουσιώδεις
λόγους να πιστεύεται ότι ο αιτών θα διατρέξει πραγματικό κίνδυνο να υποστεί απάνθρωπη
ή εξευτελιστική μεταχείριση κατά την έννοια του άρθρου 4 του Χάρτη των Θεμελιωδών
Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το κράτος μέλος το οποίο οφείλει να προβεί σε
μεταφορά του αιτούντος στο «υπεύθυνο κράτος μέλος» κατά την έννοια του κανονισμού
και διαπιστώνει ότι αδυνατεί να το πράξει, υποχρεούται να εξετάσει τα λοιπά κριτήρια που
θεσπίζονται στον κανονισμό προκειμένου να διακριβώσει αν κάποιο από τα επόμενα κριτήρια
καθιστά εφικτό τον προσδιορισμό άλλου κράτους μέλους ως υπεύθυνου για την εξέταση
της αίτησης ασύλου. Πάντως, πρέπει να μεριμνά ώστε να μην επιδεινώσει κατάσταση
τυχόν προσβολής των θεμελιωδών δικαιωμάτων του αιτούντος ακολουθώντας διαδικασία
προσδιορισμού του υπεύθυνου κράτους μέλους μη εύλογης χρονικής διάρκειας. Εφόσον
παρίσταται ανάγκη, οφείλει να εξετάσει το ίδιο την αίτηση.
Οι συνέπειες των αποφάσεων αυτών ήταν το πλέον πασιφανές και σημαντικό γεγονός
που έθιξε την αποτελεσματικότητα του «συστήματος του Δουβλίνου» το 2011. Έπειτα από
την υπόθεση M.S.S., όλα τα κράτη μέλη ανέστειλαν τη μεταφορά υπηκόων τρίτων χωρών στην
Ελλάδα και εξέτασαν τα ίδια τις αιτήσεις, εκτός εάν μπορούσε να προσδιοριστεί άλλο κράτος
μέλος ως υπεύθυνο με βάση τα λοιπά κριτήρια του κανονισμού. Πολλά κράτη μέλη είχαν
ήδη αναστείλει τη μεταφορά πριν από τον Ιανουάριο του 2011 βάσει εθνικών αποφάσεων
ή εκθέσεων. Πολλά αποφάσισαν να εφαρμόσουν τη «ρήτρα κυριαρχίας» (άρθρο 3 παράγραφος
2 του κανονισμού Δουβλίνο II). Η αναστολή της μεταφοράς αιτούντων άσυλο στην Ελλάδα
παρατάθηκε είτε επίσημα είτε σιωπηρά από όλα τα κράτη μέλη έως τα τέλη του 2012 ή μέχρι
της πλήρους εξάλειψης των πλημμελειών του ελληνικού συστήματος τις οποίες διαπίστωσε
το ΕΔΔΑ.
Οι αποφάσεις στις υποθέσεις M.S.S. και NS-ME καταδεικνύουν ότι η ομαλή εφαρμογή του
συστήματος του Δουβλίνου εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από την ομοιόμορφη εφαρμογή
των προτύπων της ΕΕ για το άσυλο σε όλα τα κράτη μέλη, σε πλήρη συμμόρφωση με τα
διεθνή πρότυπα του δικαίου για τους πρόσφυγες και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ένας από
τους βασικούς στόχους της πρακτικής υποστήριξης την οποία παρέχει στα κράτη μέλη η EASO
είναι να επιτευχθεί ένα περιβάλλον ισότιμων όρων εφαρμογής του ΕΕΣΑ, μέσα από εργαλεία
τα οποία θα διασφαλίζουν ομοιόμορφη ποιότητα εφαρμογής της ενωσιακής νομοθεσίας
για το άσυλο. Πέραν αυτού, η EASO παρέχει εκπαιδευτική θεματική ενότητα σχετικά με
το σύστημα του Δουβλίνου στο πλαίσιο του ΕΕΠΑ.
Με βάση το σκεπτικό του ΕΔΔΑ και του ΔΕΕ, τα κράτη μέλη, σε διοικητικό και δικαστικό
επίπεδο, άρχισαν να αξιολογούν την επάρκεια των συστημάτων ασύλου τους,
περιλαμβανομένων των συνθηκών υποδοχής τις οποίες θα αντιμετωπίσουν οι αιτούντες σε
περίπτωση μεταφοράς τους στο υπεύθυνο κράτος μέλος. Σε αρκετά κράτη μέλη εκδόθηκαν
αποφάσεις δικαστηρίων στις οποίες οι δικαστές έλαβαν υπόψη ένα ή περισσότερα
χαρακτηριστικά του συστήματος ασύλου άλλου κράτους μέλους πριν εγκρίνουν ή απορρίψουν
τη μεταφορά αιτούντος άσυλο στο υπεύθυνο κράτος μέλος. Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε
στο κατά πόσον οι συνθήκες υποδοχής πληρούν τα πρότυπα της νομοθεσίας της ΕΕ. Άλλα
δικαστήρια υπέβαλαν αίτημα έκδοσης προδικαστικής απόφασης στο ΔΕΕ προκειμένου να
αποσαφηνιστούν παρεμφερή ζητήματα (
42
).
Οι δευτερογενείς μετακινήσεις προσώπων στα οποία έχει χορηγηθεί προστασία σε άλλο
κράτος μέλος αποτελούν ένα αξιοσημείωτο επιφαινόμενο του συστήματος του Δουβλίνου.
Τα περισσότερα κράτη μέλη δεν θεωρούν ότι ισχύουν οι διατάξεις του κανονισμού σε τέτοιες
περιπτώσεις και, ακόμη και εάν δέχονται να αναλάβουν εκ νέου τα πρόσωπα αυτά σύμφωνα
με τις συνήθεις διαδικασίες επανεισδοχής, αυτό μπορεί να έρχεται σε σύγκρουση με το
εθνικό δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο έχει υποβληθεί μεταγενέστερη αίτηση και να
υποχρεούται να εξετάσει εκ νέου την αίτηση, ανεξάρτητα από το καθεστώς που έχει χορηγηθεί
στο πρώτο κράτος μέλος.
Ένα άλλο χαρακτηριστικό φαινόμενο της λειτουργίας του συστήματος του Δουβλίνου το 2011
ήταν ο αυξανόμενος αριθμός των αιτούντων άσυλο οι οποίοι αλλοίωναν τα δακτυλικά τους
αποτυπώματα για να καταστεί αδύνατος από το σύστημα Eurodac ο εντοπισμός προηγούμενης
αίτησης ή παράτυπης εισόδου μέσω των εξωτερικών συνόρων. Το ζήτημα αυτό αναφέρθηκε ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 39
από κάποια κράτη μέλη σε σχέση με υπηκόους Σομαλίας και Ερυθραίας. Το λεπτό αυτό ζήτημα
δημιουργεί ανησυχία σε ολοένα και περισσότερα κράτη μέλη και πρέπει να αντιμετωπιστεί.
Τέλος, η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες επίσης εκφράζει
την ανησυχία της για το γεγονός ότι (
43
) «οι περί μη αποκλεισμού διατάξεις του κανονισμού
Δουβλίνο II και ιδίως το άρθρο 3 παράγραφος 2, το άρθρο 6 και το άρθρο 15 σπανίως
εφαρμόζονται στα περισσότερα κράτη. Οι προσπάθειες να εκτιμηθεί, με πρωτοβουλία
του κράτους, το κατά πόσον το κράτος μπορεί να αναλάβει την ηθική ευθύνη δυνάμει αυτών
των διατάξεων του κανονισμού Δουβλίνο II μοιάζει να είναι πολύ περιορισμένες ή ανύπαρκτες.
Περαιτέρω, δεν είναι σαφές κατά πόσον τα κράτη προβαίνουν στις σχετικές έρευνες οι οποίες
θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ευρύτερη εφαρμογή των κριτηρίων βάσει των οποίων
απαιτείται οι αιτήσεις συγγενών να εξετάζονται από το ίδιο υπεύθυνο κράτος».
Προσωρινή προστασία
Ο ορισμός της προσωρινής προστασίας περιέχεται στην οδηγία 2001/55/EΚ του Συμβουλίου,
της 20ής Ιουλίου 2001, σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές παροχής προσωρινής
προστασίας σε περίπτωση μαζικής εισροής εκτοπισθέντων και μέτρα για τη δίκαιη κατανομή
των βαρών μεταξύ κρατών μελών όσον αφορά την υποδοχή και την αντιμετώπιση των
συνεπειών της υποδοχής αυτών των ατόμων (
44
). Η προσωρινή προστασία είναι ένα έκτακτο
μέτρο για την παροχή άμεσης και προσωρινής προστασίας σε εκτοπισθέντες υπηκόους τρίτων
χωρών οι οποίοι αδυνατούν να επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους. Εφαρμόζεται κυρίως
σε καταστάσεις στις οποίες το σύνηθες σύστημα ασύλου αδυνατεί να διαχειριστεί τις αιτήσεις
που υποβάλλονται σε περίπτωση μαζικής εισροής και υπάρχει κίνδυνος η αδυναμία αυτή να
έχει αρνητικό αντίκτυπο στην εξέταση των αιτήσεων. Στην οδηγία ορίζεται η διαδικασία που
ακολουθείται για τη λήψη της απόφασης να χορηγηθεί, να παραταθεί ή να παύσει η προσωρινή
προστασία. Προάγεται η αλληλεγγύη και η δίκαιη κατανομή των βαρών που προκύπτουν
από την υποδοχή των εκτοπισθέντων μεταξύ των κρατών μελών, μέσα από έναν δομημένο
μηχανισμό ο οποίος επιτρέπει τη μεταφορά των δικαιούχων μεταξύ των κρατών μελών βάσει
εθελουσίας προσφοράς κάθε κράτους και με τη σύμφωνη γνώμη του δικαιούχου. Τα κράτη
μέλη τα οποία πλήττονται περισσότερο από τη μαζική εισροή μπορούν να βασίζονται στην
EASO για υποστήριξη σε επείγουσες καταστάσεις.
Κατά την εισροή μεταναστών από τη Λιβύη στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, η κυβέρνηση
της Μάλτας ζήτησε την ενεργοποίηση της οδηγίας για την προσωρινή προστασία. Οι
προϋποθέσεις που προβλέπονται στην οδηγία δεν πληρούνταν και, για τον λόγο αυτό,
η Επιτροπή δεν πρότεινε τη χρήση αυτού του μηχανισμού.
Συνθήκες υποδοχής
Η οδηγία 2003/9/EΚ του Συμβουλίου, της 27ης Ιανουαρίου 2003, σχετικά με τις ελάχιστες
απαιτήσεις για την υποδοχή των αιτούντων άσυλο (
45
) αποσκοπεί στο να διασφαλίσει την
ύπαρξη κατάλληλων και συγκρίσιμων συνθηκών υποδοχής σε ολόκληρη την Ένωση. Με
τον τρόπο αυτό, διασφαλίζεται η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των αιτούντων,
οι οποίοι δεν έχουν λόγο να μετακινηθούν προς τα πιο γενναιόδωρα κράτη μέλη της ΕΕ.
Η οδηγία προβλέπει υποχρέωση των κρατών μελών να ενημερώνουν τους αιτούντες για τα
δικαιώματά τους και τυχόν παροχές τις οποίες δικαιούνται, καθώς και για τις υποχρεώσεις
προς τις οποίες πρέπει να συμμορφώνονται. Περιγράφει σε γενικές γραμμές τι πρέπει να
παρέχεται στους αιτούντες κατά την άφιξή τους —π.χ. στέγη, τροφή, ρουχισμός και ένα
βοήθημα για τα καθημερινά έξοδα. Εξετάζει επίσης θέματα όπως η ελεύθερη κυκλοφορία
(κατά κανόνα, τα κράτη μέλη της ΕΕ υποχρεούνται να παρέχουν στους αιτούντες το δικαίωμα
να κυκλοφορούν ελεύθερα στο σύνολο του εδάφους τους), η ενότητα της οικογένειας,
η υπό όρους πρόσβαση στην αγορά εργασίας και στην επαγγελματική κατάρτιση, η παροχή
ιατρικής περίθαλψης και ψυχολογικής φροντίδας, καθώς και το δικαίωμα πρόσβασης των
παιδιών στο εκπαιδευτικό σύστημα. Ειδικοί κανόνες ισχύουν για άτομα με ειδικές ανάγκες
(ανήλικους, αναπήρους, ηλικιωμένους και θύματα βασανιστηρίων).
Πολλά κράτη μέλη έλαβαν μέτρα για να ενισχύσουν τη δυναμικότητα του συστήματος
υποδοχής τους, ιδίως όσα επλήγησαν ιδιαίτερα από την εισροή αιτούντων από τα
Δυτικά Βαλκάνια.
Άλλα άλλαξαν τη νομοθεσία τους για να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες, π.χ. να
ρυθμίσουν την πρόσβαση στην αγορά εργασίας, να διευκολύνουν την κυκλοφορία
των αιτούντων άσυλο εντός της επικράτειας προς το σκοπό της εύρεσης εργασίας ή να
περιορίσουν τις παρεχόμενες υπηρεσίες υποδοχής προς αιτούντες οι οποίοι έχουν την
υπηκοότητα άλλου κράτους μέλους.40 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
Αίτηση έκδοσης προδικαστικής απόφασης υποβλήθηκε στο ΔΕΕ στις 18 Απριλίου 2011 για
να διευκρινιστεί κατά πόσον οι διατάξεις της οδηγίας σχετικά με τις «συνθήκες υποδοχής»
ισχύουν για αιτούντες άσυλο των οποίων η αίτηση εκκρεμεί κατ’ εφαρμογή του κανονισμού
Δουβλίνο II (
46
).
Εξάλλου, όπως προαναφέρθηκε, οι υποθέσεις M.S.S. και N.S.-M.E. υπογράμμισαν την ανάγκη
να εκτιμώνται οι συνθήκες υποδοχής στο υπεύθυνο κράτος μέλος πριν από τη μεταφορά
του αιτούντος άσυλο. Ως εκ τούτου, η πλήρης εφαρμογή της οδηγίας σχετικά με τις
συνθήκες υποδοχής και η πλήρης συμμόρφωση προς τα πρότυπα για τις συνθήκες υποδοχής
ερμηνεύονται από τα δικαστήρια ως καίρια στοιχεία για την ανάπτυξη του ΕΕΣΑ και, άρα, για
την ουσιαστική εφαρμογή του συστήματος του Δουβλίνου.
Παρά ταύτα, τα συστήματα υποδοχής των κρατών μελών κρίνονται ενίοτε ανεπαρκή ή μη
ενδεδειγμένα. Η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες σημειώνει
ότι «οι συνθήκες υποδοχής πολλών [αιτούντων άσυλο] ίσως δεν ήταν επαρκείς». Η Ύπατη
Αρμοστεία παρατηρεί ότι, σε αρκετά κράτη μέλη, «οι αιτούντες άσυλο ήταν άστεγοι
ή αναγκάζονταν να ζούνε συνωστισμένοι σε άθλιες συνθήκες στέγασης. Αυτό έχει ως
αποτέλεσμα ορισμένα άτομα να εκτίθενται σε αυξημένους κινδύνους, ιδίως όσον αφορά την
υγεία τους ή τον κίνδυνο να πέσουν θύμα εγκληματικών ενεργειών ή σεξουαλικής βίας κ.λπ.».
Ενώ στην οδηγία προβλέπεται ότι τα άτομα με ειδικές ανάγκες δικαιούνται ειδικής
μεταχείρισης, η Ύπατη Αρμοστεία επισημαίνει ότι δεν τυγχάνουν πάντα ειδικής μεταχείρισης
διότι, λόγω «της ανυπαρξίας μηχανισμού για τον εντοπισμό αιτούντων άσυλο με ειδικές
ανάγκες ή της δυσλειτουργίας αυτού, δεν εντοπίζονται ή δεν λαμβάνουν επαρκή φροντίδα.
Έχει παρατηρηθεί έλλειψη διαθέσιμων ειδικών για την παροχή βοήθειας σε αιτούντες άσυλο
με τραυματικά βιώματα, άτομα με αναπηρία ή με προβλήματα ψυχικής υγείας ή ψυχολογικά
προβλήματα. Τα δικαιώματα των παιδιών, ιδίως των ασυνόδευτων ή των παιδιών που έχουν
χωριστεί από την οικογένειά τους, δεν γίνονται πάντα σεβαστά ούτε καλύπτονται οι ανάγκες
τους. Το συμφέρον του παιδιού δεν είναι πάντα το πρώτιστο μέλημα».
Αναγνώριση
Όπως προαναφέρθηκε, το πρώτο στοιχείο της δεύτερης φάσης του ΕΕΣΑ εκδόθηκε τον
Δεκέμβριο 2011. Η οδηγία περί αναγνώρισης [οδηγία 2011/95/EΕ της 13ης Δεκεμβρίου
2011 (
47
)], η οποία καταργεί και αντικαθιστά την οδηγία 2004/83/EΚ με εξαίρεση τη Δανία,
την Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, αποσαφηνίζει πλήθος νομικών εννοιών που
χρησιμοποιούνται για τον ορισμό των λόγων της προστασίας, διασφαλίζοντας έτσι τη
συνέπεια προς τη νομολογία του ΔΕΕ και του ΕΔΔΑ. Το κείμενο της οδηγίας διασφαλίζει,
επίσης, υψηλότερο επίπεδο ελάχιστων ευεργετημάτων και δικαιωμάτων για αμφότερες
τις κατηγορίες δικαιούχων διεθνούς προστασίας σε ολόκληρη την ΕΕ. Παρότι συνεχίζουν
να υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στις δύο κατηγορίες, με την αναδιατυπωμένη οδηγία
επιτυγχάνεται σε μεγάλο βαθμό η προσέγγιση των ευεργετημάτων και των δικαιωμάτων που
απολαμβάνουν οι πρόσφυγες και οι δικαιούχοι επικουρικής προστασίας, ενώ σε κάποιους
τομείς καθιερώνονται υψηλότερα πρότυπα προστασίας. Οι νέοι κανόνες ενισχύουν επίσης
τα δικαιώματα των δικαιούχων επικουρικής προστασίας, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες
δυσκολίες που αντιμετωπίζουν σε θέματα κοινωνικής ένταξης.
Στα κυριότερα νέα στοιχεία της τροποποιημένης οδηγίας περί αναγνώρισης
περιλαμβάνονται τα εξής:
• αποσαφήνιση των νομικών εννοιών «φορείς προστασίας», «εγχώρια προστασία» και
«ιδιότητα μέλους ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας», ιδίως όσον αφορά τη δίωξη για
λόγους που συνδέονται με το φύλο, η οποία δίνει τη δυνατότητα στα κράτη μέλη
να αναγνωρίζουν ταχύτερα τους χρήζοντες προστασίας, να λαμβάνουν καλύτερα
τεκμηριωμένες αποφάσεις σε πρώτο βαθμό και να αποτρέπουν την κατάχρηση
του συστήματος ασύλου,
• διεύρυνση του ορισμού της οικογένειας, ο οποίος στο μέλλον θα καλύπτει όχι μόνο τον/
την σύζυγο ή τον/την σύντροφο σε ελεύθερη ένωση, αλλά και τα άγαμα ανήλικα τέκνα και
κάθε άλλον ενήλικο υπεύθυνο για άγαμο ανήλικο δικαιούχο διεθνούς προστασίας βάσει
του νόμου,
• προσέγγιση των δικαιωμάτων των προσφύγων και των δικαιούχων επικουρικής
προστασίας όσον αφορά την ενότητα της οικογένειας, την πρόσβαση στην απασχόληση
και την υγειονομική περίθαλψη, ενώ παράλληλα επιτρέπεται να εξακολουθούν να
ισχύουν διαφοροποιήσεις μεταξύ αυτών των δύο καθεστώτων προστασίας στα κράτη
μέλη όσον αφορά τη διάρκεια των αδειών διαμονής και της πρόσβασης σε υπηρεσίες
κοινωνικής μέριμνας και ένταξης. Παρά ταύτα, τα δικαιώματα των δικαιούχων επικουρικής ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 41
προστασίας ενισχύονται όσον αφορά την ισχύ των αδειών διαμονής τους: η πρώτη άδεια
που χορηγείται μετά την αναγνώριση πρέπει να ισχύει για μέγιστο χρονικό διάστημα ενός
έτους, πλην όμως, εάν εξακολουθεί να υπάρχει ανάγκη προστασίας, η άδεια διαμονής
του δικαιούχου επικουρικής προστασίας θα πρέπει να ανανεώνεται για τουλάχιστον δύο
έτη. Οι κανόνες για τους πρόσφυγες παραμένουν αμετάβλητοι, ήτοι η άδεια διαμονής τους
πρέπει να ισχύει για μία τριετία τουλάχιστον και να είναι ανανεώσιμη,
• καλύτερη πρόσβαση σε εκπαιδευτικά προγράμματα τα οποία σχετίζονται με την
απασχόληση και σε προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης, αλλά και σε διαδικασίες
αναγνώρισης επαγγελματικών προσόντων,
• καλύτερες συνθήκες πρόσβασης σε καταλύματα και υπηρεσίες κοινωνικής ένταξης.
• διεύρυνση του καταλόγου ευάλωτων προσώπων με ειδικές ανάγκες, ώστε να καλύπτονται
κατηγορίες όπως τα θύματα εμπορίας ανθρώπων και τα πρόσωπα με ψυχικές διαταραχές,
Η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους πρόσφυγες εξέφρασε την ικανοποίησή
της και σημείωσε ότι «με την έκδοση στα τέλη του 2011 της οδηγίας της ΕΕ περί
αναγνώρισης, βελτιώθηκαν σημαντικά τα δικαιώματα των δικαιούχων επικουρικής
προστασίας, αλλά και των προσώπων που διαφεύγουν καταστάσεις σοβαρών παραβιάσεων
των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αδιάκριτης άσκησης βίας. Βελτιώθηκε, μεταξύ
άλλων, η πρόσβαση στην ιατρική περίθαλψη, την εργασία και τις υπηρεσίες κοινωνικής
ένταξης, παρότι η Ύπατη Αρμοστεία συνηγορεί υπέρ της προσέγγισης του συνόλου των
δικαιωμάτων».
Παρά την έκδοση της οδηγίας 2011/95 τον Δεκέμβριο του 2011, η οδηγία 2004/83/EΚ
του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, για θέσπιση ελάχιστων απαιτήσεων για την
αναγνώριση και το καθεστώς των υπηκόων τρίτων χωρών ή των απάτριδων ως προσφύγων
ή ως προσώπων που χρήζουν διεθνούς προστασίας για άλλους λόγους και το περιεχόμενο
της παρεχόμενης προστασίας (
48
) παραμένει σε ισχύ έως ότου παρέλθει η προθεσμία που
παρέχεται στα κράτη μέλη για τη μεταφορά των νέων διατάξεων στο εθνικό δίκαιο, δηλαδή
έως την 21η Δεκεμβρίου 2013.
Στο πλαίσιο του ΕΕΠΑ, η EASO διατηρεί μια θεματική ενότητα για την εφαρμογή των
κριτηρίων χορήγησης διεθνούς προστασίας. Πρόκειται για τη λεγόμενη θεματική ενότητα
«Υπαγωγή», η οποία θεωρείται ευρέως μία από τις σημαντικότερες για την εκπαίδευση
των αρμόδιων στην εξέταση αιτήσεων ασύλου και διδάσκεται σε αρκετά κράτη μέλη.
Κανένα κράτος μέλος δεν ανέφερε αλλαγή της νομοθεσίας του με σκοπό τη μεταφορά
της οδηγίας στο εθνικό δίκαιο εντός του 2011.
Ένα κράτος μέλος ανέφερε ότι αναγνωρίζει ότι, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις (π.χ.
δεκαετής παραμονή), γυναίκες που έχουν υιοθετήσει τον «δυτικό τρόπο ζωής» και
οι οικογένειές τους δεν μπορεί να υποχρεούνται να επιστρέψουν στο Αφγανιστάν. Παρότι
δεν αναγνωρίζονται ως πρόσφυγες ή δικαιούχοι επικουρικής προστασίας, τους χορηγείται
άδεια διαμονής δυνάμει του εθνικού δικαίου για ανθρωπιστικούς λόγους.
Όσον αφορά τη νομολογία, το ΔΕΕ κλήθηκε να ερμηνεύσει την έννοια της ιδιαίτερης
κοινωνικής ομάδας εν σχέσει προς ομάδα που συγκροτείται βάσει του κοινού
χαρακτηριστικού του γενετήσιου προσανατολισμού [άρθρο 10 παράγραφος 1 στοιχείο
δ) της οδηγίας 2004/83] στην υπόθεση C-563/10 Kashayar Khavand κατά Bundesrepublik
Deutschland. Συγκεκριμένα, τα προδικαστικά ερωτήματα που υποβλήθηκαν στο ΔΕΕ
αφορούσαν το κατά πόσον μπορεί να μην χορηγηθεί προστασία σε ομοφυλόφιλο από
το Ιράν βάσει του σκεπτικού ότι το πρόσωπο δεν θα είχε φόβο δίωξης εάν η συμπεριφορά
του ήταν διακριτική και εκδήλωνε τον γενετήσιο προσανατολισμό του μόνον στην ιδιωτική
σφαίρα, χωρίς να τον δημοσιοποιεί («απαίτηση διακριτικότητας»). Επιπλέον, το αιτούν
δικαστήριο έθετε το ερώτημα του κατά πόσον πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τυχόν
απαγορεύσεις που αποσκοπούν στην προστασία της δημόσιας τάξης και ηθικής κατά
την ερμηνεία και την εφαρμογή του άρθρου 10 παράγραφος 1 στοιχείο δ).
Το αιτούν γερμανικό δικαστήριο απέσυρε την αίτηση για έκδοση προδικαστικής απόφασης
πριν εκδοθεί η απόφαση του ΔΕΕ, διότι χορηγήθηκε άσυλο στον αιτούντα. Εκδόθηκαν επίσης
αρκετές σημαντικές αποφάσεις δικαστηρίων όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 15
στοιχείο γ) της οδηγίας περί αναγνώρισης σχετικά με τον κίνδυνο σοβαρής βλάβης λόγω
αδιάκριτης άσκησης βίας σε καταστάσεις ένοπλης σύρραξης.
Όσον αφορά την κατάσταση στη Σομαλία, δικαστήριο κράτους μέλους απεφάνθη
ότι εξακολουθεί να υφίσταται κίνδυνος βλάβης κατά το άρθρο 15 στοιχείο γ) για 42 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
την πλειονότητα όσων επιστρέφουν στο Μογκαντίσου μετά από σημαντικό χρόνο διαμονής
στο εξωτερικό, γενικός κίνδυνος κατά το άρθρο 3 της ΕΣΔΑ για όσους επιστρέφουν σε
περιοχές υπό τον έλεγχο της Αλ Σαμπάαμπ χωρίς να έχουν ζήσει προσφάτως στη Σομαλία
και γενικός κίνδυνος κατά το άρθρο 3 της ΕΣΔΑ στη νότιο και κεντρική Σομαλία σε σχέση με
την ανθρωπιστική κατάσταση εκτάκτου ανάγκης λόγω του σημερινού λιμού. Το δικαστήριο
θεώρησε τη μεταβατική κυβέρνηση και την αποστολή της Αφρικανικής Ένωσης στη Σομαλία
(Amisom) ως ισχυρούς φορείς και έκρινε ότι έχει επέλθει διαρκής μεταβολή ως προς το
άρθρο 3 της ΕΣΔΑ στο Μογκαντίσου. Αποφάνθηκε ότι ορισμένες κατηγορίες προσώπων,
όπως οι ανήκοντες στη μεσαία τάξη/επαγγελματίες, θα μπορούσαν να επιστρέψουν εκεί
χωρίς κίνδυνο παραβίασης του προαναφερθέντος άρθρου 15 στοιχείο γ).
Αναφέρθηκε ότι τα δικαστήρια ενός κράτους μέλους εφαρμόζουν το σκεπτικό του ΔΕΕ στην
προδικαστική του απόφαση της 17ης Φεβρουαρίου 2009 [υπόθεση C-465/07, El Gafaji (
49
)]
στην κατάσταση που επικρατεί στη Συρία, χαρακτηρίζοντας τις ενέργειες των αρχών κατά
των διαδηλωτών ως αδιάκριτη άσκηση βίας κατά την έννοια του άρθρου 15 στοιχείο γ)
της οδηγίας 2004/83/EΚ, και χορηγούν στους αιτούντες την επικουρική προστασία η οποία
δεν τους είχε χορηγηθεί σε πρώτο βαθμό με την υποβολή μεταγενέστερης αίτησης.
Κατόπιν απόφασης του ανώτατου διοικητικού δικαστηρίου του, τον Δεκέμβριο του 2010,
ακόμη ένα κράτος μέλος άρχισε να χορηγεί επικουρική προστασία σε Ιρακινούς αιτούντες
από συγκεκριμένες περιοχές του Ιράκ, περιλαμβανομένης της Βαγδάτης.
Παρά ταύτα, η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες διαπιστώνει
αποκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την ερμηνεία του άρθρου 15 στοιχείο γ)
στη μελέτη της με τίτλο «Safe at last?», η οποία δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο 2011, σχετικά με
τη νομοθεσία και την πρακτική επιλεγμένων κρατών μελών της ΕΕ όσον αφορά αιτούντες
άσυλο οι οποίοι διαφεύγουν αδιάκριτης άσκησης βίας (
50
). «Παρότι αναγνωρίζεται το
περιορισμένο εύρος της έρευνας, φαίνεται μεταξύ άλλων να προκύπτει ότι οι προσεγγίσεις
των κρατών μελών στην εφαρμογή του άρθρου 15 στοιχείο γ) της οδηγίας περί αναγνώρισης
παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις, σε πολλές δε περιπτώσεις είναι τόσο στενού εύρους
και αυστηρές ώστε οδηγούν στην άρνηση παροχής προστασίας δυνάμει του άρθρου 15
στοιχείο γ) της οδηγίας περί αναγνώρισης σε πρόσωπα τα οποία οι συντάκτες της οδηγίας
είχαν την πρόθεση να υπάγονται στο πεδίο εφαρμογής της. Ιδιαίτερα αξιοσημείωτο είναι
το γεγονός ότι μοιάζει να υπάρχουν κράτη τα οποία δεν χορηγούν καθεστώς πρόσφυγα
δυνάμει της Σύμβασης του 1951 περί καθεστώτος των προσφύγων σε πρόσωπα τα οποία
διαφεύγουν αδιάκριτης άσκησης βίας και τα οποία, κατά την άποψη της Ύπατης Αρμοστείας,
θα το δικαιούνταν. Διαπιστώθηκε, επίσης, ότι η σχέση μεταξύ άρθρου 15 στοιχείο γ)
της οδηγίας περί αναγνώρισης και άρθρου 3 της ΕΣΔΑ δεν είναι εντελώς σαφής σε όλα τα
κράτη. Οι προσεγγίσεις ως προς την εκτίμηση του επιπέδου βίας το οποίο απαιτείται για να
ενεργοποιηθεί η εφαρμογή της διάταξης παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις. Η μελέτη
καταδεικνύει περαιτέρω ότι συχνά η έννοια του “πραγματικού κινδύνου” του άρθρου 15
στοιχείο γ) της οδηγίας περί αναγνώρισης ερμηνεύεται κατά τρόπον ο οποίος εναποθέτει
πολύ μεγάλο βάρος απόδειξης στους αιτούντες, οι οποίοι καλούνται να αποδείξουν
τον εξατομικευμένο κίνδυνο και όχι τους κινδύνους που διατρέχει ομάδα».
Το Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο (BVerwG) της Γερμανίας εξέδωσε τις αποφάσεις
του (
51
) σε τρεις διαφορετικές υποθέσεις για τις οποίες είχαν υποβληθεί αιτήσεις έκδοσης
προδικαστικής απόφασης από το ΔΕΕ όσον αφορά την ερμηνεία των διατάξεων της οδηγίας
σχετικά με την «παύση» και τον «αποκλεισμό» από τα ευεργετήματα του καθεστώτος
πρόσφυγα (
52
).
Όσον αφορά την παύση λόγω μεταβολής των συνθηκών στη χώρα καταγωγής (άρθρο 1
της οδηγίας 2004/83/EΚ), η απόφαση του BVerwG επιβεβαίωσε την πρακτική της
Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Μεταναστών και Προσφύγων (BAMF), σύμφωνα με την οποία
το καθεστώς πρόσφυγα αίρεται όταν παύουν να υφίστανται οι συνθήκες εν σχέσει προς
τις οποίες αναγνωρίστηκε ο πρόσφυγας ως πρόσφυγας. Παρά ταύτα, πέραν της παύσης
του κινδύνου δίωξης στον οποίο βασίστηκε η αναγνώριση του καθεστώτος πρόσφυγα,
η ανάκληση του καθεστώτος πρόσφυγα προϋποθέτει επίσης ότι το ενδιαφερόμενο πρόσωπο
δεν έχει βάσιμο φόβο δίωξης εξαιτίας άλλων περιστάσεων.
Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι, χωρίς να ανατρέπει την απόφαση της BAMF σε υπόθεση
αποκλεισμού, το Ομοσπονδιακό Διοικητικό Δικαστήριο στην απόφαση BVerwG 10 C 2.10
της 31ης Μαρτίου 2011, αποφάσισε, για πρώτη φορά, ότι δεν μπορεί να χορηγηθεί
συνταγματικό άσυλο σε υποθέσεις στις οποίες βάσει του ευρωπαϊκού δικαίου δεν χορηγείται
καθεστώς πρόσφυγα. Παρότι το συνταγματικό άσυλο δεν υπάγεται στο κοινοτικό δίκαιο,
το BVerwG έκρινε ότι ταυτίζεται με το καθεστώς πρόσφυγα τόσο από άποψη περιεχομένου
όσο και από άποψη σκοπού. Κατά συνέπεια, η χορήγηση καθεστώτος ασύλου σε πρόσωπο ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 43
το οποίο αποκλείεται από το καθεστώς πρόσφυγα θα υπονόμευε το ευρωπαϊκό δίκαιο. Έτσι,
τέθηκε τέλος στη γερμανική εξαίρεση.
Στην άλλη υπόθεση αποκλεισμού, το BVerwG δήλωσε ρητά ότι η ιδιότητα του απλού μέλους
κινήματος το οποίο μπορεί να χαρακτηριστεί τρομοκρατικό δεν συνεπάγεται αυτόματα
αποκλεισμό από το ευεργέτημα της διεθνούς προστασίας. Θα πρέπει να εκτιμώνται
η προσωπική συμπεριφορά και ευθύνη του αιτούντος [παρόμοιες αποφάσεις εκδόθηκαν και
από διοικητικά δικαστήρια άλλων κρατών μελών (
53
)].
Και πάλι σχετικά με το θέμα του αποκλεισμού, το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο ενός
κράτους μέλους έκρινε ότι ο αποκλεισμός δυνάμει του άρθρου 12 παράγραφος 2 στοιχείο
β) της οδηγίας περί αναγνώρισης μπορεί να παύσει να ισχύει εφόσον ο αιτών έχει εκτίσει την
ποινή που του επιβλήθηκε για μη πολιτικό έγκλημα, υπό τον όρο ότι δεν συνιστά κίνδυνο για
τη χώρα υποδοχής (
54
).
Όπως φαίνεται από τις διάφορες αποφάσεις που προαναφέρθηκαν, η εφαρμογή της οδηγίας
στην πράξη εγείρει πλείστα ζητήματα ερμηνείας τόσο σε πρώτο όσο και σε δεύτερο βαθμό.
Η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες σημειώνει: «Η οδηγία της
ΕΕ περί αναγνώρισης δεν έχει επιτύχει μέχρι σήμερα τον σκοπό της, ο οποίος είναι να
διασφαλίζεται ότι τα κράτη μέλη της ΕΕ εφαρμόζουν κοινά κριτήρια για τον προσδιορισμό
των προσώπων τα οποία χρήζουν διεθνούς προστασίας». Μάλιστα, όπως επισημαίνει
η Ύπατη Αρμοστεία, «η ερμηνεία του ορισμού του πρόσφυγα σε αρκετά κράτη είναι εξόχως
συσταλτική, ακόμη και όταν πρόκειται για θύματα εμπορίας, για τη δυνατότητα εγχώριας
προστασίας ή για την ιδιότητα του μέλους ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας, με αποτέλεσμα να
αποκλείονται από το πεδίο εφαρμογής ορισμένα πρόσωπα τα οποία χρήζουν προστασίας
ως πρόσφυγες. Κάποια κράτη παρείχαν αντί του καθεστώτος πρόσφυγα άλλες μορφές
προστασίας, πλην όμως σε πολλά κράτη πρόσωπα που υπάγονται στην εντολή της Ύπατης
Αρμοστείας δεν έλαβαν καμία μορφή προστασίας».
Η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες σημειώνει περαιτέρω
ότι, παρά τα δικαιώματα που απορρέουν από το καθεστώς, η κοινωνική ένταξη των
προσφύγων ή των δικαιούχων επικουρικής προστασίας βρίσκεται αντιμέτωπη με σημαντικά
εμπόδια: «Ακόμη και στην ΕΕ, όπου η νομοθεσία στηρίζει την κοινωνική ένταξη και παρέχει
δικαιώματα σύμφωνα με τη Σύμβαση του 1951, η κοινωνική ένταξη εξακολουθεί να
αποτελεί πρόκληση για πολλά κράτη μέλη της ΕΕ, π.χ. σε σχέση με τη διαθεσιμότητα των
συναφών πληροφοριών, την επίτευξη αυτάρκειας, την κοινωνική και πολιτισμική ένταξη, την
οικογενειακή επανένωση, την ασφάλεια του νομικού καθεστώτος και την προστασία έναντι
του ρατσισμού, της ξενοφοβίας και του κοινωνικού αποκλεισμού. Η διακριτική μεταχείριση
στην αγορά εργασίας είναι παράγοντας που συντελεί σημαντικά σε αυτό».
Διαδικασίες
Με την οδηγία 2005/85/EΚ του Συμβουλίου, της 1ης Δεκεμβρίου 2005, σχετικά με τις
ελάχιστες προδιαγραφές για τις διαδικασίες με τις οποίες τα κράτη μέλη χορηγούν και
ανακαλούν το καθεστώς του πρόσφυγα (
55
) θεσπίζεται ένα ελάχιστο πλαίσιο σε επίπεδο
ΕΕ για την παροχή εγγυήσεων για δίκαιη και αποτελεσματική διαδικασία. Παρέχονται
στοιχειώδεις διασφαλίσεις στους αιτούντες άσυλο, όπως το δικαίωμα να ενημερώνονται
δεόντως για τη διαδικασία, τη νομική συνδρομή, τη συνέντευξη και το δικαίωμα προσφυγής
κατά απορριπτικής απόφασης. Οι εν λόγω διασφαλίσεις ισχύουν για τις αιτήσεις χορήγησης
ασύλου που εξετάζονται με την «κανονική» διαδικασία. Ωστόσο, τα κράτη μέλη δύνανται
να προβλέψουν ειδικές διαδικασίες, π.χ. στα σύνορα, κατά παρέκκλιση αυτών των αρχών
και εγγυήσεων. Εξάλλου, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, τα κράτη μέλη της ΕΕ μπορούν
να απορρίψουν μια αίτηση ως απαράδεκτη και να μην την εξετάσουν επί της ουσίας, ιδίως
όταν είναι αρμόδιο άλλο κράτος μέλος της ΕΕ ή άλλο κράτος μέλος έχει ήδη χορηγήσει στον
αιτούντα καθεστώς πρόσφυγα. Η EASO παρέχει εκπαίδευση με θεματική ενότητα στο ΕΕΠΑ
την Οδηγία για τις διαδικασίες ασύλου, ενώ αναφορές στην οδηγία περιέχονται και σε
πολλές άλλες θεματικές ενότητες του ΕΕΠΑ τις οποίες διατηρεί η EASO.
Στη διάρκεια του 2011, αρκετά κράτη μέλη προέβησαν σε αλλαγές της νομοθεσίας τους για
τις διαδικασίες με διάφορους τρόπους. Οι σημαντικότερες νομοθετικές εξελίξεις μάλιστα, σε
εθνικό επίπεδο, το 2011 αφορούσαν τις διαδικασίες ασύλου (
56
).
Κατόπιν απόφασης του Συνταγματικού Δικαστηρίου, η Αυστρία ψήφισε νέες διατάξεις για
να αποσαφηνίσει την ερμηνεία του Νόμου περί ασύλου όσον αφορά το ποια διοικητική αρχή
είναι αρμόδια για την παροχή νομικών συμβούλων σε κάθε στάδιο της διαδικασίας ασύλου.
Εν προκειμένω, η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες επισημαίνει
ότι: «Οι αιτούντες άσυλο φαίνεται ότι σε σημαντικό αριθμό κρατών δεν έχουν πρόσβαση σε 44 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
νομικές συμβουλές και συνδρομή σε ικανοποιητικό βαθμό. Στα περισσότερα κράτη μέλη
της ΕΕ, δεν παρέχονται δωρεάν νομικές συμβουλές στους αιτούντες άσυλο στο πλαίσιο της
διοικητικής διαδικασίας, ενώ ανεπαρκείς είναι και οι διαθέσιμες υπηρεσίες παροχής δωρεάν
ποιοτικής νομικής συνδρομής. Η κατάσταση μοιάζει να είναι καλύτερη στον δεύτερο βαθμό,
όπου η πλειονότητα των κρατών παρέχει πρόσβαση σε δωρεάν νομική συνδρομή χωρίς να
εξετάζει την υπόθεση επί της ουσίας».
Αρκετές αλλαγές έγιναν και στη νομοθεσία για το άσυλο στο Βέλγιο. Νόμος που ψηφίστηκε
στις 29 Δεκεμβρίου 2010 και τέθηκε σε ισχύ στις 10 Ιανουαρίου 2011 προβλέπει αλλαγή
στις προθεσμίες προσφυγών, πιο περιοριστικούς όρους για την παροχή δωρεάν νομικής
συνδρομής και πρόστιμα για την άσκηση προδήλως αβάσιμων προσφυγών. Με τροπολογία
του Νόμου περί ασύλου που ψηφίστηκε από το Κοινοβούλιο στις 24 Νοεμβρίου 2011
εισάγεται στο εθνικό δίκαιο η έννοια της «ασφαλούς χώρας καταγωγής» σύμφωνα με
τα άρθρα 30 και 31 της οδηγίας 2005/85/EΚ. Σε πιο πρακτικό επίπεδο, η βελγική Γενική
Επιτροπή για τους πρόσφυγες και τους ανιθαγενείς δημοσίευσε κώδικες δεοντολογίας για
τους αρμόδιους για την εξέταση αιτήσεων και τους διερμηνείς και μεταφραστές.
Ομοίως και στη Γαλλία, με τον νόμο 2011-672 της 16ης Ιουνίου 2011, κύριος σκοπός
του οποίου ήταν η μεταφορά της «οδηγίας για την επιστροφή», τροποποιήθηκαν αρκετές
διατάξεις οι οποίες διέπουν το καθεστώς ασύλου και αφορούν, μεταξύ άλλων, τη νομική
συνδρομή για προσφυγές σε μεταγενέστερες αιτήσεις και άλλες διαδικαστικές πτυχές
της λειτουργίας του Εθνικού Δικαστηρίου για το Άσυλο, όπως η δυνατότητα διεξαγωγής
της ακροαματικής διαδικασίας μέσω βιντεοδιάσκεψης (
57
), η δυνατότητα παραπομπής
υποθέσεων στην ταχεία διαδικασία και οι «ζώνες αναμονής» στα σύνορα.
Με διάταγμα της 29ης Αυγούστου 2011 (
58
) ολοκληρώνεται η μεταφορά του άρθρου 10
παράγραφος 1 της οδηγίας για τις διαδικασίες, με τη θέσπιση αρκετών διατάξεων σχετικά
με την ενημέρωση των αιτούντων σε γλώσσα την οποία ευλόγως θεωρείται ότι κατανοούν,
στα σύνορα, στις Préfectures όπου υποβάλλουν την αίτησή τους, καθώς και στα κέντρα
κράτησης. Από τον Οκτώβριο 2011, ο «Οδηγός του αιτούντος άσυλο» διατίθεται σε 23
γλώσσες (
59
).
Το διοικητικό συμβούλιο της γαλλικής υπηρεσίας προστασίας προσφύγων και ανιθαγενών
(OFPRA) —που είναι εν προκειμένω η αρμόδια αρχή— τροποποίησε δύο φορές τον
κατάλογο των «ασφαλών χωρών καταγωγής»: στις 18 Μαρτίου 2011 προστέθηκαν η Αλβανία
και το Κοσσυφοπέδιο (
60
), ενώ η Αρμενία, το Μαυροβούνιο, η Μολδαβία και το Μπαγκλαντές
προστέθηκαν στις 6 Δεκεμβρίου 2011 (
61
). Στις 31 Δεκεμβρίου 2011, ο εθνικός κατάλογος
ασφαλών χωρών καταγωγής περιλάμβανε 20 χώρες (
62
) (
63
). Αιτήσεις χορήγησης διεθνούς
προστασίας που υποβάλλονται από υπηκόους ασφαλών χωρών καταγωγής μπορούν να
εξετάζονται με την ταχεία διαδικασία.
Λαμβάνοντας υπόψη τις διατάξεις του άρθρου 10 παράγραφος 1 στοιχείο δ) της οδηγίας
2005/85/EΚ, το Conseil d’Etat έκρινε ότι χρονικό διάστημα το οποίο υπερβαίνει τη διετία
για την εξέταση αίτησης ασύλου δεν μπορεί να θεωρηθεί εύλογο και, κατά συνέπεια,
το δικαστήριο μπορεί να απαιτήσει από την OFPRA να αποφανθεί εντός συγκεκριμένου
χρονικού διαστήματος, μετά την παρέλευση του οποίου θα επιβάλλεται χρηματική ποινή για
κάθε ημέρα καθυστέρησης (
64
).
Ως προς το θέμα αυτό, αξίζει να σημειωθεί ότι και η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών
για τους Πρόσφυγες επισημαίνει την εξαιρετικά χρονοβόρα διαδικασία σε αρκετά κράτη
μέλη: «Ο όγκος των εκκρεμών υποθέσεων και οι χρονοβόρες διαδικασίες εξακολούθησαν
να αποτελούν μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις σε πολλές χώρες το 2011. Με βάση
τις παρατηρήσεις της Ύπατης Αρμοστείας, στα περισσότερα κράτη οι αιτούντες άσυλο
καλούνταν σε συνέντευξη εντός 2 μηνών από την υποβολή της αίτησης, σε ορισμένα κράτη
όμως οι αιτούντες αναγκάζονταν να περιμένουν περισσότερους από 4 έως και 5 μήνες και
ενίοτε από 6 έως 12 μήνες για την πρώτη συνέντευξη».
Η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες δηλώνει περαιτέρω:
«Επισημαίνεται ως θετική εξέλιξη το γεγονός ότι οι αιτούντες άσυλο έχουν κατά κανόνα
πρόσβαση σε διεξοδική προσωπική συνέντευξη στα κράτη μέλη της ΕΕ, πλην όμως η Ύπατη
Αρμοστεία έχει παρατηρήσει ότι σε μικρό αριθμό κρατών πολλοί αιτούντες άσυλο περνούν
μόνο από προκαταρκτική συνέντευξη ή συνέντευξη “πρώτης διαλογής”, όπου έχουν
σημαντικά περιορισμένες δυνατότητες να παρουσιάσουν με λεπτομέρειες την υπόθεσή τους.
Η πρακτική τού να μην παρέχεται η δυνατότητα για πλήρη συνέντευξη παρατηρήθηκε και σε
δεύτερο βαθμό σε κάποιες χώρες, γεγονός το οποίο θέτει σημαντικούς περιορισμούς στην
αποτελεσματικότητα της εξέτασης της προσφυγής, οσάκις στον δεύτερο βαθμό απαιτείται
να διαπιστωθούν τα πραγματικά περιστατικά. Σε πολλές περιπτώσεις, τα συναφή στοιχεία ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 45
των αιτήσεων ασύλου δεν εξετάζονται παρά μόνο στη διαδικασία σε δεύτερο βαθμό,
γεγονός το οποίο δημιουργεί τον κίνδυνο παράτασης της όλης διαδικασίας για τη λήψη
απόφασης επί της αίτησης ασύλου».
Με τροπολογίες στον ουγγρικό Nόμο περί ασύλου και το σχετικό διάταγμα, που τέθηκαν
σε ισχύ στις 24 Δεκεμβρίου 2010, 1 Απριλίου 2011 και 1-2 Μαΐου 2011, εισήχθησαν
οι έννοιες της «προδήλως αβάσιμης αίτησης» και της «ασφαλούς τρίτης χώρας». Το δικαίωμα
παραμονής στο έδαφος δεν παρέχεται πλέον σε όσους υποβάλλουν μεταγενέστερη
αίτηση. Οι προσφυγές εκδικάζονται σε τέσσερα περιφερειακά δικαστήρια, πέραν
του Μητροπολιτικού Δικαστηρίου, προκειμένου να μειωθεί ο φόρτος εργασίας του.
Σε μία αντίστοιχη κίνηση με αυτήν της Γαλλίας το 2009, το Λουξεμβούργο προσέθεσε
τη Δημοκρατία της Σερβίας στον εθνικό του κατάλογο ασφαλών χωρών καταγωγής.
Κατά τη μεταφορά της «οδηγίας για την επιστροφή» (2008/115/ EΚ), το Μεγάλο Δουκάτο
τροποποίησε διατάξεις του Νόμου περί ασύλου σχετικά με τη σχέση ανάμεσα στην
απορριπτική απόφαση επί αίτησης ασύλου και την απόφαση επιστροφής, τα μέσα
προσφυγής και τις εφαρμοστέες προθεσμίες.
Με τη νέα νομοθεσία στη Σλοβενία καθιερώθηκε η δωρεάν νομική συνδρομή σε πρώτο
βαθμό, μειώθηκε ο αριθμός των εξαιρέσεων από τον κανόνα της υποχρεωτικής ακρόασης
του αιτούντος, περιορίστηκε το πεδίο εφαρμογής της ταχείας διαδικασίας και παρατάθηκε
η προθεσμία για την άσκηση προσφυγής κατά απόφασης που εκδίδεται με την ταχεία
διαδικασία από 3 σε 8 ημέρες. Με σκοπό τη βελτίωση της εφαρμογής του νόμου στον τομέα
της διεθνούς προστασίας και την επίτευξη αποτελεσματικής εφαρμογής των νέων διατάξεων,
εγκρίθηκαν 8 εφαρμοστικές και διοικητικές πράξεις και δημοσιεύθηκαν στην Επίσημη
Εφημερίδα της Δημοκρατίας της Σλοβενίας το 2011.
Παρότι δεν υπήρξαν αλλαγές της νομοθεσίας στην Ισπανία, η ισπανική υπηρεσία ασύλου
(OAR) επικεντρώθηκε στην ορθή εφαρμογή του Νόμου περί ασύλου που ψηφίστηκε τον
Οκτώβριο του 2009 και προέβη στις αναγκαίες αλλαγές ώστε να προσαρμοστεί η ίδια και να
προσαρμόσει τη διαδικασία ασύλου στους νέους κανόνες που προβλέπει ο προαναφερθείς
νόμος.
Όσον αφορά την αλληλεπίδραση μεταξύ ενωσιακής νομοθεσίας και εθνικού δικαίου,
στα δικαστήρια της Τσεχικής Δημοκρατίας ανέκυψε το ζήτημα του κατά πόσον είναι
υποχρεωτικό δυνάμει του τσεχικού δικαίου να εξετάζεται η δυνατότητα χορήγησης
επικουρικής προστασίας σε πρόσωπο του οποίου η αίτηση διεθνούς προστασίας
απορρίφθηκε ως απαράδεκτη. Το ζήτημα εκκρεμεί και θα κληθεί να το επιλύσει το Ανώτατο
Διοικητικό Δικαστήριο, δεδομένου ότι έχουν εκδοθεί αντιφατικές αποφάσεις.
Όσον αφορά τη νομολογία, το ΔΕΕ εξέδωσε στις 28 Ιουλίου 2011 απόφαση στην
υπόθεση C-69/10 Samba Diouf κατά Ministre du Travail, de l’Emploi et de l’Immigration
(Λουξεμβούργο). Η αίτηση έκδοσης προδικαστικής απόφασης αφορούσε το δικαίωμα
πραγματικής προσφυγής (άρθρο 39 της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου) όταν
εφαρμόζεται η ταχεία διαδικασία.
Το ΔΕΕ παρατηρεί ότι οι αποφάσεις τις οποίες ο αιτών την παροχή του ασύλου πρέπει
να μπορεί να προσβάλει δυνάμει του άρθρου 39 της οδηγίας 2005/85 είναι εκείνες που
συνεπάγονται απόρριψη της αίτησης ασύλου για ουσιαστικούς λόγους ή για τυπικούς
ή διαδικαστικούς λόγους που αποκλείουν την έκδοση απόφασης επί της ουσίας. Κατά
συνέπεια, οι αποφάσεις που είναι προπαρασκευαστικές της επί της ουσίας αποφάσεως
ή οι αποφάσεις οργάνωσης της διαδικασίας δεν εμπίπτουν στη διάταξη αυτή. Η διεύρυνση
του πεδίου εφαρμογής του εν λόγω άρθρου θα ερχόταν σε αντίθεση με την ανάγκη της
ταχείας διεκπεραίωσης των αιτήσεων χορήγησης ασύλου. Πάντως, το Δικαστήριο καταλήγει
ότι θα πρέπει να παρέχεται η δυνατότητα να αμφισβητηθούν οι λόγοι που δικαιολογούν
την εφαρμογή ταχείας διαδικασίας στο πλαίσιο προσφυγής, αντικείμενο της οποίας μπορεί
να αποτελέσει η τελική απόφαση που περατώνει τη διαδικασία.
Εξάλλου, στις 7 Απριλίου, στην υπόθεση C-431/10 Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ιρλανδίας, το
Δικαστήριο έκρινε ότι η Ιρλανδία παρέβη τις υποχρεώσεις της διότι δεν μετέφερε πλήρως
τις διατάξεις της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου και παρέλειψε να γνωστοποιήσει το
περιεχόμενο των εθνικών διατάξεων στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμπρόθεσμα. Η προθεσμία
για τη μεταφορά της οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου έληξε την 1η Δεκεμβρίου 2007.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία επί παραβάσει ισχυριζόμενη ότι η Ιρλανδία
εξακολουθούσε να μην εφαρμόζει, μεταξύ άλλων, απαιτήσεις σχετικά με τη διεξαγωγή των
προσωπικών συνεντεύξεων, ορισμένες εγγυήσεις προς τους ασυνόδευτους ανήλικους,
την υποχρέωση να γνωστοποιεί στους αιτούντες άσυλο καθυστερήσεις στην περάτωση 46 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
της διαδικασίας και διαδικασίες για τη διεκπεραίωση μεταγενέστερων αιτήσεων. Τον
Φεβρουάριο του 2011, το Υπουργείο Δικαιοσύνης και Νομικής Μεταρρύθμισης εξέδωσε
δύο κανονισμούς για την περαιτέρω εφαρμογή της οδηγίας σχετικά με τις ελάχιστες
προδιαγραφές για τις διαδικασίες με τις οποίες τα κράτη μέλη χορηγούν και ανακαλούν το
καθεστώς του πρόσφυγα. Πρόκειται για τον κανονισμό European Communities (Asylum
Procedures) Regulations 2011 και τον κανονισμό Refugee Act 1996 (Asylum Procedures)
Regulations 2011.
Θέματα που σχετίζονται εμμέσως με το άσυλο: κράτηση και επιστροφή
Ενδιαφέρουσες εξελίξεις της νομολογίας του ΕΔΔΑ και του ΔΕΕ καταγράφηκαν το 2011 στο
θέμα της κράτησης και της επιστροφής. Κάποιες από τις αποφάσεις δεν αφορούν αυστηρά
αιτούντες άσυλο ούτε σχετίζονται άμεσα με την εφαρμογή του συστήματος του Δουβλίνου
ή της οδηγίας για τις συνθήκες υποδοχής. Παρά ταύτα, οι εν λόγω αποφάσεις παρουσιάζουν
ενδιαφέρον για την κατάσταση του ασύλου στην ΕΕ, δεδομένου ότι δίνουν ερμηνείες
και συνάγουν κανόνες οι οποίοι θα μπορούσαν δυνητικά να εφαρμοστούν σε υποθέσεις
απόρριψης αιτήσεων χορήγησης ασύλου. Υπό την έννοια αυτή, συνιστούν συναφείς γενικές
πληροφορίες προς τους σκοπούς της παρούσας έκθεσης.
Όσον αφορά την κράτηση, στην υπόθεση Efremidze κατά Ελλάδας (αριθ. 33225/08), το ΕΔΔΑ
έκρινε ότι οι συνθήκες κράτησης για διάστημα 3 μηνών στο τμήμα δίωξης λαθρομεταναστών
Θέρμης συνιστούν παραβίαση της απαγόρευσης απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης,
λόγω της ανυπαρξίας της δυνατότητας προαυλισμού και της κακής ποιότητας του φαγητού.
Επιπλέον, η τρίμηνη κράτηση υπερβαίνει το ανώτατο νόμιμο όριο και δεν είναι εύλογο
χρονικό διάστημα για την επίτευξη του σκοπού της, ήτοι την επιστροφή του αιτούντος.
Εξάλλου, δεν είχαν παρασχεθεί οι διαδικαστικές εγγυήσεις σχετικά με την απέλαση
μεταναστών, εφόσον ο δικαστικός έλεγχος δεν ήταν αρκούντως ουσιαστικός και η διαδικασία
ήταν εξόχως χρονοβόρα.
Περαιτέρω, η υπόθεση Lokpo και Touré κατά Ουγγαρίας (αριθ. 10816/10) αφορούσε
προσφυγή δύο υπηκόων Ακτής Ελεφαντοστού σχετικά με τη νομιμότητα της κράτησής
τους για διάστημα 5 μηνών ενόσω εκκρεμούσε η απόφαση επί αίτησης ασύλου που είχαν
καταθέσει. Το ΕΔΔΑ αποφάνθηκε ότι παραβιάστηκε το δικαίωμα στην ελευθερία και
την ασφάλεια, λόγω παράνομης παράτασης της στέρησης της ελευθερίας. Η συνέχιση
της κράτησης οφειλόταν σε παράλειψη της αρχής, η οποία δεν κίνησε τη διαδικασία
αποφυλάκισής τους ούτε καν στο στάδιο κατά το οποίο οι αιτήσεις ασύλου εξετάζονταν επί
της ουσίας. Επιπλέον, δεν παρεχόταν ένδικο βοήθημα κατά της εν λόγω παράλειψης.
Η υπόθεση Longa Yonkeu κατά Λετονίας (αριθ. 57229/09) αφορούσε υπήκοο Καμερούν
ο οποίος επιστράφηκε στο Καμερούν αφού υπέβαλε δύο φορές αίτηση ασύλου και αυτή
απορρίφθηκε. Ο αιτών κατήγγειλε ότι η κράτησή του στη Λετονία σε κλειστό σωφρονιστικό
ίδρυμα από τον Δεκέμβριο 2008 έως τον Ιανουάριο 2010 συνιστούσε παραβίαση του
δικαιώματός του στην ελευθερία και την ασφάλεια, λόγω της μακράς διάρκειας της κράτησης
και της ανυπαρξίας επαρκών εγγυήσεων κατά της αυθαιρεσίας. Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε
παραβίαση του προαναφερθέντος δικαιώματος, αλλά μόνον σε συγκεκριμένα χρονικά
διαστήματα της κράτησής του. Κατά τα συγκεκριμένα αυτά διαστήματα, η κράτησή του δεν
εδραζόταν σε εθνική νομική βάση μετά την έκδοση οριστικής απόφασης επί της αίτησης
ασύλου. Εξάλλου, το ΕΔΔΑ παρατήρησε ότι πριν από τις 14 Ιουλίου 2009, ημερομηνία κατά
την οποία τέθηκαν σε ισχύ νέες νομικές διατάξεις, η εφαρμοστέα νομοθεσία σχετικά με την
κράτηση ενόψει της επιστροφής δεν πληρούσε τα πρότυπα της ΕΣΔΑ, δεδομένου ότι ήταν
ασαφής, δεν προέβλεπε σαφείς συγκεκριμένες διαδικασίες για τους αιτούντες άσυλο των
οποίων η αίτηση απορρίπτεται, η εφαρμοσιμότητά της δεν ήταν δυνατόν να προβλεφθεί και
είχε ως συνέπεια αυθαιρεσίες της διοίκησης.
Στις 20 Δεκεμβρίου, το ΕΔΔΑ δημοσίευσε την απόφασή του στην υπόθεση Yoh-Ekale
Mwanje κατά Βελγίου (αριθ. 10486/10), η οποία αφορούσε HIV οροθετική υπήκοο Καμερούν
η οποία κρατήθηκε για 4 σχεδόν μήνες στο κλειστό κέντρο μεταγωγών «127α» ενόψει
επιστροφής της στο Καμερούν. Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι οι συνθήκες κράτησης παραβίαζαν τις
διατάξεις της ΕΣΔΑ, λόγω του ότι οι αρχές δεν ενήργησαν με την απαιτούμενη επιμέλεια
ώστε να λαμβάνει την κατάλληλη αγωγή για την ασθένειά της στη διάρκεια της κράτησής
της. Επιπλέον, δεν παρασχέθηκε δυνατότητα πραγματικής προσφυγής κατά της ιατρικής
πραγματογνωμοσύνης στην οποία βασίστηκε η απόφαση και η οποία δεν ανέλυε προσεκτικά
την κατάσταση της υγείας της αιτούσας. Τέλος, το μέτρο της κράτησης αυτό καθαυτό
κρίθηκε από το ΕΔΔΑ μη αναλογικό προς τον επιδιωκόμενο σκοπό, το δε δικαστήριο δήλωσε
ότι η αιτούσα θα είχε λάβει καλύτερη θεραπεία για τον ιό HIV εάν δεν ήταν κρατούμενη.
Το ΕΔΔΑ έλαβε επίσης υπόψη το γεγονός ότι ήταν γνωστή η ταυτότητά της και η μόνιμη ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 47
κατοικία της, είχε προσέλθει σε κάθε κλήση των αρχών και είχε προσκομίσει τα απαιτούμενα
έγγραφα. Ως εκ τούτου, το Βέλγιο θα μπορούσε να έχει λάβει λιγότερο επαχθές μέτρο.
Το ΔΕΕ εκδίκασε επίσης δύο συναφείς υποθέσεις κράτησης, την υπόθεση C-61/11 Hassen El
Dridi, γνωστός και ως Soufi Karim και C-329/11 Achugbabian κατά Préfet du Val-de-Marne
(Γαλλία). Στις υποθέσεις αυτές, το ΔΕΕ κλήθηκε να απαντήσει σε ερωτήματα σχετικά με την
εφαρμογή της οδηγίας 2008/115/ΕΚ η οποία ορίζει τους κοινούς κανόνες και διαδικασίες στα
κράτη μέλη για την επιστροφή των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών.
Το Δικαστήριο παρατήρησε ότι η οδηγία δεν απαγορεύει την επιβολή ποινικών κυρώσεων,
δυνάμει των εθνικών κανόνων και με σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων, σε υπηκόους
τρίτων χωρών υποκείμενους στη διαδικασία επιστροφής που προβλέπεται από την οδηγία
οι οποίοι διαμένουν παράνομα στο έδαφος κράτους μέλους χωρίς να συντρέχουν λόγοι οι
οποίοι να δικαιολογούν τη μη επιστροφή τους. Η οδηγία δεν απαγορεύει επίσης την κράτηση
υπηκόου τρίτης χώρας προκειμένου να εξακριβωθεί κατά πόσον διαμένει νόμιμα στο
κράτος μέλος. Πάντως, το Δικαστήριο δήλωσε ότι οι εθνικές αρχές απαιτείται να ενεργούν με
επιμέλεια και να αποφαίνονται το συντομότερο δυνατόν. Μόλις εξακριβώνεται ότι η διαμονή
είναι παράνομη, οι αρχές οφείλουν, κατ’ αρχήν, να εκδίδουν απόφαση επιστροφής.
Το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι αυτό το οποίο αντίκειται στο δίκαιο της ΕΕ είναι η εθνική
νομοθεσία η οποία επιτρέπει τη φυλάκιση παρανόμως διαμένοντα υπηκόου τρίτης χώρας
ο οποίος δεν έχει υπαχθεί στα αναγκαστικά μέτρα που προβλέπονται στην οδηγία και δεν
έχει εκπνεύσει έναντι αυτού, σε περίπτωση κράτησής του προς τον σκοπό της εφαρμογής
της διαδικασίας απομάκρυνσης, το ανώτατο επιτρεπτό όριο κράτησης.
Σύμφωνα με την ερμηνεία του Δικαστηρίου, σε περίπτωση στην οποία τα εν λόγω μέτρα
δεν επέτρεψαν την επίτευξη του επιδιωκόμενου αποτελέσματος, ήτοι την απομάκρυνση
του υπηκόου τρίτης χώρας εις βάρος του οποίου αυτά ελήφθησαν, τα κράτη μέλη δεν
διατηρούν την ευχέρεια να λαμβάνουν μέτρα, ακόμα και ποινικής φύσεως, προς τον
σκοπό ειδικότερα της αποθάρρυνσης της παράνομης παραμονής των εν λόγω υπηκόων
εντός του εδάφους των κρατών αυτών. Το Δικαστήριο καταλήγει ότι μια τέτοια στερητική
της ελευθερίας ποινή παρακωλύει ενδεχομένως την επίτευξη του σκοπού που επιδιώκει
η οδηγία, ήτοι την καθιέρωση μιας αποτελεσματικής πολιτικής απομάκρυνσης και
επαναπατρισμού των παρανόμως διαμενόντων υπηκόων τρίτων χωρών με πλήρη σεβασμό
των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Υπό το φως της απόφασης στην υπόθεση El Dridi, 11 παρόμοιες αιτήσεις για έκδοση
προδικαστικών αποφάσεων (
65
) που είχαν υποβληθεί προς το Δικαστήριο αποσύρθηκαν
από τα αιτούντα ιταλικά δικαστήρια, αφού και στις εν λόγω υποθέσεις θα εκδίδονταν
πανομοιότυπες αποφάσεις.
Πέραν των αποφάσεων για το θέμα της κράτησης, παρατηρήθηκε αύξηση και των
κρατουμένων στο πλαίσιο του συστήματος του Δουβλίνου ενόψει της μεταφοράς τους στο
υπεύθυνο κράτος μέλος. Η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες
επισημαίνει ότι «στο πλαίσιο της υλοποίησης της μεταφοράς κατ’ εφαρμογή του κανονισμού
Δουβλίνο II, αυξανόμενος αριθμός κρατών προσφεύγει στην κράτηση».
Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία, η κράτηση εν γένει αρχίζει να διαδίδεται ως πρακτική
σε αυξανόμενο αριθμό κρατών μελών, περιλαμβανομένης της κράτησης ανηλίκων, ενώ έχει
αναφερθεί και αδικαιολόγητα σκληρή μεταχείριση αιτούντων υπό κράτηση.
Το ΕΔΔΑ αποφάνθηκε επί συναφών υποθέσεων που αφορούν αποφάσεις επιστροφής
καθ’ όλη τη διάρκεια του 2011. Η υπόθεση Sufi και Elmi κατά Ηνωμένου Βασιλείου
(αριθ. 8319/07 και 11449/07) θέσπισε τις εφαρμοστέες αρχές και ήταν η υπόθεση βάσει
της οποίας εκδικάσθηκαν και οι υπόλοιπες παρεμφερείς υποθέσεις που αφορούσαν
αιτήσεις Σομαλών υπηκόων (κατά τον χρόνο έκδοσης της απόφασης εκκρεμούσαν έως και
214 παρόμοιες υποθέσεις σχετικά με αποφάσεις του Ηνωμένου Βασιλείου να επιστρέψει
αιτούντες άσυλο στο Μογκαντίσου). Το ΕΔΔΑ κλήθηκε να αποφανθεί κατά πόσον συνιστά
παραβίαση της απαγόρευσης απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης η απόφαση να
επιστραφούν οι αιτούντες στο Μογκαντίσου, λαμβανομένου υπόψη ότι είχαν καταδικαστεί
για σωρεία σοβαρών ποινικών αδικημάτων. Το ΕΔΔΑ έκρινε στις 28 Ιουνίου 2011 ότι
η απαγόρευση των βασανιστηρίων και της απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης
είναι απόλυτη, ασχέτως της διαγωγής των θυμάτων. Συνεπώς, δεν μπορεί να λαμβάνεται
υπόψη η ανεπιθύμητη ή επικίνδυνη συμπεριφορά των αιτούντων. Το ΕΔΔΑ παρατήρησε ότι
η κατάσταση στο Μογκαντίσου, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ίδιου του Immigration and
Asylum Tribunal του Ηνωμένου Βασιλείου αλλά και αξιόπιστες εκθέσεις ΠΧΚ, μεταξύ άλλων
και εκθέσεις του Παρατηρητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, εγκυμονεί πραγματικό κίνδυνο 48 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης στο Μογκαντίσου. Όσον αφορά τη δυνατότητα
μετεγκατάστασης σε άλλη περιοχή της χώρας, το ΕΔΔΑ έκρινε ότι, σε περίπτωση επιστροφής,
πρόσωπο που δεν διαθέτει πρόσφατη εμπειρία διαβίωσης στη Σομαλία εκτίθεται σε
πραγματικό κίνδυνο να υποστεί κακομεταχείριση, εάν απαιτηθεί να διασχίσει ή να διαβιώσει
σε περιοχή που ελέγχεται από την Αλ Σαμπάαμπ. Εξάλλου, εάν ο επιστρέφων δεν έχει
οικογενειακούς δεσμούς ή αδυνατεί να μεταβεί με ασφάλεια σε περιοχή στην οποία έχει
οικογενειακούς δεσμούς, κατά πάσα πιθανότητα θα αναγκαστεί να καταφύγει σε καταυλισμό
εσωτερικά εκτοπισθέντων ή προσφύγων. Η κατάσταση που επικρατεί στους καταυλισμούς
αυτούς ισοδυναμεί με απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση.
Κατόπιν αυτής της απόφασης, μια κυβέρνηση δήλωσε ότι οι αιτούντες άσυλο από τη Σομαλία
των οποίων οι αιτήσεις απορρίπτονται μπορούν να επιστρέψουν στη νότια και κεντρική
Σομαλία, πλην όμως μόνον υπό πολύ αυστηρές προϋποθέσεις: παρουσία στενών συγγενών
οι οποίοι είναι σε θέση να παράσχουν ουσιαστική προστασία, πρόσφατη εμπειρία διαβίωσης
ή/και ικανότητα διαβίωσης σύμφωνα με τους κανόνες της Αλ Σαμπάαμπ.
Το ΕΔΔΑ εξέδωσε αρκετές αποφάσεις σε υποθέσεις που αφορούσαν επιστροφές στο
Αφγανιστάν. Τόσο στην υπόθεση Husseini κατά Σουηδίας (αριθ. 10611/09) όσο και στην
υπόθεση J.H. κατά Ηνωμένου Βασιλείου (αριθ. 48839/09), το ΕΔΔΑ δεν διαπίστωσε παραβίαση
της απαγόρευσης απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης σε περίπτωση επιστροφής στο
Αφγανιστάν, σύμφωνα με τις εκθέσεις ΠΧΚ και στοιχεία που προσκομίστηκαν, μεταξύ άλλων,
από την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες.
Το ΕΔΔΑ αποφάνθηκε επίσης επί της υπόθεσης Samina κατά Σουηδίας (αριθ. 55463/09).
Πακιστανή υπήκοος, της οποίας η αίτηση χορήγησης ασύλου απορρίφθηκε, ισχυρίστηκε ότι θα
διέτρεχε κίνδυνο να συλληφθεί, να υποστεί βασανιστήρια και να εκτελεστεί με την κατηγορία
της βλασφημίας είτε από τις αρχές είτε από ομάδες θρησκευτικών φονταμενταλιστών λόγω της
δράσης της για μια χριστιανική οργάνωση. Ισχυρίστηκε επίσης ότι, σε περίπτωση επιστροφής
της στο Πακιστάν, θα αδυνατούσε να καλύψει το κόστος της ψυχιατρικής αγωγής που έπρεπε
να λαμβάνει. Το ΕΔΔΑ αποφάνθηκε ότι η επιστροφή της στο Πακιστάν δεν θα συνιστούσε
παραβίαση του άρθρου 3 της ΕΣΔΑ. Το ΕΔΔΑ στήριξε την απόφασή του σε εκθέσεις ΠΧΚ
που υποβλήθηκαν, μεταξύ άλλων, από το υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ και την Επιτροπή
Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Πακιστάν, καθώς και σε πληροφορίες, μεταξύ άλλων, για θέματα
θρησκευτικής ελευθερίας και φροντίδας ψυχικής υγείας.
Στις 31 Μαΐου 2011, εκδόθηκε η απόφαση του ΕΔΔΑ στην υπόθεση E.G. κατά Ηνωμένου
Βασιλείου (αριθ. 41178/08), η οποία αφορούσε υπήκοο Σρι Λάνκα του οποίου η αίτηση,
η οποία βασιζόταν στη συμμετοχή του στους Τίγρεις για την Απελευθέρωση του Εελάμ
Ταμίλ και την παρελθούσα σύλληψή του από τον στρατό της Σρι Λάνκα, απορρίφθηκε.
Το ΕΔΔΑ αποφάνθηκε ότι, σε περίπτωση επιστροφής του στη Σρι Λάνκα, ιδιαίτερα στο
Κολόμπο, ο αιτών δεν θα αντιμετώπιζε κίνδυνο να υποστεί κακομεταχείριση ή απάνθρωπη
ή εξευτελιστική μεταχείριση. Το ΕΔΔΑ κατέληξε σε αυτό το συμπέρασμα βάσει των
τρεχουσών αξιόπιστων πληροφοριών για τη Σρι Λάνκα ως χώρα καταγωγής, οι οποίες
προέρχονται από πηγές όπως η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους
Πρόσφυγες. Για την απόφαση συνεκτιμήθηκαν και οι προσωπικές περιστάσεις του αιτούντος,
π.χ. το ότι αποφυλακίστηκε από τις αρχές της Σρι Λάνκα και ότι κατόρθωσε να βγει από
τη χώρα διά της κανονικής οδού, στοιχείο που καταδεικνύει ότι οι αρχές είχαν πάψει να
επιδεικνύουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το άτομό του.
Το 2011, το ΕΔΔΑ παγίωσε τη νομολογία του όσον αφορά τα κριτήρια που εφαρμόζονται
στην εξέταση υποθέσεων επιστροφής εν σχέσει προς το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής
και οικογενειακής ζωής. Βάσει της εν λόγω νομολογίας, η απόφαση για την επιστροφή πρέπει
να λαμβάνεται σύννομα, να επιδιώκει θεμιτό σκοπό (π.χ. πρόληψη διατάραξης της τάξης
ή εγκλήματος), να είναι αναλογική και αναγκαία σε μια δημοκρατική κοινωνία.
Στην υπόθεση Abou Amer κατά Ρουμανίας (αριθ. 14521/03), ο αιτών, παλαιστινιακής
καταγωγής, στον οποίο είχε χορηγηθεί άσυλο το 1998, συνελήφθη ενόψει απέλασης για τον
λόγο ότι θεωρήθηκε επικίνδυνος για την εθνική ασφάλεια. Ο αιτών είχε συνάψει γάμο στη
Ρουμανία και είχε μία κόρη. Κηρύχθηκε «ανεπιθύμητος», εκδόθηκε εναντίον του διαταγή
απομάκρυνσης και του απαγορεύθηκε η είσοδος στη Ρουμανία για διάστημα 10 ετών.
Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι η απόφαση ανάγκασε τους αιτούντες να εγκαταλείψουν τη Ρουμανία,
ώστε να διατηρηθεί ενωμένος ο πυρήνας της οικογένειας, αφήνοντας πίσω άλλους συγγενείς.
Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι είχε παραβιαστεί το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής
ζωής δεδομένου ότι η καταστρατήγηση του εν λόγω δικαιώματος δεν δικαιολογείτο
πλήρως από λόγους εθνικής ασφάλειας. Και πάλι σχετικά με την «εθνική ασφάλεια» ως λόγο
απέλασης, το ΕΔΔΑ αποφάνθηκε στην υπόθεση Baltaji κατά Βουλγαρίας (αριθ. 12919/04) ότι ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 49
παραβιάστηκε το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής διότι η απόφαση
για την επιστροφή βασίστηκε σε ελλιπή αποδεικτικά στοιχεία.
Στις 20 Σεπτεμβρίου 2011, το ΕΔΔΑ εκδίκασε την υπόθεση A.A. κατά Ηνωμένου Βασιλείου
(αριθ. 8000/08), η οποία αφορούσε υπήκοο Νιγηρίας, ο οποίος είχε καταδικαστεί για βιασμό
σε ηλικία 15 ετών. Μετά την υπό όρους αποφυλάκισή του, ολοκλήρωσε τις σπουδές του και
άρχισε να εργάζεται στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το ΕΔΔΑ αποφάνθηκε ότι, παρότι η απέλαση
επιδίωκε θεμιτό σκοπό (την «πρόληψη της διατάραξης της τάξης ή του εγκλήματος») και
αποφασίστηκε σύννομα, ήταν μη αναλογική προς τον προαναφερθέντα θεμιτό σκοπό
και συνεπώς συνιστούσε καταστρατήγηση του δικαιώματος σεβασμού της ιδιωτικής και
οικογενειακής ζωής. Το Δικαστήριο κατέληξε στην απόφαση αυτή αφού έλαβε υπόψη
τους ακόλουθους παράγοντες: φύση και σοβαρότητα της αξιόποινης πράξης που διέπραξε
ο αιτών, διάρκεια διαμονής του αιτούντος στο Ηνωμένο Βασίλειο (άνω της εξαετίας), χρονικό
διάστημα που είχε παρέλθει από τον χρόνο τέλεσης της αξιόποινης πράξης (5 έτη), διαγωγή
του αιτούντος καθ’ όλο αυτό το διάστημα, ύπαρξη ισχυρών κοινωνικών, πολιτισμικών
και οικογενειακών δεσμών με τη χώρα υποδοχής και ανυπαρξία δεσμών με τη χώρα
προορισμού.
Από την άλλη, στην υπόθεση A.H. Khan κατά Ηνωμένου Βασιλείου (αριθ. 6222/10), το ΕΔΔΑ
έκρινε ότι δεν υπήρξε παραβίαση των δικαιωμάτων του αιτούντος, ιδίως του δικαιώματος
σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής, δεδομένου ότι η επιστροφή ήταν σύννομη
και επιδίωκε θεμιτό σκοπό. Η υπόθεση αφορούσε υπήκοο Πακιστάν ο οποίος διατάχθηκε να
επιστρέψει στη χώρα καταγωγής του λόγω μακρού παραβατικού ιστορικού, μεταξύ άλλων
βίαιων αδικημάτων και σωρείας ληστειών. Η απόφαση κρίθηκε αναγκαία σε μια δημοκρατική
κοινωνία, δεδομένου ότι ο αιτών είχε τακτικές επαφές με το Πακιστάν και δεν διατηρούσε
στενούς δεσμούς με τα τέκνα του και τις μητέρες τους, που παρέμειναν στο Ηνωμένο
Βασίλειο και αποφάσισαν να μην επιστρέψουν μαζί με τον αιτούντα στο Πακιστάν.
Όσον αφορά τη νομοθεσία των κρατών μελών, η Λιθουανία ανέφερε ότι με τροπολογίες
στον Νόμο περί νομικού καθεστώτος των αλλοδαπών που ψηφίστηκαν από το Κοινοβούλιο
στις 8 Δεκεμβρίου 2011 (και τέθηκαν σε ισχύ στις 01/02/2012) μετέφερε στο εθνικό δίκαιο
την «οδηγία για την επιστροφή» (2008/115/EΚ). Τροποποιήθηκαν διατάξεις του εθνικού
δικαίου σχετικά με τους όρους υπό τους οποίους υποχρεούνται οι παρανόμως διαμένοντες
αλλοδαποί να εγκαταλείψουν τη λιθουανική επικράτεια, καθώς και σχετικά με τη διάρκεια
και τις συνθήκες της κράτησης. Προτεραιότητα δίδεται στην οικειοθελή επιστροφή
των μεταναστών στη χώρα καταγωγής. Προβλέπεται επίσης ότι οι αλλοδαποί απελαύνονται
μόνον σε περίπτωση στην οποία δεν έχουν αναχωρήσει από τη χώρα ενώ έχει εκδοθεί
διαταγή οικειοθελούς αναχώρησής τους από την επικράτεια ή σε περίπτωση στην οποία
η παραμονή τους συνιστά απειλή για την εθνική ασφάλεια ή τη δημόσια τάξη. Επιτρέπεται
η παρακολούθηση της απέλασης αλλοδαπών από διεθνείς οργανισμούς και ΜΚΟ.
Άλλες πράξεις που σχετίζονται με το άσυλο
Το 2011, σημειώθηκαν και νομοθετικές εξελίξεις οι οποίες επηρεάζουν τους αιτούντες άσυλο
ή/και τους δικαιούχους διεθνούς προστασίας.
Εκδόθηκε εν προκειμένω η οδηγία 2011/51/EΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και
του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2011, που τροποποιεί την οδηγία 2003/109/ΕΚ του
Συμβουλίου, επεκτείνοντας το πεδίο εφαρμογής της και στους δικαιούχους διεθνούς
προστασίας. Η οδηγία παρέχει στους πρόσφυγες και τους δικαιούχους επικουρικής
προστασίας το δικαίωμα να αποκτήσουν το καθεστώς του επί μακρόν διαμένοντος με
ανάλογες προϋποθέσεις με αυτές που ισχύουν για άλλους υπηκόους τρίτων χωρών, μετά από
πενταετή νόμιμη διαμονή στην ΕΕ.
Εξάλλου, αρκετά κράτη μέλη τροποποίησαν τη νομοθεσία τους με τη θέσπιση νέων
διατάξεων σχετικά με τις άδειες διαμονής των δικαιούχων διεθνούς προστασίας,
προκειμένου να λαμβάνονται δεόντων υπόψη οι διατάξεις του κανονισμού (EΚ) αριθ.
380/2008 του Συμβουλίου, της 18ης Απριλίου 2008, για την τροποποίηση του κανονισμού
(ΕΚ) αριθ. 1030/2002 σχετικά με την καθιέρωση αδειών διαμονής ενιαίου τύπου για τους
υπηκόους τρίτων χωρών.
Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων
Η απόφαση αριθ. 573/2007/EΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου,
της 23ης Μαΐου 2007, σχετικά με τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Προσφύγων,
για την περίοδο 2008 έως 2013, ως μέρος του γενικού προγράμματος «Αλληλεγγύη και 50 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
διαχείριση των μεταναστευτικών ροών», και με την κατάργηση της απόφασης 2004/904/ΕΚ
του Συμβουλίου (
66
) θεσπίζει τους κανόνες που διέπουν την κατανομή των δημοσιονομικών
πόρων στα κράτη μέλη με στόχο την υποστήριξη και την ενθάρρυνση των προσπαθειών
που καταβάλλουν στους τομείς της υποδοχής, των διαδικασιών ασύλου, της κοινωνικής
ένταξης αιτούντων και δικαιούχων διεθνούς προστασίας, της ενίσχυσης των ικανοτήτων,
αλλά και της μετεγκατάστασης και της μεταφοράς. Το ΕΤΠ παρέχει επίσης ένα απόθεμα,
το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε επείγουσες καταστάσεις, π.χ. για την παροχή
«προσωρινής προστασίας» ή για τη δίκαιη κατανομή των βαρών μεταξύ των κρατών μελών
σε περίπτωση μαζικής εισροής υπηκόων τρίτων χωρών σε κάποιο κράτος μέλος οι οποίοι
ενδέχεται να χρήζουν διεθνούς προστασίας, η οποία δημιουργεί τεράστια επιβάρυνση στις
εγκαταστάσεις υποδοχής, στο σύστημα χορήγησης ασύλου ή στις υποδομές και απαιτεί
άμεση αντιμετώπιση.
Περιορισμένο μέρος των διαθέσιμων κονδυλίων διατίθεται για διεθνικές δράσεις που
προσδίδουν διακριτή προστιθέμενη αξία στην ΕΕ. Αρκετά από τα καθήκοντα που ανατίθενται
στην EASO συμπίπτουν με υπάρχοντα διεθνικά σχέδια τα οποία χρηματοδοτήθηκαν από
το ΕΤΠ.
Η ανακοίνωση για την αλληλεγγύη εντός ΕΕ
Η αλληλεγγύη αποτελεί κεντρική αρχή στον τομέα της πολιτικής ασύλου της ΕΕ για
περισσότερο από μία δεκαετία, από τις απαρχές ήδη της ενιαίας πολιτικής της Ένωσης
για το άσυλο. Πλέον κατοχυρώνεται και στο άρθρο 80 της Συνθήκης για τη λειτουργία
της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ανάγκη να εκφραστεί η αλληλεγγύη με τη μορφή απτών
μέτρων απορρέει από την ίδια την πραγματικότητα, δεδομένου ότι τα συστήματα ασύλου
των κρατών μελών συνδέονται με σχέση αλληλεξάρτησης και το υπερφορτωμένο
ή δυσλειτουργικό σύστημα σε ένα κράτος μέλος έχει σαφή αντίκτυπο σε όλα τα υπόλοιπα.
Είναι, συνεπώς, ευθύνη της Ένωσης να συνδράμει τα κράτη μέλη αυτά και να προασπίσει
τις κοινές αξίες και τα θεμελιώδη δικαιώματα της Ένωσης. Τα κράτη μέλη, από την άλλη,
οφείλουν να διασφαλίζουν ότι το σύστημα ασύλου τους πληροί τις απαιτήσεις που ορίζονται
από τη διεθνή και την ευρωπαϊκή νομοθεσία, ιδίως τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων
της ΕΕ, τη Σύμβαση της Γενεύης του 1951 για τους πρόσφυγες και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση
για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.
Στο πρόγραμμα της Στοκχόλμης, το οποίο αποτελεί τον οδικό χάρτη της δράσης της ΕΕ
στον τομέα της δικαιοσύνης, της ελευθερίας και της ασφάλειας, επίσης γίνεται έκκληση προς
την Ένωση για ενίσχυση της αλληλεγγύης σε θέματα ασύλου. Ειδικότερα, γίνεται έκκληση
για αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών μελών τα οποία φέρουν συλλογικά την ευθύνη για τη
δημιουργία ενός αποτελεσματικού συστήματος διαχείρισης των ροών αιτούντων άσυλο με
σεβασμό στον άνθρωπο.
Επιδιώκοντας την ενίσχυση αυτού του πλαισίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε στις 2
Δεκεμβρίου 2011 ανακοίνωση με τίτλο «Ενίσχυση της αλληλεγγύης εντός της ΕΕ στον τομέα
του ασύλου». Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τη βελτίωση των συστημάτων ασύλου με την
αλληλεπίδραση της νομοθεσίας της ΕΕ, τη στενότερη πρακτική συνεργασία και την καλύτερη
αξιοποίηση των μηχανισμών χρηματοδότησης της ΕΕ.
Αυτό θα επιτευχθεί ιδίως με αξιοποίηση ολόκληρου του δυναμικού της πρακτικής
συνεργασίας και της τεχνικής βοήθειας, κυρίως εξελίσσοντας τις δράσεις που έχουν ήδη
αναληφθεί τα τελευταία χρόνια και σημειώνοντας περαιτέρω πρόοδο χάρη στη δράση
της EASO.
Κοινοτικές δράσεις του ΕΤΠ και EASO
Ακολούθως παρατίθεται σειρά σημαντικών σχεδίων τα οποία παρουσιάζουν ιδιαίτερο
ενδιαφέρον για τη φετινή ετήσια έκθεση λόγω της στενής σχέσης τους με την εντολή
της EASO. Αρκετά εξ αυτών, μάλιστα, έχουν εκτιμηθεί δεόντως από την EASO είτε με σκοπό
να τα αναλάβει η ίδια, όπως έγινε με το ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό πρόγραμμα για το άσυλο
(ΕΕΠΑ), η λειτουργία του οποίου περιγράφεται σε άλλη ενότητα, είτε ως πηγή έμπνευσης.
Το ΕΤΠ αποτέλεσε επίσης την πηγή χρηματοδότησης για τις προπαρασκευαστικές εργασίες
και τη δημιουργία της κοινής ευρωπαϊκής δικτυακής πύλης πληροφοριών για τις χώρες
καταγωγής (γνωστής και ως πύλης ΠΧΚ ή κοινής πύλης), η οποία έχει πλέον ενσωματωθεί
στην EASO. Πέραν αυτού, μεγάλος αριθμός άλλων σχεδίων υλοποιήθηκε από κράτη μέλη,
διεθνείς οργανισμούς και ΜΚΟ με τη συγχρηματοδότηση του ΕΤΠ, χωρίς ωστόσο να
περιλαμβάνονται τα σχέδια αυτά μεταξύ των επιλεγμένων σχεδίων που περιγράφονται στη ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 51
συνέχεια. Κατάλογος σχεδίων τα οποία έλαβαν χρηματοδότηση κατά τα προηγούμενα έτη
δημοσιεύεται στον δικτυακό τόπο της ΓΔ Εσωτερικών Υποθέσεων (
67
).
ΕΤΠ: μεταφορά
Κατόπιν ενός πρώτου διμερούς σχεδίου στο πλαίσιο του οποίου μεταφέρθηκαν στη Γαλλία
92 δικαιούχοι διεθνούς προστασίας από τη Μάλτα το 2009, αναπτύχθηκε ένα πιλοτικό
σχέδιο μεταφοράς εντός ΕΕ δικαιούχων διεθνούς προστασίας από τη Μάλτα (Eurema). Σε
πρώτη φάση, στο πλαίσιο του σχεδίου μεταφέρθηκαν συνολικά 227 δικαιούχοι, αριθμός που
αντιστοιχεί σε ποσοστό περίπου 14 % των 1 600 προσώπων που αποτελούν τον πληθυσμό
στόχο. Η υλοποίηση του πιλοτικού σχεδίου ξεκίνησε τον Ιανουάριο 2010 και ολοκληρώθηκε
τον Σεπτέμβριο 2011.
Λόγω της εισροής μεταναστών από τη Λιβύη στη διάρκεια του 2011 και των δυσχερειών που
αντιμετώπιζε η Μάλτα, αποφασίστηκε, κατόπιν πρότασης της Επιτρόπου Μάλμστρομ, να
παραταθεί το πιλοτικό σχέδιο μεταφοράς δικαιούχων διεθνούς προστασίας από τη Μάλτα,
εξαιτίας της δυσανάλογης επιβάρυνσης που δημιουργούσαν για το συγκεκριμένο κράτος
μέλος (
68
). Τα κράτη μέλη και τα συνδεδεμένα κράτη δεσμεύθηκαν να προσφέρουν περί
τις 360 θέσεις για τη μεταφορά δικαιούχων διεθνούς προστασίας από τη Μάλτα (ορισμένες
εξ αυτών θα προσφερθούν σε διμερή βάση και οι υπόλοιπες στο πλαίσιο της παράτασης
του πιλοτικού σχεδίου για τη μεταφορά εντός ΕΕ δικαιούχων διεθνούς προστασίας από
τη Μάλτα (Eurema), το οποίο συγχρηματοδοτείται στο πλαίσιο των κοινοτικών δράσεων
του Ευρωπαϊκού Ταμείου Προσφύγων). Οι δεσμεύσεις αναλήφθηκαν σε ειδική διάσκεψη
την οποία συγκάλεσε στις 12 Απριλίου 2011 η Επίτροπος Cecilia Malmström, αρμόδια
για τις εσωτερικές υποθέσεις της ΕΕ, στο πλαίσιο του πιλοτικού σχεδίου για τη μεταφορά
μεταναστών εντός ΕΕ (
69
).
EASO και μεταφορά
Στο πλαίσιο των καθηκόντων της, το 2011 η EASO προώθησε επίσης την ανταλλαγή
πληροφοριών και άλλες δράσεις σχετικές με θέματα μεταφοράς εντός της Ένωσης. Τα
διδάγματα που αντλήθηκαν από το πιλοτικό σχέδιο της ΕΕ με τη Μάλτα θα αξιοποιηθούν
σε μελλοντική διαδικασία αξιολόγησης για να στηριχθούν μέτρα πρακτικής συνεργασίας
για τη μεταφορά δικαιούχων διεθνούς προστασίας εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η EASO
συμμετέχει στην αξιολόγηση του πιλοτικού σχεδίου μεταφοράς εντός ΕΕ από τη Μάλτα
(Eurema), η οποία διενεργείται κατόπιν εντολής του Συμβουλίου ΔΕΥ και θα δημοσιεύσει τα
αποτελέσματά της το καλοκαίρι του 2012.
Άλλα συναφή σχέδια του ΕΤΠ τα οποία έχουν αντίκτυπο στην EASO
Διακρατική συνεργασία:
Η Μάλτα και η Ιταλία, από κοινού με τον ΔOM και την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων
Εθνών για τους Πρόσφυγες, ολοκλήρωσαν τον Ιούνιο του 2011 ένα σχέδιο διάρκειας 18
μηνών με τίτλο «Mare Nostrum – Κοινή προσέγγιση της ανάπτυξης των συστημάτων ασύλου
σε Ιταλία και Μάλτα», το οποίο εστιάζεται στην ενημέρωση των αιτούντων και τις υπηρεσίες
υγειονομικής περίθαλψης.
Μεταξύ των σχεδίων τα οποία παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την EASO
μνημονεύονται τα ακόλουθα:
Το σχέδιο Ευρωπαϊκή χορηγία ΠΧΚ (ECS) προέκυψε από μια ιδέα που συζητήθηκε το 2006
σε σύνοδο της GDISC στη Νυρεμβέργη και ξεκίνησε το 2007 με τη συμμετοχή αρκετών
ευρωπαϊκών κρατών και χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων (ΕΤΠ).
Στόχος του είναι η δημιουργία ενός δικτύου πληροφοριών και συνεργασίας, το οποίο θα
επιτρέπει στο σύνολο των ευρωπαϊκών κρατών να αξιοποιούν τις πληροφορίες για τις χώρες
καταγωγής (ΠΧΚ) βάσει της αρχής «ένας για όλους».
Ειδικότερα, δύο ευρωπαϊκά κράτη, τα λεγόμενα «κράτη χορηγοί», τα οποία διαθέτουν ειδικές
γνώσεις για συγκεκριμένη χώρα καταγωγής, μοιράζονται τις γνώσεις αυτές παρέχοντας
συγκεκριμένες ΠΧΚ και απαντώντας από κοινού στα αιτήματα άλλων ευρωπαϊκών χωρών
για αντικειμενικές και αξιόπιστες πληροφορίες. Στα συμμετέχοντα κράτη παρέχεται
η δυνατότητα να εξειδικευθούν περαιτέρω σε συγκεκριμένη χώρα καταγωγής, πλην όμως
μπορούν ταυτόχρονα να βασιστούν στους ομολόγους τους για εξειδικευμένες πληροφορίες
σχετικά με χώρα καταγωγής για την οποία δεν διαθέτουν παρά γενικές γνώσεις. Τα
ευρωπαϊκά κράτη τα οποία δεν συμμετείχαν στο σχέδιο ως χορηγοί μπορούν επίσης να
επωφεληθούν από αυτό το δίκτυο πληροφοριών.52 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
Από το 2007 έως το 2011, 13 ευρωπαϊκά κράτη ανέλαβαν τη «χορηγία» πληροφοριών για 16
χώρες καταγωγής, υλοποιώντας ποικίλες δραστηριότητες ΠΧΚ, μεταξύ άλλων απαντώντας σε
αιτήματα για παροχή πληροφοριών, οργανώνοντας σεμινάρια ΠΧΚ στο πλαίσιο του Eurasil
και διερευνητικές αποστολές, καθώς και ανταλλάσσοντας εξειδικευμένες πληροφορίες μέσω
της γερμανικής βάσης δεδομένων MILo.
Στο πλαίσιο του σχεδίου ECS διοργανώθηκαν επίσης τρεις διασκέψεις, με τη συμμετοχή
ερευνητών ΠΧΚ, προϊσταμένων μονάδων ΠΧΚ, ειδικών του δικτύου ECS σε θέματα χωρών
καταγωγής, καθώς και προσκεκλημένων ομιλητών, στις οποίες συζητήθηκε η ανάπτυξη του
δικτύου και οι ορθές πρακτικές.
Πέρα από την προώθηση της ανταλλαγής ΠΧΚ χωρίς αποκλεισμούς και με συνθήκες
διαφάνειας και, παράλληλα, τη συμβολή στη δικαιότερη κατανομή των βαρών μεταξύ
των κρατών μελών, στόχος του ECS είναι και η εναρμόνιση των προσεγγίσεων όσον αφορά
τις ΠΧΚ και η αύξηση του εύρους και η αναβάθμιση της ποιότητας των ΠΧΚ. Για την επίτευξη
του στόχου αυτού, το ECS χρησιμοποίησε τις «Κοινές κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για
την επεξεργασία ΠΧΚ» ως βάση των εργασιών του και συνέταξε νέες κοινές κατευθυντήριες
γραμμές ειδικά για να βοηθήσει τα κράτη μέλη που οργανώνουν διερευνητικές αποστολές.
Το ECS αντιμετώπισε ορισμένες προκλήσεις στην πορεία, μεταξύ άλλων την περιορισμένη
αξιοποίηση του συστήματος από τα ευρωπαϊκά κράτη και δυσκολίες στην από κοινού έρευνα
ΠΧΚ και στην εναρμόνιση των μεθοδολογιών έρευνας. Το ECS, πάντως, καινοτόμησε από
πολλές απόψεις. Καταρχάς, συνέβαλε στο να σημειωθεί πρόοδος στη συνεργασία σε θέματα
ΠΧΚ, παρέχοντας έναν πιο επίσημο δίαυλο για την ανταλλαγή πληροφοριών. Αποτέλεσε,
επίσης, ένα χρήσιμο εργαλείο για την από κοινού χρήση και τη διάχυση εξειδικευμένων
πληροφοριών για τις χώρες καταγωγής. Τέλος, προσέφερε στους ειδικούς σε θέματα ΠΧΚ,
οι οποίοι εργάζονται σε διαφορετικά περιβάλλοντα στην Ευρώπη, μια μοναδική ευκαιρία
να ανταλλάξουν, να συλλέξουν από κοινού, να εκτιμήσουν και να παρουσιάσουν ΠΧΚ και,
τελικά, να υιοθετήσουν κοινές πρακτικές.
Το σχέδιο ECS έληξε επισήμως τον Δεκέμβριο 2011. Λαμβάνοντας υπόψη τα διδάγματα
που αντλήθηκαν από το ECS και άλλα εξειδικευμένα δίκτυα, η EASO επεξεργάζεται επί
του παρόντος μια νέα αντίληψη για ένα δίκτυο ΠΧΚ, με την υποστήριξη ομάδων εργασίας
στις οποίες συμμετέχουν εμπειρογνώμονες των κρατών μελών, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
και της EASO.
Το σχέδιο «Προσωρινό γραφείο για το Ιράκ» (TDI), η υλοποίηση του οποίου είχε ξεκινήσει
στο πλαίσιο της GDISC, ολοκληρώθηκε το 2011. Το TDI είχε συσταθεί τον Μάιο 2009, σε
μια περίοδο εκτοπισμών σημαντικού πληθυσμού Ιρακινών –εντός του Ιράκ και στις χώρες
της περιοχής– και σημαντικής αύξησης των αιτήσεων χορήγησης ασύλου από Ιρακινούς
στην Ευρώπη, αλλά και στο πλαίσιο των συμπερασμάτων του Συμβουλίου ΔΕΥ της 27ης
και 28ης Νοεμβρίου 2008 που έθεταν ως στόχο τη μετεγκατάσταση στα κράτη μέλη 10 000
προσφύγων από το Ιράκ. Το σχέδιο είχε διάρκεια 24 μηνών και συμμετείχαν 22 κράτη
μέλη. Πρόθεση του TDI ήταν να λειτουργήσει ως παράδειγμα έμπρακτης συνεργασίας
σε συγκεκριμένο είδος υποθέσεων, εντόπισε ωστόσο και εργαλεία για την έμπρακτη
συνεργασία σε θέματα δεδομένων, ασύλου, μετεγκατάστασης, επιστροφής, διεπιστημονικής
ανάλυσης και έγκαιρης προειδοποίησης. Τα εργαλεία που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο του TDI
αποδείχθηκαν γενικής χρήσεως και αξιοποιήθηκαν επιτυχώς και σε άλλου είδους υποθέσεις
(Αφγανιστάν, Ρωσική Ομοσπονδία, Σομαλία). Με την ολοκλήρωση του σχεδίου, μέρος
των αρχείων του αλλά και οι μεθοδολογικές του συστάσεις παραδόθηκαν στην EASO.
Σχέδια που υλοποιούνται από μη κρατικούς φορείς:
Συγχρηματοδότηση από το ΕΤΠ δεν παρέχεται μόνο σε σχέδια διακρατικής συνεργασίας,
αλλά και σε σειρά διεθνικών σχεδίων που υλοποιούνται με επικεφαλής διεθνείς οργανισμούς
ή μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ). Τα ετήσια προγράμματα εργασιών καθώς και
κατάλογος των σχεδίων που λαμβάνουν χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή
δυνάμει των διατάξεων περί «κοινοτικών δράσεων» της απόφασης για το ΕΤΠ, ο οποίος
ενημερώνεται τακτικά, δημοσιεύεται στον δικτυακό τόπο της ΓΔ Εσωτερικών Υποθέσεων (
70
).
Μεταξύ του πλήθους των σχεδίων που υλοποιούνται από ΜΚΟ, αναφέρεται ενδεικτικά το
«Διεθνικό σχέδιο Δουβλίνο (
71
) – Διεθνικό δίκτυο παροχής συμβουλών και αρωγής
προς τους αιτούντες άσυλο στο πλαίσιο της διαδικασίας του Δουβλίνου» (
72
), το
οποίο υλοποιείται από 13 οργανώσεις από 11 κράτη μέλη και την Ελβετία από το 2009 και
δημοσίευσε την τελική του έκθεση τον Μάιο του 2011. Τα ενημερωτικά φυλλάδια και το
σύστημα παρακολούθησης και αρωγής το οποίο δημιουργήθηκε για τους αιτούντες άσυλο
που μεταφέρονται από ένα κράτος μέλος σε άλλο το οποίο είναι υπεύθυνο για την υπόθεσή ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 53
τους αποδεικνύουν πόσο μεγάλη συνεισφορά μπορεί να έχει η κοινωνία των πολιτών στο να
καταστεί δικαιότερη η διαδικασία του Δουβλίνου.
Ετήσια προγράμματα ΕΤΠ:
Στο πλαίσιο του εθνικού ετήσιου προγράμματος ΕΤΠ, κάθε κράτος μέλος επιλέγει
σχέδια τα οποία θα υλοποιηθούν από την κρατική διοίκηση, τους φορείς της τοπικής
αυτοδιοίκησης ή ΜΚΟ. Σύμφωνα με την απόφαση της Επιτροπής στην οποία καθορίζονται
οι προτεραιότητες του ΕΤΠ, τα κράτη μέλη έδωσαν προτεραιότητα στα εθνικά προγράμματά
τους και υλοποίησαν ένα ευρύ φάσμα σχεδίων, όπως κοινωνικοοικονομική υποστήριξη
προς τους αιτούντες άσυλο, φροντίδα των ευάλωτων προσώπων και κοινωνική
ένταξη των δικαιούχων διεθνούς προστασίας (Αυστρία, Βέλγιο, Γερμανία, Εσθονία,
Ιρλανδία, Λετονία, Πορτογαλία, Σουηδία, Τσεχική Δημοκρατία). Στα εν λόγω σχέδια
συγκαταλέγονται και σχέδια που αποσκοπούν στην αναβάθμιση της ποιότητας της
διαδικασίας ασύλου μέσω εκπαίδευσης, στην εφαρμογή προγραμμάτων διασφάλισης
της ποιότητας και στη συλλογή ΠΧΚ (Αυστρία, Γερμανία, Εσθονία, Λουξεμβούργο), μεταξύ
άλλων και μέσω (κοινών) διερευνητικών αποστολών σε χώρες καταγωγής [η Πολωνία σε
Αρμενία και Νιγηρία, η Γαλλία στη Σρι Λάνκα, το Βέλγιο και η Γαλλία στη Γουινέα (Κόνακρι)
από κοινού με την Ελβετία].
Το Βέλγιο αποτελεί ειδική περίπτωση όσον αφορά την εφαρμογή του ΕΤΠ διότι, πέραν των
σχεδίων που υλοποίησε στο πλαίσιο του εθνικού του προγράμματος, έλαβε χρηματοδότηση
και δυνάμει των μέτρων έκτακτης ανάγκης του ΕΤΠ. Το 2011 το Βέλγιο έλαβε αρχικά 3 εκατ.
ευρώ. Με τα κονδύλια αυτά κατόρθωσε αφενός να ενισχύσει τη στελέχωση των υπηρεσιών
ασύλου με νέες προσλήψεις (Υπουργείο Μετανάστευσης, Γενική Επιτροπή για τους
πρόσφυγες και τους ανιθαγενείς, Συμβούλιο Προσφυγών) και, αφετέρου, να δημιουργήσει
πρόσθετες θέσεις στις εγκαταστάσεις υποδοχής. Στα τέλη του 2011 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή
διέθεσε στο Βέλγιο πρόσθετο ποσό 1,75 εκατ. ευρώ δυνάμει των μέτρων έκτακτης ανάγκης
του ΕΤΠ, το οποίο χρησιμοποιήθηκε επίσης για να ενισχύσει τη δυναμικότητα των υπηρεσιών
ασύλου και υποδοχής. Όσον αφορά τις προτεραιότητες του εθνικού προγράμματος, έμφαση
δίνεται στην παροχή υποστήριξης προς τις ευάλωτες ομάδες, κυρίως τους ασυνόδευτους
ανήλικους αιτούντες άσυλο και τις γυναίκες που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο, καθώς και στη
στεγαστική βοήθεια προς τους αναγνωρισμένους πρόσφυγες.
Τα περισσότερα σχέδια του εθνικού προγράμματος της Γαλλίας εμπίπτουν στην
προτεραιότητα 1 και αποσκοπούν στη βελτίωση της υποδοχής και της υποστήριξης
των αιτούντων άσυλο, καθώς και στην κοινωνική ένταξη των δικαιούχων διεθνούς
προστασίας μέσω της πρόσβασης σε στέγη και απασχόληση.
Το Ηνωμένο Βασίλειο έδωσε έμφαση στην προτεραιότητα 3, μέσω του Προγράμματος
Μετεγκατάστασης Gateway της Υπηρεσίας Συνόρων του Ηνωμένου Βασιλείου (UKBA)
και πλήθος συναφή εσωτερικά και εξωτερικά σχέδια που αποσκοπούν στην παροχή
υποστήριξης προς τους πρόσφυγες που μετεγκαθίστανται, τόσο πριν όσο και μετά την άφιξή
τους στη χώρα.
Το εθνικό πρόγραμμα της Ιρλανδίας περιλαμβάνει προσανατολισμό, προάσπιση
των δικαιωμάτων, προώθηση της διαπολιτισμικής ευαισθητοποίησης, κοινωνική ένταξη
και αντιρατσιστική εκπαίδευση στα σχολεία και στις υπηρεσίες.
Η Ισπανία υλοποίησε κυρίως σχέδια κοινωνικής ένταξης, ενώ ακολουθούν τα σχέδια στον
τομέα της υποδοχής και της κοινωνικής υποστήριξης.
Στην Ιταλία, λαμβάνοντας υπόψη τις πιέσεις που υφίσταται η εθνική επικράτεια λόγω
της πρωτοφανούς εισροής υπηκόων τρίτων χωρών η οποία ξεκίνησε τον Φεβρουάριο 2011
και των συνεπακόλουθων εκτάκτων αναγκών, κρίθηκε σημαντικό οι πόροι του ΕΤΠ για το
έτος 2011 να διατεθούν κυρίως για την αποτελεσματική και ουσιαστική ενίσχυση των μέτρων
υποδοχής, υποστήριξης και κοινωνικής ένταξης που απευθύνονται στους αιτούντες/
δικαιούχους διεθνούς προστασίας. Εξάλλου, ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στην προώθηση
της επαγγελματικής ένταξης των δικαιούχων διεθνούς προστασίας. Επιπλέον, μεταξύ
Αυγούστου και Νοεμβρίου του 2011, εγκρίθηκαν πρόσθετα κονδύλια ύψους 14,52 εκατ.
ευρώ για τη λήψη μέτρων έκτακτης ανάγκης στην Ιταλία. Πρόκειται για υποστηρικτικά
μέτρα προς τις Εδαφικές Επιτροπές (αρμόδιες για τον προσδιορισμό του καθεστώτος
πρόσφυγα καθώς και της επιλεξιμότητας για χορήγηση καθεστώτος επικουρικής προστασίας
ή ανθρωπιστικού καθεστώτος δυνάμει του εθνικού δικαίου), μεταξύ αυτών και υπηρεσίες
μετάφρασης και διερμηνείας, προς τα κέντρα υποδοχής των αιτούντων άσυλο και προς τις
κρατικές υπηρεσίες που συμμετέχουν στην αντιμετώπιση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης.54 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
Στη Λιθουανία, στο πλαίσιο της υλοποίησης των σχεδίων που προβλέπονται από το
εθνικό πρόγραμμα, ξεκίνησε η λειτουργία πληροφοριακού συστήματος το οποίο επιτρέπει
τη σύνδεση με την κοινή δικτυακή πύλη ΠΧΚ της ΕΕ (δικτυακός τόπος:
http://www.coi.migracija.lt/). Επιπλέον, βάσει της απόφασης της κυβέρνησης της
Δημοκρατίας της Λιθουανίας «Περί αιτούντων άσυλο από τη Μάλτα», της 14ης Σεπτεμβρίου
2011, η Λιθουανία συμμετέχει στο προαναφερθέν πιλοτικό σχέδιο μεταφοράς εντός της ΕΕ
από τη Μάλτα (Eurema II) και δηλώνει την πρόθεση να υποδεχθεί έως έξι αιτούντες άσυλο
από τη Μάλτα.
Η Μάλτα επέλεξε να εφαρμόσει μόνο την προτεραιότητα 1 των στρατηγικών
κατευθυντήριων γραμμών στο πλαίσιο του ετήσιου προγράμματος για το 2011, δηλαδή
δράσεις που σχετίζονται με τις συνθήκες υποδοχής και τις διαδικασίες ασύλου και δράσεις
που σχετίζονται με την κοινωνική ένταξη.
Τα σχέδια που υλοποίησε η Ουγγαρία αποσκοπούσαν στη βελτίωση της
αποτελεσματικότητας των μεταφορών στο πλαίσιο του Δουβλίνου και στην ανάπτυξη
των υπηρεσιών ΠΧΚ.
Στη Ρουμανία δεν υλοποιήθηκε κανένα σχέδιο του εθνικού ετήσιου προγράμματος στο
πλαίσιο του ΕΤΠ το 2011. Σύμφωνα με το ετήσιο πρόγραμμα, αναμενόμενος χρόνος
έναρξης των σχεδίων ήταν ο Νοέμβριος του 2011 και καταληκτική ημερομηνία είναι
η 30ή Ιουνίου 2013. Δεν δημοσιεύθηκε καμία πρόσκληση υποβολής προτάσεων το 2011.
Παρά ταύτα, το 2011 υλοποιήθηκαν σχέδια που εντάσσονται σε προηγούμενα εθνικά ετήσια
προγράμματα του ΕΤΠ (του 2009 και του 2010), κυρίως από ΜΚΟ, με αντικείμενο την παροχή
νομικών συμβουλών και βοήθειας στους αιτούντες άσυλο, τη βελτίωση της διαχείρισης των
ΠΧΚ, την ενίσχυση της ικανότητας των αρμόδιων αρχών να διαχειρίζονται θέματα ασύλου
και την παροχή εξειδικευμένης βοήθειας προς τους αιτούντες άσυλο (επί του παρόντος στο
στάδιο της υλοποίησης).
Κατά το ίδιο χρονικό διάστημα, η ρουμανική Υπηρεσία Μετανάστευσης, ως εκτελεστικός
φορέας, έθεσε σε εφαρμογή σχέδιο με στόχο την ανάπτυξη ενιαίων και αποτελεσματικών
διαδικασιών ασύλου, μέσω εκπαίδευσης σε θέματα πρόσβασης στη διαδικασία ασύλου,
εκτίμησης των υφιστάμενων εσωτερικών διαδικασιών και των μηχανισμών ποιότητας
και διερεύνησης της δυνατότητας περαιτέρω ανάπτυξης, αλλά και μέσω διευκόλυνσης
του διαλόγου των αρμόδιων για τη λήψη αποφάσεων. Επιπλέον, υλοποιούνται σχέδια με
στόχο τη δημιουργία/βελτίωση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων για τους αιτούντες άσυλο,
μεταξύ αυτών και ένα υπερσύγχρονο κέντρο φιλοξενίας και διαδικασιών, το οποίο άνοιξε
τον Οκτώβριο του 2011 στην Τζιούρτζιου, κοντά στα νότια σύνορα με τη Βουλγαρία.
Στο πλαίσιο του εθνικού προγράμματος της Σλοβακίας, το 2011 υλοποιήθηκε το σχέδιο
«Υποστηρικτικές δράσεις της υπηρεσίας μετανάστευσης του Υπουργείου Εσωτερικών
οι οποίες συνδέονται με την ανθρωπιστική μεταφορά προσφύγων και δικαιούχων διεθνούς
προστασίας στη Δημοκρατία της Σλοβακίας».
Σε συνεργασία με την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες και τον
ΔOM, στόχος του σχεδίου είναι να υποστηρίξει τη μετεγκατάσταση προσφύγων σε σειρά
χωρών της ΕΕ και πέραν αυτής, παρέχοντάς τους προσωρινά στέγη, τροφή και υποστήριξη,
καθώς και χώρο για τη διεξαγωγή του τελικού σταδίου της διαδικασίας μετεγκατάστασης
εφόσον χρειάζεται, στο Κέντρο Διερχομένων της Δημοκρατίας της Σλοβακίας. Έως τον
Δεκέμβριο του 2011, στο κέντρο φιλοξενήθηκαν Παλαιστίνιοι από τον ιρακινό καταυλισμό
Αλ Ουαλίντ, μια ομάδα Αφγανών γυναικών και παιδιών και σομαλοί πρόσφυγες από την
Ερυθραία για διάστημα 6 μηνών πριν μεταφερθούν στον τελικό προορισμό τους.
Το εθνικό πρόγραμμα της Σλοβενίας περιλαμβάνει μαθήματα σλοβενικής γλώσσας για
αιτούντες άσυλο και δικαιούχους διεθνούς προστασίας, υποστήριξη των ευάλωτων ομάδων
(κυρίως παιδιών), μετάφραση, δωρεάν νομική συνδρομή και ενημέρωση για τη διαδικασία
ασύλου.
Η Σουηδία αξιοποίησε τη χρηματοδότηση του ΕΤΠ για ένα μεγάλης κλίμακας πολυετές
σχέδιο το οποίο ξεκίνησε το 2009 και ολοκληρώθηκε το 2011, το σχέδιο «Μικρότερη
αναμονή», το οποίο είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση της χρονικής διάρκειας της διαδικασίας
ασύλου στο ήμισυ (από 6 σε 3 μήνες) και την ενίσχυση της παρεχόμενης ασφάλειας δικαίου
στους αιτούντες. Συμπληρωματικό του εν λόγω σχεδίου είναι ένα παρόμοιο σχέδιο, το
«Μικρότερη αναμονή – Επιστροφή», το οποίο αποσκοπεί στο να διαχειριστεί τις συνέπειες
του προαναφερθέντος σχεδίου παρέχοντας στα πρόσωπα των οποίων οι αιτήσεις
απορρίπτονται συναφείς και αξιόπιστες πληροφορίες για να τα βοηθήσει να εξετάσουν το
ενδεχόμενο της οικειοθελούς επιστροφής. Τα θετικά αποτελέσματα των σουηδικών σχεδίων ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 55
προσέλκυσαν την προσοχή πολλών αποφαινόμενων αρχών από άλλες ευρωπαϊκές χώρες,
οι οποίες οργάνωσαν στη συνέχεια επισκέψεις μελέτης στο Συμβούλιο Μετανάστευσης.
Κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα πολλών εθνικών προγραμμάτων είναι ότι χρησιμοποιούν
την χρηματοδότηση του ΕΤΠ για την αναβάθμιση της έμπρακτης συνεργασίας μεταξύ
των κρατών μελών, σε διμερές ή πολυμερές επίπεδο, σε σειρά τομέων που πλέον εμπίπτουν
στην αρμοδιότητα της EASO, όπως η εκπαίδευση ή οι ΠΧΚ, μέσω επισκέψεων μελέτης και
άλλου είδους συναντήσεων για την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών (Εσθονία,
Λετονία, Λιθουανία, Πολωνία), την εκπαίδευση σε θεματικές ενότητες του ΕΕΠΑ (Γαλλία)
ή προπαρασκευαστικές εργασίες για τη σύνδεση της εθνικής βάσης δεδομένων ΠΧΚ με την
κοινή πύλη (Γαλλία).
Ένα άλλο κοινό χαρακτηριστικό είναι ότι χρησιμοποιείται η χρηματοδότηση του ΕΤΠ
για σχέδια που αποσκοπούν στην εκπόνηση, υλοποίηση και αναβάθμιση της πολιτικής
μεταφοράς/μετεγκατάστασης (Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ουγγαρία, Πορτογαλία).
EASO και δραστηριότητες σε σχέση με την ποιότητα
Η υποστήριξη που παρέχει η EASO σε δραστηριότητες που σχετίζονται με την ποιότητα
θα αποτελέσουν σημαντικό εργαλείο για την επίτευξη ενιαίου επιπέδου ποιότητας των
διαδικασιών ασύλου στην ΕΕ. Οι εν λόγω δραστηριότητες θα συντελέσουν στην εφαρμογή
του ΕΕΣΑ.
Το σχέδιο «Περαιτέρω ανάπτυξη της ποιότητας των διαδικασιών ασύλου στην ΕΕ» (FDQ), ένα
σημαντικό σχέδιο που υλοποιήθηκε με επικεφαλής την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων
Εθνών για τους Πρόσφυγες και τη συμμετοχή 12 κρατών μελών, ολοκληρώθηκε το 2011 με
την καταληκτική διάσκεψη τον Σεπτέμβριο στις Βρυξέλλες, στην οποία προσκλήθηκε για μια
παρουσίαση ο εκτελεστικός διευθυντής της EASO.
Στο πλαίσιο του σχεδίου FDQ, το οποίο μπορεί να αποτελέσει σημαντική πηγή έμπνευσης
για τις μελλοντικές εργασίες της EASO σε θέματα ποιότητας, εξετάστηκαν και αναπτύχθηκαν
στη διάρκεια των ετών 2010-2011 οι μηχανισμοί διασφάλισης της ποιότητας των
διαδικασιών ασύλου σε επιλεγμένα κράτη μέλη: Βουλγαρία, Ελλάδα, Ιταλία, Κύπρος,
Ουγγαρία, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία και Σλοβακία. Το σχέδιο υλοποιήθηκε με
τη βοήθεια των αποφαινόμενων αρχών της Αυστρίας, της Γερμανίας και του Ηνωμένου
Βασιλείου, οι οποίες προσέφεραν συμβουλές σε θέματα ορθής πρακτικής. Η Ύπατη
Αρμοστεία διαδραμάτισε προεξάρχοντα ρόλο στα εν λόγω σχέδια, όπως και στο παρελθόν
σε αντίστοιχες πρωτοβουλίες στον τομέα της ποιότητας. Αναπτύχθηκαν και εφαρμόστηκαν
διάφορα εργαλεία, τεχνικές και μέθοδοι για την εξέταση, την αξιολόγηση και την ανάπτυξη
ενός συστήματος διασφάλισης της ποιότητας των εθνικών διαδικασιών ασύλου.
Στόχος ήταν η αναβάθμιση της ποιότητας των διαδικασιών ασύλου αναπτύσσοντας τις
ικανότητες των αρμόδιων αρχών που εξετάζουν και αποφαίνονται επί αιτήσεων ασύλου
σε πρώτο και δεύτερο βαθμό, καθώς και η διασφάλιση της αποτελεσματικής και βιώσιμης
λειτουργίας των εθνικών μηχανισμών διασφάλισης της ποιότητας. Έτσι, τα εν λόγω
σχέδια υποστήριξαν, μέσω έμπρακτης συνεργασίας, την ανάπτυξη αποτελεσματικών και
βιώσιμων μηχανισμών εσωτερικής επανεξέτασης, οι οποίοι θα διασφαλίζουν αδιάλειπτα και
αντικειμενικά την καλή ποιότητα των συστημάτων ασύλου των κρατών μελών της ΕΕ.
Στο πλαίσιο αυτό δημοσιεύθηκαν δύο έγγραφα αναφοράς σχετικά με τις ποιοτικές
διαδικασίες ασύλου: η συνοπτική έκθεση του FDQ και το εγχειρίδιο σχετικά με την
αναβάθμιση της ποιότητας των συστημάτων ασύλου.
Αξιοποιώντας την εμπειρία των κρατών μελών και της Ύπατης Αρμοστείας από τα εν
λόγω σχέδια, η EASO θεωρεί ότι είναι πλέον καιρός, από το 2012, να διενεργήσει μια
ευρεία εκτίμηση και αξιολόγηση των εμπειριών και των διδαγμάτων από τα σχέδια που
υλοποιήθηκαν στον τομέα της ποιότητας και τα συστήματα που καθιερώθηκαν από το
2004. Με τον τρόπο αυτό, θα εντοπιστούν οι βασικοί τομείς στους οποίους εξακολουθούν
να υφίστανται προκλήσεις και ανάγκες όσον αφορά την ποιότητα, ώστε αυτές να
αντιμετωπιστούν και να καλυφθούν μέσω της έμπρακτης συνεργασίας ή/και άλλες μορφές
υποστήριξης από την EASO, η οποία θα διερευνήσει και πιθανά πεδία ενδιαφέροντος για
περαιτέρω σχέδια όσον αφορά την ποιότητα στη λήψη αποφάσεων επί αιτήσεων ασύλου.56 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
EASO και ασυνόδευτοι ανήλικοι
Το πρόγραμμα δράσης για τους ασυνόδευτους ανηλίκους (2010-2014), το οποίο
δημοσιεύθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Μάιο του 2010, προτείνει μια κοινή
προσέγγιση για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που σχετίζονται με την άφιξη στην ΕΕ
ασυνόδευτων ανηλίκων από τρίτες χώρες. Το πρόγραμμα δράσης βασίζεται στην αρχή
του ύψιστου συμφέροντος του παιδιού και επικεντρώνεται σε τρεις κύριους άξονες δράσης:
πρόληψη, προστασία και βιώσιμες λύσεις.
Η EASO διατηρούσε συνεχή επαφή με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις Βρυξέλλες για να συζητά
τις προτεραιότητες και τους βασικούς στόχους του προγράμματος δράσης, καθώς και τον
ρόλο που θα μπορούσε να διαδραματίσει η EASO στην υλοποίηση διαφόρων δράσεων.
Η EASO είχε επίσης συνομιλίες με τον Frontex και τον FRA.
Το πρόγραμμα εργασίας 2012 της EASO επιβεβαιώνει τη θεματική έμφαση στον υπολογισμό
της ηλικίας των ασυνόδευτων ανηλίκων στη διάρκεια του 2012, με στόχο την ανάπτυξη
της ανταλλαγής πληροφοριών, τη φιλοξενία ομάδας εργασίας για τον υπολογισμό
των ηλικιών με τη συμμετοχή των κρατών μελών και, ως απώτερο στόχο, την τεχνική
τεκμηρίωση και την εκπόνηση κατευθυντήριων γραμμών για τον υπολογισμό της ηλικίας.
Έχουν ήδη ξεκινήσει οι εργασίες για την παραγωγή τεχνικής τεκμηρίωσης και την ανάπτυξη
εκπαιδευτικών υλικών, με τη συμμετοχή της EASO στην επικαιροποίηση της θεματικής
ενότητας του ΕΕΠΑ για τη λήψη συνέντευξης από παιδιά, η οποία ξεκίνησε τον Οκτώβριο
του 2011.
Αναγνωρίζεται ότι το θέμα του υπολογισμού της ηλικίας είναι σημαντικό και απασχολεί
ολοένα και περισσότερο τα κράτη μέλη, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή αλλά και τις ΜΚΟ. Είναι
σαφής η ανάγκη για μια συνεκτική προσέγγιση του συνόλου των κρατών μελών της ΕΕ,
προκειμένου να επιλύονται τα ζητήματα που προκύπτουν κατά τον υπολογισμό της ηλικίας
και παράλληλα να διασφαλίζεται το συμφέρον του παιδιού.
Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών της ομάδας εργασίας, θα υποβληθεί έκθεση με
τα αποτελέσματα στο διοικητικό συμβούλιο της EASO. Σε συνέχεια αυτής, προβλέπεται
η EASO να εκπονήσει κατευθυντήριες γραμμές σε θέματα ορθής πρακτικής σχετικά με
τον υπολογισμό της ηλικίας.
EASO και καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων
Στις 18 Οκτωβρίου 2011, η EASO συμμετείχε στην «5η Ημέρα της ΕΕ για την καταπολέμηση
της εμπορίας ανθρώπων – Μαζί ενάντια στην εμπορία ανθρώπων». Ο εκτελεστικός
διευθυντής της EASO από κοινού με τους επικεφαλής των οργανισμών της ΕΕ στον τομέα
της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων εξέδωσαν κοινή δήλωση με θέμα την
ενίσχυση της συνεργασίας με τα κράτη μέλη, τα θεσμικά όργανα και άλλους εταίρους
της ΕΕ, με στόχο μια συντονισμένη, συνεκτική και σφαιρική προσέγγιση της καταπολέμησης
της εμπορίας ανθρώπων και της προστασίας των θυμάτων. Η εν λόγω κοινή δήλωση συνάδει
με τις διατάξεις της συνθήκης της Λισαβόνας, με το πρόγραμμα της Στοκχόλμης και με τη
στρατηγική της ΕΕ για την εξωτερική ασφάλεια. Η EASO συμμετέχει στις προσπάθειες που
καταβάλλονται από κοινού με τους άλλους οργανισμούς για την πρόληψη, τη συνεργασία
με χώρες εκτός ΕΕ και τον συντονισμό της αποτελεσματικότερης προστασίας των θυμάτων.
Η EASO, όπως και οι άλλοι οργανισμοί, υπέδειξε σημείο επαφής καθώς και υπεύθυνο για τη
βελτίωση της επικοινωνίας μεταξύ EASO και θεσμικών οργάνων της ΕΕ, περιλαμβανομένου
του Συντονιστή της δράσης κατά της εμπορίας ανθρώπων της ΕΕ.
EASO και κατάρτιση
Όπως προβλέπεται στο άρθρο 6 του κανονισμού (EΕ) αριθ. 439/2010, η EASO, αμέσως μετά
την ίδρυσή της, άρχισε να εξετάζει τρόπους και μέσα για να αναπτύξει εργαλεία κατάρτισης
τα οποία θα καταστήσει διαθέσιμα προς τα κράτη μέλη, περιλαμβανομένου ενός ευρωπαϊκού
εκπαιδευτικού προγράμματος για το άσυλο (ΕΕΠΑ), λαμβάνοντας υπόψη την υφιστάμενη
συνεργασία στον εν λόγω τομέα. Προς τον σκοπό αυτό, αποφασίστηκε η μεταβίβαση
του σχεδίου ΕΕΠΑ στην EASO από 1ης Ιανουαρίου 2012 (
73
).
Η EASO προσφέρει δύο είδη μέτρων για την ανάπτυξη των γνώσεων και των δεξιοτήτων:
εκπαιδευτικό υλικό και εκπαίδευση εθνικών εκπαιδευτών. Η EASO θα παρέχει υψηλής
ποιότητας εκπαίδευση, με στόχο τον καθορισμό βασικών αρχών και βέλτιστων πρακτικών,
ώστε να συμβάλλει στη μεγαλύτερη σύγκλιση διοικητικών μεθόδων και αποφάσεων και
νομικής πρακτικής (κανονισμός EASO, άρθρο 6 παράγραφος 5). Η εκπαίδευση της EASO ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 57
θα χρησιμεύσει ως ένα ενιαίο εκπαιδευτικό πρόγραμμα για τις υπηρεσίες ασύλου και
μετανάστευσης σε ολόκληρη την ΕΕ και θα υποστηρίξει έμπρακτα την εφαρμογή του ΕΕΣΑ.
Το ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό πρόγραμμα για το άσυλο (ΕΕΠΑ), το οποίο ξεκίνησε αρχικά
στο πλαίσιο της GDISC, με συντονιστικό και διαχειριστικό φορέα το Σουηδικό Συμβούλιο
Μετανάστευσης, είναι ένα σύστημα κοινής επαγγελματικής κατάρτισης των αρμόδιων για
την εξέταση αιτήσεων ασύλου σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, το οποίο βασίζεται σε
εκπαιδευτικό υλικό που έχει αναπτυχθεί από κοινού. Από την έναρξη του σχεδίου το 2005,
αναπτύχθηκαν δεκατρείς (13) αλληλεπιδραστικές θεματικές ενότητες, οι οποίες καλύπτουν
όλα τα στάδια της διαδικασίας ασύλου, ενώ εκπαιδεύτηκαν περισσότεροι από 2 100 αρμόδιοι
από διάφορα κράτη μέλη.
Οι θεματικές ενότητες που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο του σχεδίου ΕΕΠΑ αποτελούν κεντρικό
στοιχείο του εκπαιδευτικού χαρτοφυλακίου της EASO. Η EASO ανέλαβε την εκπαιδευτική
αντίληψη του ΕΕΠΑ και το εκπαιδευτικό υλικό του από 1ης Ιανουαρίου 2012 με την αμέριστη
υποστήριξη και συνεργασία του Σουηδικού Συμβουλίου Μετανάστευσης.
Το φθινόπωρο του 2011 δημιουργήθηκε η ομάδα εκπαιδευτών της EASO, η οποία
απαρτίζεται πλέον από περισσότερους από 170 εμπειρογνώμονες από 18 κράτη μέλη, την
Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες.
Εμπειρογνώμονες της ομάδας εκπαιδευτών της EASO ανέλαβαν ήδη από το πρώτο εξάμηνο
του 2012 τις προγραμματισμένες συνεδρίες κατάρτισης και επικαιροποιήσεις των θεματικών
ενοτήτων. Επιπλέον, από τον Ιανουάριο 2012, η στενότερη συνεργασία (αυξημένη
επικοινωνία, ανατροφοδότηση, τακτική επανεξέταση) ανάμεσα στην EASO και την ομάδα
αναφοράς του ΕΕΠΑ (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για
τους Πρόσφυγες, ECRE, IARLJ κ.λπ.) κατά την επικαιροποίηση και ανάπτυξη θεματικών
ενοτήτων θα συμβάλλει στην παραγωγή εκπαιδευτικών υλικών της EASO με ακριβέστερο και
ποιοτικότερο περιεχόμενο.
Το τελευταίο τρίμηνο του 2011, η EASO διοργάνωσε έξι συνεδρίες κατάρτισης στη Μάλτα,
στις ακόλουθες θεματικές ενότητες: Εκτίμηση αποδεικτικών στοιχείων, Λήψη συνέντευξης
από ευάλωτα πρόσωπα, Υπαγωγή, Κανονισμός του Δουβλίνου, Πληροφορίες για τη χώρα
καταγωγής, Σύνταξη και λήψη αποφάσεων. Εκπαιδεύθηκαν περισσότεροι από 60 εθνικοί
εκπαιδευτές.
Σεμινάριο διδακτικής οργανώθηκε στη Μάλτα τον Δεκέμβριο του 2011, με στόχο την
ενίσχυση και τη διεύρυνση των διδακτικών δεξιοτήτων των εθνικών εκπαιδευτών και
των εμπειρογνωμόνων σε θέματα διδακτικής που συμμετέχουν στην ομάδα εκπαιδευτών
της EASO. Το σεμινάριο παρακολούθησαν περισσότεροι από 35 εθνικοί εκπαιδευτές από
διάφορα κράτη μέλη της ΕΕ.
Η EASO διοργάνωσε επίσης συνάντηση των εθνικών σημείων επαφής για το ΕΕΠΑ στη Μάλτα
τον Δεκέμβριο του 2011, με στόχο να παρουσιάσει τις πρόσφατες εξελίξεις όσον αφορά
τη μεταβίβαση των δραστηριοτήτων του ΕΕΠΑ στην EASO και να ενημερώσει σχετικά με
τις προγραμματισμένες δραστηριότητες για το ΕΕΠΑ το 2012, τις οποίες διαχειριζόταν ήδη
η EASO. Στη διάρκεια της εν λόγω συνάντησης διοργανώθηκαν αρκετά εργαστήρια με 35
συμμετέχοντες.
Η EASO προετοίμασε επίσης τις πρώτες συνεδρίες κατάρτισης στη θεματική ενότητα
«Υπαγωγή» του ΕΕΠΑ οι οποίες θα λάβουν χώρα στην Ελλάδα στη διάρκεια του Φεβρουαρίου
και του Μαρτίου 2012. Προς τον σκοπό αυτό, μεταφράστηκαν ειδικά από την EASO έξι
θεματικές ενότητες του ΕΕΠΑ, οι οποίες διατίθενται μέσω διαδικτύου. Πρόκειται για τις
θεματικές ενότητες: Τεχνικές συνέντευξης, Σύνταξη και λήψη αποφάσεων, Εκτίμηση
αποδεικτικών στοιχείων, Πληροφορίες για τη χώρα καταγωγής, Υπαγωγή, Κανονισμός
του Δουβλίνου.
Η EASO έχει δεσμευθεί να διοργανώσει σε όλα τα κράτη μέλη συνεδρίες κατάρτισης
στο σύνολο των θεματικών ενοτήτων του ΕΕΠΑ στη διάρκεια του 2012. Σύμφωνα με το
πρόγραμμα εργασίας 2012 της EASO, θα διεξαχθούν 13 με 14 συνεδρίες κατάρτισης σε όλες
τις θεματικές ενότητες παράλληλα με την επικαιροποίηση όλων των θεματικών ενοτήτων.
Η EASO καθιέρωσε επίσης «ετήσιο πρόγραμμα επικαιροποίησης», το οποίο σημαίνει ότι
βάσει της δέουσας αξιολόγησης και επανεξέτασης της ποιότητας, θα επικαιροποιείται
σε ετήσια βάση το σύνολο των θεματικών ενοτήτων, εφόσον κρίνεται αναγκαίο. Το
εν λόγω πρόγραμμα θα επιτρέψει στην EASO να προγραμματίζει εκ των προτέρων τις
επικαιροποιήσεις με συστηματικό τρόπο, ώστε να επιτευχθεί τελικά ακόμη μεγαλύτερη
συνέπεια και υψηλότερη ποιότητα του εκπαιδευτικού υλικού της.58 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
Το δίκτυο της EASO – Θεσμικοί εταίροι
και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη
EASO και Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε την ευθύνη της ίδρυσης και της αρχικής λειτουργίας
της EASO μετά την απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί
ίδρυσης της Υπηρεσίας. Υπό αυτή την έννοια, η EASO υπάγεται στη Γενική Διεύθυνση
(ΓΔ) Εσωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στην οποία υπάγονται και άλλοι
οργανισμοί, όπως ο Frontex και η Ευρωπόλ. Πέραν της διοικητικής και δημοσιονομικής της
εξάρτησης από τη ΓΔ Εσωτερικών Υποθέσεων έως ότου αποκτήσει οικονομική ανεξαρτησία,
τον Σεπτέμβριο 2012, η EASO διατηρεί άριστη συνεργασία με τη ΓΔ Εσωτερικών
Υποθέσεων επί σειρά θεμάτων που άπτονται του περιεχομένου του κανονισμού της EASO
και της πολιτικής που εκτίθεται σε αυτόν. Η EASO συνεργάζεται επίσης στενά με τη ΓΔ
Προϋπολογισμού, τη ΓΔ Ανθρωπίνων Πόρων, τη ΓΔ Πληροφορικής, το Γραφείο Υποδομής
και Διοικητικής Υποστήριξης (OIB) στις Βρυξέλλες και τη Eurostat. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή
έχει δύο μέλη στο διοικητικό συμβούλιο της EASO. Η Επιτροπή γνωμοδοτεί επί των βασικών
εγγράφων της EASO, περιλαμβανομένου του ετήσιου προγράμματος εργασίας της, πριν
λάβουν την έγκριση του διοικητικού συμβουλίου. Στους κύριους τομείς συνεργασίας
περιλαμβάνονται ενδεικτικά:
Οι δραστηριότητες της EASO ως ενός από τους φορείς υλοποίησης του σχεδίου δράσης
για τη μετανάστευση και το άσυλο στην Ελλάδα. Η EASO συμμετέχει στις προσπάθειες
συντονισμού υπό τη διαχείριση της ΓΔ Εσωτερικών Υποθέσεων και αναλαμβάνει επιτόπια
δράση σε συντονισμό με την ειδική ομάδα δράσης (Task Force) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Συνεργασία για την ανάληψη των μέτρων πρακτικής συνεργασίας τα οποία διαχειριζόταν
στο παρελθόν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Eurasil και πύλη ΠΧΚ). Η μεταβίβαση των δύο μέτρων
αναμένεται να ολοκληρωθεί το πρώτο εξάμηνο του 2012.
Συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην ομάδα αναφοράς του ΕΕΠΑ, όπου διαδραματίζει
κομβικό ρόλο στη διαδικασία επικαιροποίησης και ανάπτυξης των θεματικών ενοτήτων.
Παρουσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε όλες τις ομάδες εργασίας οι οποίες καθορίζουν
τις μελλοντικές δραστηριότητες της EASO στον τομέα των πληροφοριών για τις χώρες
καταγωγής.
Προσπάθειες της EASO στο πλαίσιο της εφαρμογής του προγράμματος δράσης για τους
ασυνόδευτους ανηλίκους.ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 59
Συμμετοχή της EASO στις συνεδριάσεις του Ευρωπαϊκού Δικτύου Μετανάστευσης (ΕΔΜ), με
στόχο τον στενό συντονισμό των πληροφοριών που παράγονται τόσο στην EASO όσο και
στο ΕΔΜ.
Κεντρικός ρόλος της EASO στην αξιολόγηση του πιλοτικού σχεδίου μεταφοράς εντός ΕΕ
δικαιούχων διεθνούς προστασίας από τη Μάλτα (Eurema) με επικεφαλής την Ευρωπαϊκή
Επιτροπή.
Παρουσία της EASO σε κάποιες από τις δραστηριότητες που οργανώνει η ΓΔ Εσωτερικών
Υποθέσεων στον τομέα της εξωτερικής διάστασης.
EASO και Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών
για τους Πρόσφυγες
Ο ιδρυτικός κανονισμός της EASO αποδίδει συγκεκριμένο ρόλο στην Ύπατη Αρμοστεία
των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες στο πλαίσιο των εργασιών της EASO. Η Ύπατη
Αρμοστεία εκπροσωπείται στο διοικητικό συμβούλιο της EASO χωρίς δικαίωμα ψήφου από
την πρώτη συνεδρίαση του διοικητικού συμβουλίου το 2010. Συμμετέχει επίσης σε ομάδες
εργασίας. Εξαρχής, η Ύπατη Αρμοστεία και η EASO ανέπτυξαν στενή έμπρακτη συνεργασία
σε διάφορους τομείς. Ενδεικτικά αναφέρονται οι ακόλουθοι:
Διοικητικό συμβούλιο της EASO: η Ύπατη Αρμοστεία εκπροσωπείται στο διοικητικό
συμβούλιο ως μέλος χωρίς δικαίωμα ψήφου.
Συμβουλευτικό φόρουμ της EASO: η Ύπατη Αρμοστεία συμμετείχε στην προετοιμασία
της πρώτης συνάντησης του συμβουλευτικού φόρουμ στις 15 Δεκεμβρίου 2011 και στην
ad hoc συμβουλευτική ομάδα.
Επιχειρησιακή υποστήριξη: στο πλαίσιο της εφαρμογής του επιχειρησιακού σχεδίου για την
Ελλάδα, έχει αναπτυχθεί στενή συνεργασία και συντονισμός μεταξύ Ύπατης Αρμοστείας και
EASO στις διάφορες δραστηριότητες που αναφέρονται στο επιχειρησιακό σχέδιο: υπηρεσία
ασύλου, υπηρεσία υποδοχής και διαχείριση εκκρεμών υποθέσεων.
Ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό πρόγραμμα για το άσυλο: μέσω της ομάδας αναφοράς του ΕΕΠΑ,
η Ύπατη Αρμοστεία όπως και άλλα σημαντικά ενδιαφερόμενα μέρη στον τομέα του ασύλου
(π.χ. ECRE, IRLJA, δίκτυο Odysseus, Ευρωπαϊκή Επιτροπή), συνδέονται στενά με την ανάπτυξη
του περιεχομένου νέων θεματικών ενοτήτων του ΕΕΠΑ και την ετήσια επικαιροποίηση των
υπαρχουσών.
Πληροφορίες για τις χώρες καταγωγής: η Ύπατη Αρμοστεία συμμετέχει επί του παρόντος
στην ομάδα αναφοράς ΠΧΚ για να υποστηρίξει την EASO στην υλοποίηση των διαφόρων
λειτουργιών ΠΧΚ, όπως η ανάπτυξη της Πρακτικής Συνεργασίας (πρώην Eurasil). Πέραν
αυτού, έχουν ξεκινήσει συνομιλίες μεταξύ EASO και Ύπατης Αρμοστείας σχετικά με τη
δυνατότητα διασύνδεσης της βάσης δεδομένων Refworld της Ύπατης Αρμοστείας με την
πύλη ΠΧΚ της EASO.
Ασυνόδευτοι ανήλικοι: η EASO είχε συσκέψεις με εκπροσώπους της Ύπατης Αρμοστείας
οι οποίοι ασχολούνται με την πολιτική για τους ασυνόδευτους ανηλίκους προκειμένου να
συζητηθούν δραστηριότητες που σχετίζονται με το πρόγραμμα δράσης της ΕΕ για τους
ασυνόδευτους ανηλίκους. Οι συζητήσεις μέχρι στιγμής επικεντρώθηκαν στον υπολογισμό
της ηλικίας, στον εντοπισμό της οικογένειας και στη μέριμνα για το συμφέρον των παιδιών
στις δράσεις που τα αφορούν.
Άλλα πεδία στα οποία θα πρέπει να αναπτυχθούν στενότεροι δεσμοί και συνεργασία:
σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης και ετοιμότητας, μετεγκατάσταση, μεταφορά, εξωτερική
διάσταση, περιφερειακά προγράμματα προστασίας και ενίσχυση ικανοτήτων.
EASO και συνεργασία με εταίρους
και ενδιαφερόμενα μέρη
Το Συμβούλιο εξουσιοδότησε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την έναρξη διαπραγματεύσεων
με σκοπό τη σύναψη συμφωνιών ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ισλανδία, τη
Νορβηγία, την Ελβετία και το Λιχτενστάιν σχετικά με τους όρους συμμετοχής των εν λόγω
κρατών στην EASO στις 27 Ιανουαρίου 2012. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απηύθηνε πρόσκληση
στις συνδεδεμένες χώρες για την έναρξη επίσημων διαπραγματεύσεων, στις οποίες 60 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
συμμετέχει η EASO με την ιδιότητα του παρατηρητή. Η έμπρακτη συνεργασία μεταξύ EASO
και συνδεδεμένων χωρών έχει ήδη ξεκινήσει, δεδομένου ότι η Νορβηγία και η Ελβετία
συνεισφέρουν στις εργασίες στους τομείς των πληροφοριών για τις χώρες καταγωγής και
της εκπαίδευσης.
Ο Frontex και η EASO έχουν πολλά κοινά μεταξύ τους. Ο μεν Frontex ασχολείται με τις
μεταναστευτικές ροές στα σύνορα, η δε EASO ασχολείται με τη συνεργασία σε θέματα
ασύλου τόσο εντός όσο και μεταξύ κρατών μελών. Η EASO και ο Frontex διατηρούν επαφές
σε όλα τα επίπεδα. Από τις αρχές του 2011, οι δύο εκτελεστικοί διευθυντές είχαν τακτικές
επαφές και συνεργασία σε διάφορα πεδία. Ο Frontex προσέφερε την εμπειρογνωμοσύνη
του στο θέμα της σύστασης ενός νέου οργανισμού και παρείχε υποστήριξη στις επιτροπές
προσλήψεων. Στη διάρκεια του 2011, ο Frontex και η EASO ανέπτυξαν πολλές διασυνδέσεις
ανάμεσα στα διάφορα κέντρα στο πλαίσιο των διαφόρων τομέων συνεργασίας,
στους οποίους περιλαμβάνονται: επιχειρησιακή υποστήριξη και δημιουργία ομάδας
εμπειρογνωμόνων, ανταλλαγή δεδομένων για το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης και
ετοιμότητας, ορθές πρακτικές όσον αφορά τους ασυνόδευτους ανηλίκους, εμπορία και
διακίνηση ανθρώπων, πληροφορίες για τις χώρες καταγωγής, κατάλογος διερμηνέων και
συμβουλευτικό φόρουμ.
Ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (FRA) δραστηριοποιείται στο πεδίο των
ανθρωπίνων δικαιωμάτων και σχετίζεται άμεσα με το έργο της EASO στο πεδίο του ασύλου.
Υπάρχουν επαφές με τον FRA σε διάφορα επίπεδα, από το επίπεδο των εκτελεστικών
διευθυντών έως το επίπεδο της συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων κέντρων. Στη διάρκεια
του 2011, ο FRA και η EASO ανέπτυξαν διασυνδέσεις τουλάχιστον στους ακόλουθους τομείς
συνεργασίας: επιχειρησιακό σχέδιο για την Ελλάδα, εκπαίδευση, ορθές πρακτικές για τους
ασυνόδευτους ανηλίκους, εμπορία και διακίνηση ανθρώπων και συμβουλευτικό φόρουμ.
Πέραν της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, η οποία είναι
φύσει εταίρος της EASO δεδομένης της εντολής της σε θέματα ασύλου και προσφύγων,
κεντρικό ρόλο σε πολλούς τομείς δράσης της EASO διαδραματίζει και ο Διεθνής
Οργανισμός Μετανάστευσης (ΔΟΜ). Αναφέρονται ενδεικτικά, μεταξύ πλήθους τομέων,
η ανταλλαγή δεδομένων για τις μεταναστευτικές ροές, η συνεργασία σε επείγουσες
καταστάσεις και η μετεγκατάσταση. Ήδη υπάρχει συνεργασία σε όλα τα επίπεδα, από το
υψηλότερο έως το χαμηλότερο.
Η EASO συμμετέχει στις συνεδριάσεις της Διάσκεψης των γενικών διευθυντών των
υπηρεσιών μετανάστευσης (GDISC) και συνδέεται με κάθε δραστηριότητα που διοργανώνει
η GDISC. Η GDISC θα συνεχίσει τις δραστηριότητές της ως πλατφόρμα πιλοτικών σχεδίων
σε εθελοντική βάση, οι οποίες μπορεί να επηρεάσουν και να υποστηρίξουν τις μελλοντικές
δραστηριότητες της EASO. Το 2011, η EASO συμμετείχε στη συντονιστική ομάδα, στην ετήσια
διάσκεψη και σε εργαστήριο με θέμα την έγκαιρη προειδοποίηση.
Ο εκτελεστικός διευθυντής της EASO είχε συνάντηση με τον διευθυντή του Διεθνούς κέντρου
για την ανάπτυξη μεταναστευτικής πολιτικής (ICMPD) στις 31 Μαρτίου 2011. Τόσο το ICMPD
όσο και η EASO εξέφρασαν ενδιαφέρον για την εξεύρεση τομέων αμοιβαίας συνεργασίας και
ανταλλαγής πληροφοριών.
EASO και κοινωνία των πολιτών
Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιούνται στον τομέα
του ασύλου είναι πολυάριθμες και πολυποίκιλες, η δε δράση τους εκτείνεται από
το τοπικό, το περιφερειακό, το εθνικό, το ευρωπαϊκό έως και το διεθνές επίπεδο. Οι εν
λόγω οργανώσεις έχουν διάφορες μορφές και επιτελούν ποικίλες λειτουργίες, ωστόσο
διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στον δημόσιο διάλογο σχετικά με την πολιτική για το άσυλο
και την εφαρμογή της στην πράξη. Η συμβολή τους στη διασφάλιση δίκαιων και άμεπτων
διαδικασιών ασύλου είναι επίσης καθοριστική, εν μέρει λόγω των προσφυγών που ασκούν
για συγκεκριμένες υποθέσεις στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στο Ευρωπαϊκό
Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Πολλές οργανώσεις οι οποίες δραστηριοποιούνται στον τομέα του ασύλου διαθέτουν
ειδική εμπειρία και εμπειρογνωμοσύνη την οποία δεν είναι εύκολο να αποκτήσουν
οι εθνικές διοικήσεις ή άλλα θεσμικά όργανα. Σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ, για παράδειγμα,
οι ΜΚΟ λειτουργούν κέντρα υποδοχής αιτούντων άσυλο, τα οποία είναι απαραίτητα για
να διασφαλίζεται επαρκής δυναμικότητα υποδοχής σε εθνικό επίπεδο. Οι ΜΚΟ παρέχουν
επίσης νομική συνδρομή και εκπροσώπηση προς τους αιτούντες άσυλο, συχνά δε αποτελούν
τη μόνη προσβάσιμη πηγή πληροφόρησης για τους νεοαφιχθέντες αιτούντες άσυλο ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 61
στο κράτος μέλος. Όμως, και σε καταστάσεις κρίσης όπως αυτή που ζήσαμε πρόσφατα
στη Λαμπεντούζα με την αύξηση των αφίξεων μεταναστών και προσφύγων, οι ΜΚΟ
διαδραματίζουν ουσιώδη ρόλο, παράλληλα με τους κρατικούς φορείς, για την κάλυψη
των βασικών αναγκών των εισερχόμενων με την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας. Ο ρόλος
των ΜΚΟ είναι ανεκτίμητης αξίας και όσον αφορά την κοινωνική ένταξη των προσώπων
στα οποία χορηγείται προστασία ή τα οποία μετεγκαθίστανται στις κοινωνίες μας, μέσω
της ενεργού συμμετοχής τους σε προγράμματα ένταξης αλλά και μέσω των άοκνων
προσπαθειών που καταβάλλουν οι εθελοντές μέλη τους για να διευκολύνουν την ένταξη.
Όλες αυτές οι οργανώσεις παρουσιάζουν ενδιαφέρον για διάφορες πτυχές του έργου
της EASO. Πρόθεση της EASO είναι να αξιοποιήσει την πολύτιμη εμπειρογνωμοσύνη που
διαθέτουν οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, μέσω διαβουλεύσεων με τη χρήση ενός
ευρέος φάσματος μεθόδων και εργαλείων.
Όπως προβλέπεται στον κανονισμό της EASO, η EASO ίδρυσε συμβουλευτικό φόρουμ
το 2011 – το πρώτο έτος της λειτουργίας της. Τούτο μαρτυρά τη βούληση της EASO να
διαβουλεύεται με την κοινωνία των πολιτών, διότι πιστεύει στην προστιθέμενη αξία και στη
γόνιμη ανταλλαγή ιδεών που μπορεί να προκύψουν. Το συμβουλευτικό φόρουμ είναι ένας
μηχανισμός ανταλλαγής πληροφοριών και γνώσεων ανάμεσα στην EASO και τις οργανώσεις
της κοινωνίας των πολιτών, αλλά και τους συναφείς φορείς που δραστηριοποιούνται στον
τομέα της πολιτικής για το άσυλο.
Στο φόρουμ έχουν δικαίωμα συμμετοχής οι συναφείς αρμόδιοι φορείς σύμφωνα με τον
κανονισμό της EASO. Η EASO απευθύνεται στα μέλη του συμβουλευτικού φόρουμ ανάλογα
με τις ιδιαίτερες ανάγκες που σχετίζονται με τους τομείς προτεραιότητας των εργασιών της,
όπως αυτοί σκιαγραφούνται στο ετήσιο πρόγραμμα εργασίας της. Ειδικότερα, η EASO καλεί
το συμβουλευτικό φόρουμ να υποβάλλει προτάσεις επί του ετήσιου προγράμματος εργασίας
της, να υποβάλλει παρατηρήσεις και σχόλια και να προτείνει μέτρα παρακολούθησης
της ετήσιας έκθεσης, καθώς και να κοινοποιεί συμπεράσματα και συστάσεις συνεδρίων,
σεμιναρίων και συνεδριάσεων που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για τις εργασίες της EASO.
Για τη σύσταση του συμβουλευτικού φόρουμ, η EASO ζήτησε τη συνδρομή μιας άτυπης
συμβουλευτικής ομάδας στην οποία συμμετείχαν υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι της
Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες,
του ECRE, της IARLJ και του δικτύου Odysseus. Η εν λόγω ομάδα συνεδρίασε στις
26 Οκτωβρίου 2011.
Για την EASO, το συμβουλευτικό φόρουμ δεν είναι απλώς μια ετήσια σύνοδος, είναι
ένας συνεχής αμφίδρομος διάλογος. Προς τον σκοπό αυτό, διοργανώνει συναντήσεις
εμπειρογνωμόνων, εργαστήρια, σεμινάρια και ειδικές διαβουλεύσεις με τη χρήση εργαλείων
ΤΠ. Οι μέθοδοι αυτές θα καταστούν ο συνήθης τρόπος διαβούλευσης. Το 2012, η EASO θα
διερευνήσει τη δυνατότητα να χρησιμοποιηθεί ηλεκτρονική πλατφόρμα διαβούλευσης,
διασφαλίζοντας την ευρύτερη δυνατή πρόσβαση και χωρίς πρόσθετη οικονομική
επιβάρυνση για τις συμμετέχουσες οργανώσεις.
Το τελευταίο τρίμηνο του 2011, η EASO καθιέρωσε το μητρώο του συμβουλευτικού φόρουμ
της EASO. Δικαίωμα εγγραφής έχουν όλες οι ενδιαφερόμενες οργανώσεις και φορείς. Η EASO
θα επιλέγει τους συμμετέχοντες στις διάφορες δραστηριότητες διαβούλευσης με χρήση
του μητρώου. Τα έντυπα εγγραφής διατίθενται στο διαδίκτυο στη διεύθυνση:
http://ec.europa.eu/home-affairs/policies/asylum/asylum_easo_en.htm
Δεδομένου ότι οι συναφείς οργανώσεις είναι πολυάριθμες και πολυποίκιλες και προκειμένου
να διασφαλίζεται μια αποδοτική και αποτελεσματική προσέγγιση, η EASO έχει θεσπίσει σειρά
κριτηρίων επιλογής, τα οποία θα υπόκεινται σε αναθεώρηση στη διάρκεια των ετών 2012 και
2013. Στις διάφορες δραστηριότητες του συμβουλευτικού φόρουμ της EASO θα υιοθετείται
ευέλικτη σύνθεση, ανάλογα με το αντικείμενο της διαβούλευσης. Η επιλογή θα γίνεται βάσει
των ακόλουθων κριτηρίων:
− Συνάφεια —της συμμετοχής της οργάνωσης σε σχέση με το θέμα ή τα θέματα που
συζητούνται στο συμβουλευτικό φόρουμ.
− Γνώση και εμπειρογνωμοσύνη —στον τομέα ή τους τομείς που απασχολούν το
συμβουλευτικό φόρουμ.
− Διαθεσιμότητα —της οργάνωσης για συμμετοχή στις εργασίες του συμβουλευτικού
φόρουμ.62 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
− Παρουσία σε εθνικό επίπεδο και σε επίπεδο ΕΕ —βαθμός συμμετοχής της οργάνωσης
στον αντίστοιχο τομέα ή τομείς σε εθνικό επίπεδο και επίπεδο ΕΕ (ευρωπαϊκός
προσανατολισμός).
− Συμμετοχή —της οργάνωσης σε συναφή δίκτυα/ομάδες.
− Σχέση —της οργάνωσης με την EASO και/ή συμμετοχή σε μέτρα πρακτικής συνεργασίας
της ΕΕ/εκπαίδευση/ακαδημαϊκές δραστηριότητες στον τομέα του ασύλου.
Η εναρκτήρια ολομέλεια του συμβουλευτικού φόρουμ της EASO πραγματοποιήθηκε
στις 15 Δεκεμβρίου στη Βαλέτα της Μάλτας, με τη συμμετοχή 75 συμμετεχόντων από
45 διαφορετικές ευρωπαϊκές οργανώσεις. Εκφωνήθηκε πλήθος χαιρετισμών, έγιναν δύο
συνεδριάσεις σε ολομέλεια και δύο κύκλοι εργαστηρίων, με αντικείμενο δύο θέματα που
χαρακτηρίζονται ως τομείς προτεραιότητας για τις εργασίες της EASO:
Οι συμμετέχοντες τόνισαν τη σημασία τού να δίνεται έμφαση τόσο σε θεματικά όσο και
σε οριζόντια ζητήματα στο σχέδιο του προγράμματος εργασίας (π.χ. υποδοχή, κράτηση,
θέματα φύλου). Προτάθηκε, επίσης, το γενικό περίγραμμα του σχεδίου του προγράμματος
εργασίας να παρέχεται εγκαίρως στην κοινωνία των πολιτών, ώστε να έχει τη δυνατότητα
να διατυπώσει πιο συγκεκριμένα σχόλια. Οι συμμετέχοντες έκαναν, επίσης, έκκληση να
εκπονείται έκθεση για το πώς συνεκτιμήθηκαν από την EASO οι συστάσεις της κοινωνίας
των πολιτών. Προτάθηκε, επίσης, να προσκαλείται εκπρόσωπος της κοινωνίας των πολιτών
στις συνεδριάσεις του διοικητικού συμβουλίου της EASO τουλάχιστον μία φορά ετησίως.
Όσον αφορά το πρόγραμμα εργασίας 2012, οι συμμετέχοντες πρότειναν η EASO να
διευκολύνει τις δράσεις μετεγκατάστασης και να βοηθήσει τα κράτη μέλη να αναλάβουν
πρωτοβουλίες. Θα μπορούσε, επίσης, να δημιουργηθεί στον δικτυακό τόπο της EASO
σύνδεσμος που θα κατευθύνει τους επισκέπτες στις ΜΚΟ που έχουν επιτόπια παρουσία και
είναι έτοιμες να βοηθήσουν. Προτάθηκε, επίσης, να διευρυνθούν οι ομάδες εκπαίδευσης του
ΕΕΠΑ προς δικαστές, δικηγόρους, ΜΚΟ και διερμηνείς, να παρέχονται πληροφορίες σχετικά
με το Δουβλίνο, την κράτηση και την υποδοχή και να εκπονηθεί εγχειρίδιο ορθών πρακτικών
για τους ασυνόδευτους ανηλίκους. Οι δραστηριότητες του προγράμματος εργασίας
σχετικά με τους ασυνόδευτους ανηλίκους κρίθηκαν πολύ φιλόδοξες και, για τον λόγο αυτό,
θεωρήθηκε ζωτικής σημασίας η διαβούλευση με άλλους φορείς.
Ενδιαφέρον εκφράστηκε από όλους για τα χαρακτηριστικά του συστήματος έγκαιρης
προειδοποίησης στο οποίο γίνεται αναφορά στο πρόγραμμα εργασίας 2012 της EASO.
Ο ρόλος της EASO θα πρέπει να είναι να διευκολύνει την ανταλλαγή ορθών πρακτικών.
Προς τον σκοπό αυτό, η EASO θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τα κοινά εργαλεία
που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο σχεδίων με θέμα την ποιότητα και τις ορθές πρακτικές
των κρατών μελών.
Γενικά, οι συμμετέχοντες επισήμαναν την ανάγκη για ποιοτικές εκθέσεις πληροφοριών για
τις χώρες καταγωγής. Στόχος είναι να συντάσσονται από την EASO αναλυτικές εκθέσεις
πληροφοριών για τις χώρες καταγωγής, οι οποίες θα αποτελούν ανεξάρτητη πηγή
πληροφόρησης. Προς τον σκοπό αυτό, οι συμμετέχοντες πρότειναν την εφαρμογή των
εξής μεθοδολογικών κριτηρίων: επικαιροποίηση (περιοδική επανεξέταση), σκοπιμότητα,
χρησιμότητα, προστιθέμενη αξία, αμεροληψία, αντικειμενικότητα, προσβασιμότητα, καθώς
και διαφάνεια τόσο ως προς τον εθνικό εμπειρογνώμονα που επιλέγεται ως συντάκτης
της έκθεσης όσο και ως προς τις πηγές και το μεθοδολογικό πλαίσιο. Στις λοιπές προτάσεις
που υποβλήθηκαν συγκαταλέγονται οι εξής: εξωτερική διασφάλιση ποιότητας (αξιολόγηση
από ομότιμους κριτές από την ακαδημαϊκή κοινότητα και εμπειρογνώμονες ΜΚΟ),
αναγκαιότητα να διευκρινίζεται ότι το περιεχόμενο δεν είναι δεσμευτικό για τους αρμόδιους
για τη λήψη απόφασης και μηχανισμός μετάφρασης των εκθέσεων πληροφοριών για τις
χώρες καταγωγής στη γλώσσα κάθε κράτους μέλους.
Οι συμμετέχοντες ήταν της άποψης ότι η ετήσια έκθεση της EASO θα πρέπει να βασίζεται
τόσο στα «βέλτιστα διαθέσιμα στοιχεία» όσο και σε αντικειμενικά στοιχεία. Η ετήσια
έκθεση θα πρέπει να παρέχει μια ισόρροπη περιγραφική εκτίμηση των προκλήσεων που
αντιμετωπίζουν τα κράτη μέλη στην εφαρμογή του ΕΕΣΑ. Το ιδεώδες θα ήταν η έκθεση
πεπραγμένων της EASO και η ετήσια έκθεση της EASO για την κατάσταση του ασύλου
στην ΕΕ να διαχωρίζονται. Τέθηκε το ερώτημα του τι σημαίνει «αντικειμενικά στοιχεία»
ή «πληροφορίες». Προτάθηκε, προκειμένου η ετήσια έκθεση να μην κινδυνεύει να θεωρηθεί
ότι βασίζεται σε υποκειμενικές ή προσωπικές κρίσεις, να έχουν τη δυνατότητα να εκφράσουν
την άποψή τους και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, οι διεθνείς οργανισμοί και
ανεξάρτητοι ακαδημαϊκοί και εμπειρογνώμονες σχετικά με τα πρακτικά προσκόμματα και τα
διλήμματα που ανακύπτουν επί του πεδίου.ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 63
Αυτό θα πρέπει να ισχύει όχι μόνον όσον αφορά τον «νομικό έλεγχο» της μεταφοράς της
συναφούς νομοθεσίας της ΕΕ για το άσυλο στο εθνικό δίκαιο των κρατών μελών, αλλά και
όσον αφορά την ουσιαστική εφαρμογή της στην πράξη σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.
Προς τον σκοπό αυτό, προτάθηκε η EASO να συγκαλεί διαδικασία διαβούλευσης που θα δίνει
στην κοινωνία των πολιτών και τους διεθνείς οργανισμούς τη δυνατότητα να εκφράζουν
τις απόψεις τους τόσο πριν όσο και μετά τη δημοσίευση της ετήσιας έκθεσης, οι δε απόψεις
αυτές να δημοσιοποιούνται. Εφόσον στην ετήσια έκθεση τίθεται ή επισημαίνεται σημαντικό
ζήτημα, μετά τη δημοσίευση της έκθεσης θα πρέπει επίσης να παρακολουθούνται οι εξελίξεις
ως προς το ζήτημα. Η EASO θα μπορούσε να αφιερώνει ειδικές ενότητες της ετήσιας έκθεσης
σε επιλεγμένες συνεισφορές της κοινωνίας των πολιτών και των διεθνών οργανισμών, σε
ένδειξη αναγνώρισης των φορέων που συνεισφέρουν σε αυτή. Οι συμμετέχοντες συνήγαγαν
ότι η EASO θα μπορούσε να αναπτύξει στρατηγικά την ετήσια έκθεση ως εργαλείο που θα
συμβάλλει στην αναβάθμιση της ποιότητας και της εφαρμογής του ΕΕΣΑ.
Οι συμμετέχοντες τόνισαν την ισχυρή συσχέτιση που παρατηρείται ανάμεσα σε εκπαίδευση
και ποιότητα. Επισημάνθηκε ότι η επιτυχία της εκπαίδευσης των εθνικών υπαλλήλων
στο ΕΕΠΑ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την προσήλωση της ηγεσίας, η οποία ενίοτε
απουσιάζει. Οι ΜΚΟ θεωρούν το ΕΕΠΑ ως παράδειγμα ορθής πρακτικής όσον αφορά τη
συνεργασία μεταξύ εθνικών διοικήσεων και ΜΚΟ. Κάποιοι πρότειναν να μην εκπαιδεύονται
μόνον οι υπάλληλοι της διοίκησης, αλλά και οι δικηγόροι, οι διερμηνείς και οι δικαστές.
Παρά ταύτα, οι απόψεις διίστανται για το κατά πόσον θα πρέπει να χρησιμοποιείται το ίδιο
εκπαιδευτικό πρόγραμμα για διαφορετικές ομάδες στόχους. Ορισμένοι συμμετέχοντες
διερωτήθηκαν κατά πόσον η EASO είναι σε θέση να καλύψει τις ανάγκες αυτές. Τέθηκε
επίσης το θέμα της πρόσβασης των ΜΚΟ στην εκπαίδευση στο ΕΕΠΑ. Οι συμμετέχοντες
υποστήριξαν τη στενή συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην επικαιροποίηση και
ανάπτυξη θεματικών ενοτήτων του ΕΕΠΑ, διαδικασία η οποία βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη μέσω
της ομάδας αναφοράς. Επίσης, έγινε έκκληση για συνέργειες στην εκπαίδευση που παρέχεται
από την EASO, τον Frontex και τον FRA. Τέλος, επισημάνθηκε ότι η στρατηγική της EASO
σε θέματα εκπαίδευσης δεν θα πρέπει να περιορίζεται αποκλειστικά στο ΕΕΠΑ. Στην πρώτη
συζήτηση στην ολομέλεια σχετικά με τον ρόλο του συμβουλευτικού φόρουμ έγιναν επίσης
οι ακόλουθες γενικές προτάσεις:
− Συμμετοχή των δικαστών στις εκπαιδευτικές δραστηριότητες της EASO και ανάπτυξη
κατευθυντήριων γραμμών για τους δικαστές σχετικά με την εκτίμηση της ποιότητας
των εκθέσεων ΠΧΚ
− Έγκαιρη υποβολή προγράμματος διαβουλεύσεων, ώστε να παρέχεται επαρκής χρόνος
προετοιμασίας στις ενδιαφερόμενες οργανώσεις
− Ενθάρρυνση της ευρύτερης συμμετοχής και διερεύνηση της δυνατότητας κάλυψης
των δαπανών μεταφοράς
− Διαφανέστερες διαδικασίες λειτουργίας του συμβουλευτικού φόρουμ
− Διεξαγωγή περιφερειακών διαβουλεύσεων
− Συμμετοχή των κοινοτήτων των προσφύγων στον διάλογο μεταξύ κοινωνίας των πολιτών
και EASO, η οποία θα δώσει τη δυνατότητα μιας πιο ανοικτής και διαφανούς ανταλλαγής
ιδεών
− Μεγαλύτερη διαφάνεια στις εργασίες της EASO – Σαφείς όροι πρόσβασης στα έγγραφα
της EASO, στην πύλη ΠΧΚ και στις εκθέσεις ΠΧΚ της EASO, καθώς και το δυνατόν πιο
διευρυμένη πρόσβαση.
Έχουν τεθεί τα θεμέλια για μια διαδικασία συνεχούς αλληλεπίδρασης με την κοινωνία
των πολιτών, η οποία φέρνει στο προσκήνιο την ανθρώπινη διάσταση της EASO στην
αποστολή της προς την κατεύθυνση του ΕΕΣΑ. Η EASO έχει ξεκινήσει τη σύνταξη
επιχειρησιακού σχεδίου για το συμβουλευτικό φόρουμ, σύμφωνα με τον ιδρυτικό της
κανονισμό. Στο σχέδιο θα περιέχονται κανόνες για τη συχνότητα και τον χαρακτήρα
των διαβουλεύσεων, καθώς και άλλους οργανωτικούς μηχανισμούς για τη διαχείριση του
συμβουλευτικού φόρουμ. Στη διάρκεια του 2012, η EASO θα διαβουλεύεται με την κοινωνία
των πολιτών επί σειρά θεμάτων και θα επιδιώκει τη συμμετοχή των οργανώσεων στις
εργασίες της.64 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
Προσάρτημα
Πρόσβαση στα έγγραφα
Το άρθρο 17 παράγραφος 1 του κανονισμού (EΚ) αριθ. 1049/2001 του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2001, για την πρόσβαση του κοινού στα
έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής προβλέπει
ότι κάθε θεσμικό όργανο δημοσιεύει ετησίως έκθεση για το προηγούμενο έτος, που
περιλαμβάνει τον αριθμό των περιπτώσεων στις οποίες το θεσμικό όργανο αρνήθηκε την
πρόσβαση σε έγγραφα.
Σύμφωνα με το άρθρο 42 του κανονισμού της EASO, ο ανωτέρω κανονισμός εφαρμόζεται
στα έγγραφα που κατέχει η EASO. Περαιτέρω, με την απόφαση του διοικητικού συμβουλίου
της EASO αριθ. 6 της 20ής Σεπτεμβρίου 2011, ρυθμίζονται οι πρακτικές λεπτομέρειες της
πρόσβασης του κοινού στα έγγραφα της EASO και προβλέπεται ότι η EASO θα προσαρτά την
έκθεση σχετικά με την πρόσβαση στα έγγραφα στην ετήσια έκθεσή της.
Στη διάρκεια του 2011, υποβλήθηκε στην EASO μία αίτηση για πρόσβαση σε έγγραφα που
κατέχει. Η EASO παραχώρησε πρόσβαση.ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 65
Οικονομική έκθεση
Δημοσιονομικοί πόροι
Δαπάνη
2011
Πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων Πιστώσεις πληρωμών
Προϋπο-
λογισμός
Εκτέλεση
προϋπολογι-
σμού 2011
Ποσοστό
εκτέλεσης
(%)
Προϋπο-
λογισμός
Εκτέλεση
προϋπολογι-
σμού 2011
Ποσοστό
εκτέλεσης
(%)
Τίτλος 1
Αμοιβές προσωπικού
3 540 000 1 713 365 48,40 % 3 540 000 952 905 26,92 %
Τίτλος 2
Διοικητικές δαπάνες
και δαπάνες υποδομής
2 025 000 2 323 934 114,76 % 1 012 500 686 627 67,82 %
Τίτλος 3
Λειτουργικά έξοδα
2 435 000 2 010 717 82,58 % 1 217 500 263 699 21,66 %
Σύνολο δαπανών 8 000 000 6 048 016 75,60 % 5 770 000 1 903 231 33,08 %
Στο τέλος της χρήσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τροποποίησε τον προϋπολογισμό μειώνοντας
τις πιστώσεις πληρωμών κατά 3 εκατ. ευρώ.
2011 Προϋπολογίσθηκαν Απορροφήθηκαν
Πιστώσεις ανάληψης υποχρεώσεων 8 000 000 6 048 016
Πιστώσεις πληρωμών 2 765 000 1 903 231
Το έτος 2011 ήταν το πρώτο έτος λειτουργίας της EASO. Ο εκτελεστικός διευθυντής ανέλαβε
τα καθήκοντά του την 1η Φεβρουαρίου, ενώ η Υπηρεσία εγκαινιάστηκε στις 19 Ιουνίου 2011.
Οι πιστώσεις του τίτλου 1 αφορούν τις δαπάνες για το προσωπικό που προσελήφθη
και ανέλαβε καθήκοντα στη διάρκεια του 2011. Δεν αφορά μόνο δαπάνες μισθοδοσίας,
αλλά και δαπάνες για τις αποστολές και την εκπαίδευση των νεοπροσληφθέντων.
Λαμβάνοντας υπόψη ότι ο ιδρυτικός κανονισμός τέθηκε σε ισχύ στα μέσα του 2010, η EASO
εξακολουθούσε να βρίσκεται στο στάδιο έναρξης των δραστηριοτήτων της στη διάρκεια
του 2011.
Ο τίτλος 2 αφορά τις δαπάνες για πάγια έξοδα και τις διοικητικές δαπάνες για την τρέχουσα
λειτουργία της EASO, όπως μίσθωση κτιρίων, εξοπλισμός ΤΠ και λοιπά παρεπόμενα έξοδα.
Ο τίτλος 3 αφορά τα λειτουργικά έξοδα της EASO. Το 2011, δεν είχε ολοκληρωθεί
η ιεράρχηση των προτεραιοτήτων της EASO, ωστόσο αναλήφθηκε δράση σε διάφορους
τομείς υψηλής προτεραιότητας όπως η εκπαίδευση, η συγκρότηση της δύναμης επέμβασης
για το άσυλο, η υποστήριξη προς την Ελλάδα και τα μέτρα πρακτικής συνεργασίας. Ποικίλες
δράσεις και στους τρεις άξονες της εντολής της EASO —πρακτική συνεργασία μεταξύ των
κρατών μελών, υποστήριξη προς τα κράτη μέλη που υφίστανται ιδιαίτερες πιέσεις και
συμβολή στην εφαρμογή του ενιαίου ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου— υλοποιήθηκαν/
άρχισαν το 2011, και δεν ήταν οι μόνες.66 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
Ανθρώπινο δυναμικό
Ανθρώπινο δυναμικό 2011
Εγκριθείσες στον
προϋπολογισμό της ΕΕ
Πληρωθείσες έως τις 31.12.2011
Θέσεις πίνακα προσωπικού:
υπάλληλοι διοίκησης
25 5
Θέσεις πίνακα προσωπικού:
βοηθοί υπαλλήλων
13 0
Σύνολο θέσεων βάσει του πίνακα
προσωπικού
38 5
Συμβασιούχοι 11 2
Αποσπασμένοι εθνικοί
εμπειρογνώμονες
12 9
Σύνολο 61 16
Στον προϋπολογισμό της ΕΕ για το 2011 εγκρίθηκαν συνολικά 61 θέσεις. Η διάρθρωση
του προσωπικού έχει ως εξής:
25 διοικητικοί υπάλληλοι: περιλαμβάνονται οι προϊστάμενοι της μονάδας επιχειρήσεων
και της μονάδας διοίκησης, υπόλογος, υπάλληλοι λογιστηρίου, διευθυντής προσωπικού,
ελεγκτής, διαχειριστής δικτύου/ΤΠ και ειδικοί εμπειρογνώμονες σε θέματα πρακτικής
συνεργασίας στον τομέα του ασύλου
13 βοηθοί υπαλλήλων
12 αποσπασμένοι εθνικοί εμπειρογνώμονες
11 συμβασιούχοι σε επιχειρησιακές και διοικητικές θέσεις στις εξής κατηγορίες: τρεις
συμβασιούχοι (IV), πέντε συμβασιούχοι (III) και τρεις συμβασιούχοι (I).
Το 2011 προκηρύχθηκαν οι 12 θέσεις αποσπασμένων εθνικών εμπειρογνωμόνων και
πληρώθηκαν οι 9. Στις 18 Απριλίου 2011, προκηρύχθηκαν 27 θέσεις μόνιμου προσωπικού και
έως τη λήξη της προθεσμίας, στις 18 Μαΐου 2011, είχαν παραληφθεί περί τις 2 600 αιτήσεις.
Περίπου 200 υποψήφιοι πέρασαν από συνέντευξη για τις 27 θέσεις στη διάρκεια του 2011.
Παρατηρήθηκαν, πάντως, καθυστερήσεις στη διαδικασία στελέχωσης λόγω του μικρού
αριθμού υπαλλήλων της EASO που πληρούσαν τους όρους συμμετοχής σε επιτροπή
επιλογής προσωπικού. Αυτό είχε ως συνέπεια να καλούνται στις επιτροπές επιλογής
υπάλληλοι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και άλλων οργανισμών. Εξάλλου, οι υποψήφιοι δεν
ήταν πάντα άμεσα διαθέσιμοι να παραστούν σε συνέντευξη στις Βρυξέλλες ή στη Μάλτα και
παρατηρήθηκαν μακρές λίστες αναμονής για τις υποχρεωτικές ιατρικές εξετάσεις, όπως και
διαρροές μετά την επιλογή και μεγάλα χρονικά διαστήματα προειδοποίησης, φαινόμενα που
είχαν ως αποτέλεσμα να καθυστερεί και η διαδικασία προσλήψεων, αλλά και η ανάληψη των
καθηκόντων μετά τον διορισμό. Από τις 27 θέσεις που προκηρύχθηκαν το 2011, οι 21 είχαν
πληρωθεί έως την 1η Μαΐου 2012, μία είχε ακυρωθεί, τρεις εκκρεμούν, ενώ δύο θέσεις
έμειναν κενές λόγω μη εξεύρεσης κατάλληλου υποψηφίου και προκηρύχθηκαν εκ νέου.
Για το έτος 2012, το εγκριθέν προσωπικό για την EASO παραμένει στα ίδια επίπεδα με το
2011, ήτοι στις 61 θέσεις. Βάσει των αναλύσεων των προϊσταμένων των κέντρων για τις
ανάγκες σε προσωπικό, προκηρύχθηκε μια νέα δέσμη θέσεων και η διαδικασία προσλήψεων
σημειώνει ταχύτατη πρόοδο, σύμφωνα με τους στόχους που είχαν τεθεί. Έως την
1η Μαΐου 2012, 40 μέλη του προσωπικού (65,57 %) είχαν επιλεγεί και διοριστεί. Η διαδικασία
πρόσληψης είχε κινηθεί για 14 θέσεις (22,95 %) και μόνον 7 θέσεις (11,48 %) δεν είχαν
προκηρυχθεί.ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 67
Κατάλογος συντομογραφιών
και ακρωνυμίων
ΔΕΑ Δύναμη επέμβασης για το άσυλο
ΔΕΕ Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης
ΔΕΥ Δικαιοσύνη και εσωτερικές υποθέσεις
ΔOM Διεθνής οργανισμός μετανάστευσης
ΕΔΔΑ Ευρωπαϊκό δικαστήριο για τα δικαιώματα του ανθρώπου
ΕΔΜ Ευρωπαϊκό δίκτυο μετανάστευσης
ΕΕ Ευρωπαϊκή Ένωση
ΕΕΠΑ Ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό πρόγραμμα για το άσυλο
ΕΕΣΑ Ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου
ΕΣΔΑ Ευρωπαϊκή σύμβαση για τα δικαιώματα του ανθρώπου
ΕΤΠ Ευρωπαϊκό ταμείο προσφύγων
ΗΠΑ Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής
ΜΚΟ Μη κυβερνητική οργάνωση
ΟΗΕ Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών
ΟΥΑ Ομάδα υποστήριξης για το άσυλο
πΓΔΜ πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας
ΠΧΚ Πληροφορίες για τις χώρες καταγωγής
ΣΕΠΕ Σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης και ετοιμότητας
Amisom Αποστολή της Αφρικανικής Ένωσης στη Σομαλία
BAMF Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (Γερμανία)
BVerwG Bundesverwaltungsgericht (Γερμανία)
EASO Ευρωπαϊκή υπηρεσία υποστήριξης για το άσυλο
ECRE Ευρωπαϊκό συμβούλιο για τους πρόσφυγες και τους εξόριστους
ECS Ευρωπαϊκή χορηγία ΠΧΚ
Eurasil Δίκτυο εμπειρογνωμόνων της ΕΕ σε θέματα ασύλου
Eurema Σχέδιο μεταφοράς εντός ΕΕ δικαιούχων διεθνούς προστασίας από τη
Μάλτα
FDQ Σχέδιο για την περαιτέρω ανάπτυξη της ποιότητας των διαδικασιών ασύλου
στην ΕΕ
FRA Οργανισμός θεμελιωδών δικαιωμάτων της ΕΕ
Frontex Οργανισμός εξωτερικών συνόρων της ΕΕ
GDISC Διάσκεψη των γενικών διευθυντών των υπηρεσιών μετανάστευσης
IARLJ Διεθνής ένωση δικαστών που ασχολούνται με το δίκαιο των προσφύγων
ICMPD Διεθνές κέντρο για την ανάπτυξη μεταναστευτικής πολιτικής
IGC Διακυβερνητικές διαβουλεύσεις για θέματα ασύλου, προσφύγων και
μετανάστευσης
OFPRA Office Français de Protection des Réfugiés et Apatrides
RABIT Ομάδες ταχείας επέμβασης στα σύνορα (Frontex)
TDI Προσωρινό γραφείο για το Ιράκ
UKBA Υπηρεσία Συνόρων του Ηνωμένου Βασιλείου68 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
Παραρτήματα
Στατιστικοί πίνακες
Οι πέντε κύριες χώρες καταγωγής των αιτούντων στα κράτη μέλη ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 6970 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 7172 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 73
Σημειώσεις
(
1
) Άρθρο 12, εκθέσεις και άλλα έγγραφα της Υπηρεσίας Υποστήριξης: «1. Η Υπηρεσία
Υποστήριξης καταρτίζει ετησίως έκθεση για την κατάσταση του ασύλου στην Ένωση,
λαμβάνοντας υπόψη τις πληροφορίες που ήδη διατίθενται από άλλες συναφείς πηγές.
Ως μέρος της έκθεσης αυτής, η Υπηρεσία Υποστήριξης αξιολογεί τα αποτελέσματα
των δραστηριοτήτων που έχουν διεξαχθεί βάσει του παρόντος κανονισμού και προβαίνει σε
σφαιρική συγκριτική ανάλυσή τους με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας, της συνέπειας και
της αποτελεσματικότητας του ΕΕΣΑ.»
(
2
) Πηγή: Eurostat, Δελτίο τύπου «Asylum in the EU-27», 23.3.2012.
(
3
) Πηγή: Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, «Asylum levels and
trends in industrialised countries», 27.3.2012.
(
4
) Πηγή: Eurostat, Δελτίο τύπου «Asylum in the EU-27», 23.3.2012.
(
5
) Ό.α.
(
6
) Frontex, FRAN Quarterly, τεύχος 2, Απρίλιος-Ιούνιος 2011, Σεπτέμβριος 2011, σ. 5.
(
7
) Frontex, FRAN Quarterly, τεύχος 3, Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2011, Ιανουάριος 2012, σ. 5.
(
8
) Πηγή: Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, «Asylum levels and
Trends in Industrialised Countries», Μάρτιος 2012.
(
9
) Ό.α.
(
10
) Η τυπική απόκλιση είναι ένα στατιστικό μέγεθος το οποίο μετρά τη διακύμανση σε δεδομένο
δείγμα. Όσο υψηλότερη η τιμή, τόσο μεγαλύτερη η απόκλιση.
(
11
) Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, «Coping with a fundamental rights emergency:
The situation of persons crossing the Greek land border in an irregular manner», Θεματική
έκθεση, Μάρτιος 2011, σ. 4,
http://fra.europa.eu/fraWebsite/attachments/Greek-border-situation-report2011_EN.pdf
(
12
) Frontex, FRAN Quarterly, ό.α.
(
13
) Ό.α.
(
14
) Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, Νοέμβριος 2007,
http://www.unhcr.org/47302b6c2.html
Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, Απρίλιος 2008,
http://www.unhcr.org/refworld/pdfid/4805bde42.pdf
Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, Απρίλιος 2008,
http://www.unhcr.org/cgibin/texis/vtx/refworld/rwmain?page=search&docid=48abd557d&s
kip=0&query=unaccompanied%20Greece%20children
Report to the Government of Greece on the visit to Greece carried out by the European Committee
for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (Cpt) from 23
to 29 September 2008 [CPT/Inf (2009) 20], Στρασβούργο, 30 Ιουνίου 2009,
http://www.cpt.coe.int/documents/grc/2009-20-inf-eng.htm
Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, «Stuck in a revolving door. Iraqis and other
asylum seekers and migrants at the Greece/Turkey entrance to the European Union»,
Νοέμβριος 2008,
http://www.hrw.org/sites/default/files/reports/greeceturkey1108_webwcover.pdf
Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων «Left to survive: Protection breakdown for
unaccompanied children in Greece», Δεκέμβριος 2008,
http://www.unhcr.org/refworld/pdfid/4950a7382.pdf
Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων «Greece: Unsafe and Unwelcoming Shores»,
Οκτώβριος 2009,
http://www.hrw.org/en/reports/2009/10/31/greece-unsafe-and-unwelcoming-shores
Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, «Παρατηρήσεις σχετικά με την
Ελλάδα ως χώρα ασύλου», Δεκέμβριος 2009,
http://www.unhcr.org/refworld/pdfid/4b4b3fc82.pdf
Βλ. επίσης, ό.α., Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, «Coping with a fundamental rights
emergency: The situation of persons crossing the Greek land border in an irregular manner»,
θεματική έκθεση, Μάρτιος 2011.
(
15
) http://ec.europa.eu/home-affairs/news/infringements/infringements_by_policy_asylum_en.htm
(
16
) http://www.europarl.europa.eu/sides/getAllAnswers.do?reference=E-2009-5426&language=EN
(
17
) Υπόμνημα της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες προς την
Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα για τη σύνταξη
ανακεφαλαιωτικής έκθεσης – Παγκόσμια περιοδική ανασκόπηση: Ελλάδα, σ. 2,
http://www.unhcr.org/refworld/pdfid/4cd8f2ec2.pdf74 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
(
18
) Ελληνικό σχέδιο δράσης για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, Σύνοψη.
(
19
) Ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο: Ετήσια έκθεση
για τη μετανάστευση και το άσυλο 2010, COM(2011) 291 τελικό της 24.5.2011, σ. 6. Πρβ.
http://ec.europa.eu/commission_2010-2014/malmstrom/archive/1_EN_ACT_part1_v8.pdf
(
20
) Παρά ταύτα, λόγω ποικίλων δυσχερειών, προτάθηκε αναγκαστικά παράταση
του μεταβατικού σταδίου έως τον Ιούλιο 2012.
(
21
) Το σύστημα του καταλόγου διερμηνέων της EASO συζητήθηκε στην 5η συνεδρίαση
του διοικητικού συμβουλίου στις 25 Νοεμβρίου 2011. Ο εκτελεστικός διευθυντής υπέβαλε
τις προτάσεις του για το σύστημα του καταλόγου διερμηνέων της EASO, οι οποίες αναμένεται
να εγκριθούν από το διοικητικό συμβούλιο το 2012.
(
22
) Ό.α.
(
23
) Οι εκτιμήσεις ποικίλλουν, σύμφωνα όμως με τον Frontex «όλες οι πηγές κάνουν λόγο για
εκατομμύρια». The Border Post, Frontex Monthly Newsletter, τεύχος Οκτωβρίου 2011, σ. 1.
(
24
) Η Μάλτα διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο όσον αφορά την απομάκρυνση αλλοδαπών από τη
Λιβύη, αλλά και την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας στον λιβυκό λαό. Η Μάλτα στην ουσία
λειτούργησε ως κόμβος παροχής υποστήριξης από τη διεθνή κοινότητα προς τον λιβυκό
λαό.
(
25
) ΔOM, Daily Statistical Report, 27.11.2011,
http://www.migration-crisis.com/libya/page_sitreps/extsitreps/111128_hq_mena_data.pdf
(
26
) «Μετά τον επιτυχή έλεγχο της Λιβύης από το Εθνικό Μεταβατικό Συμβούλιο, η εν λόγω ροή
διακόπηκε απότομα τον Αύγουστο. Παρά ταύτα, το 3o τρίμηνο του 2011 εντοπίστηκαν
12 673 παράνομα εισερχόμενοι δι’ αυτής της οδού, η οποία εξακολουθεί να χρησιμοποιείται
από σημαντικό αριθμό μεταναστών από την Τυνησία και χώρες της υποσαχάριας Αφρικής,
ιδίως Νιγηριανούς.» Frontex, FRAN Quarterly, τεύχος 3, Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2011,
Ιανουάριος 2012, σ. 5.
(
27
) Σουηδία, Κάτω Χώρες, Βέλγιο, Πορτογαλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιρλανδία, Δανία, Φινλανδία.
(
28
) Frontex, FRAN Quarterly, τεύχος 2, Απρίλιος-Ιούνιος 2011, Σεπτέμβριος 2011, σ. 9.
(
29
) Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους πρόσφυγες, Lebanon Update, 6.1.2012,
http://www.unhcr.org/4f070b9f9.html
(
30
) Για μια πιο διεξοδική επισκόπηση, στα πρώτα κεφάλαια της έκθεσης της Διεθνούς Αμνηστίας
με τίτλο «Year of rebellion» συνοψίζονται με εύληπτο τρόπο τα κυριότερα γεγονότα της
αραβικής άνοιξης. Βλ. Διεθνής Αμνηστία, «Year of rebellion: The state of human rights in the
Middle East and North Africa», 9 Ιανουαρίου 2012.
http://www.amnesty.org/en/library/asset/MDE01/001/2012/en/e2985922-558f-486d-8e68-
ef54a7d25222/mde010012012en.pdf
(
31
) Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, «Asylum Levels and Trends in
Industrialised Countries», Μάρτιος 2012, σ. 20,
http://www.unhcr.org/4e9beaa19.html
(
32
) Πηγή: Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, «Asylum levels and
trends in industrialised countries», 27.3.2012.
(
33
) Το Κοσσυφοπέδιο [ψήφισμα ΟΗΕ S/RES/1244 (1999)] περιλαμβάνεται στη Σερβία στα
στοιχεία της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες. Εκτός εάν
δηλώνεται διαφορετικά, στις επόμενες παραγράφους χρησιμοποιούνται στοιχεία της Ύπατης
Αρμοστείας για να διευκολύνονται οι συγκρίσεις μεταξύ των ετών. Προτιμήθηκαν τα στοιχεία
της Ύπατης Αρμοστείας έναντι των στοιχείων της Eurostat διότι, καθώς (στις περισσότερες
περιπτώσεις) δεν περιλαμβάνουν τις μεταγενέστερες αιτήσεις (αίτηση επανεξέτασης
της υπόθεσης που υποβάλλει αιτών του οποίου η αίτηση έχει απορριφθεί αλλά δεν έχει
εγκαταλείψει τη χώρα μετά την απορριπτική απόφαση), δίνουν μια μάλλον πιο επακριβή
εικόνα των πραγματικών νέων αφίξεων προσώπων τα οποία υποβάλλουν αίτηση χορήγησης
ασύλου για πρώτη φορά σε δεδομένο κράτος μέλος.
(
34
) Πηγή: Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, «Asylum Levels and
Trends in Industrialised Countries», Μάρτιος 2010.
(
35
) Πηγή: Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, «Asylum Levels and
Trends in Industrialised Countries», Μάρτιος 2011.
(
36
) Ό.α.
(
37
) Βλ., ενδεικτικά, High Court Ιρλανδίας, υπόθεση D (ανήλικος) κατά Refugee Appeals Tribunal
& Anor, IEHC 431. 10 Νοεμβρίου 2011.
(
38
) Βλ. άρθρο 9 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 439/2010 της19ης Μαΐου 2010.
(
39
) Διάταξη κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 862/2007.
(
40
) http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2003:050:0001:0010:EN:PDF
(
41
) http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2000:316:0001:0010:EN:PDFΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011 — 75
(
42
) Αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως, την οποία υπέβαλε το Administrativen
sad Sofia (Βουλγαρία) στις 18 Οκτωβρίου 2011, υπόθεση C-528/11.
(
43
) Η Ύπατη Αρμοστεία αναγνωρίζει τις σημαντικές προσπάθειες που καταβάλλονται σε πολλά
κράτη μέλη. Τα σχόλια στο κεφάλαιο αυτό έχουν επιλεγεί για να αναδειχθούν πρακτικές στις
οποίες θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή.
(
44
) http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2001:212:0012:0023:EN:PDF
(
45
) http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2003:031:0018:0025:EN:PDF
(
46
) C-179/11, αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως που υπέβαλε το Conseil d’État
(Γαλλία) στις 18 Απριλίου 2011 – CIMADE, GISTI κατά Ministre de l’Intérieur, de l’Outre-Mer, des
Collectivités territoriales et de l’Immigration (ΕΕ C 186 της 25.6.2011, σ. 13, διεύθυνση:
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2011:186.0013:0014:EN:PDF). Η Ύπατη
Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες κατέθεσε υπόμνημα ενώπιον του
Δικαστηρίου για την υπόθεση την 1η Αυγούστου 2011.
(
47
) http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2011:337:0009:0026:EN:PDF
(
48
) http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2004:304:0012:0023:EN:PDF
(
49
) http://curia.europa.eu/jurisp/cgi-bin/form.pl?lang=EN&Submit=rechercher&numaff=C-465/07
(
50
) Ερευνητικό πρόγραμμα της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες
με τίτλο «Safe at Last? Law and Practice in Selected EU Member States with Respect to
Asylum seekers Fleeing Indiscriminate Violence». (Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο
Βασίλειο, Κάτω Χώρες και Σουηδία), Ιούλιος 2011,
http://www.unhcr.org/refworld/docid/4e2ee0022.html η
http://www.unhcr.org/4e2d7f029.html
(
51
) Για το πλήρες κείμενο των αποφάσεων στην αγγλική γλώσσα (BVerwG 10 C 3.10 της
24.2.2011, BVerwG 10 C 2.10 της 31.3.2011, BVerwG 10 C 26.10 της 7.7.2011), βλ. δικτυακό
τόπο του Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου (Bundesverwaltungsgericht):
http://www.bverwg.de στην ενότητα «Information and Decisions (EN)».
(
52
) Πρβ. ΔΕΕ 2.3.2010, C-175/08, ΔΕΕ 9.11.2009, C-57/09 και C-101/09.
(
53
) Γαλλία: Conseil d’État, 17 Ιανουαρίου 2011, 316678, M. A., Conseil d’État, 21 Οκτωβρίου
2011, 336576, M. S. και Conseil d’État, 26 Ιανουαρίου 2011, 312833, M. H. Βέλγιο: απόφαση
του Συμβουλίου Προσφυγών αναφέρεται από τις βελγικές αρχές, χωρίς να δίνεται παραπομπή.
(
54
) Conseil d’État, 4.5.2011, 320 910, M.H.
(
55
) http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2005:326:0013:0034:EN:PDF
(
56
) Συνοπτική περιγραφή των διαδικασιών ασύλου στα διάφορα κράτη μέλη διατίθεται στον
δικτυακό τόπο του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων:
http://fra.europa.eu/fraWebsite/research/background_cr/cr_country_factsheets_en.htm
(
57
) Εν προκειμένω, η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες σημειώνει:
«Αυξανόμενος αριθμός κρατών προσφεύγουν σε μια τέτοια κατάσταση στη χρήση τεχνικών
βίντεο για τη λήψη συνέντευξης από τους αιτούντες, γεγονός το οποίο δημιουργεί αρκετές
ανησυχίες, ιδίως όσον αφορά τους ευάλωτους αιτούντες άσυλο».
(
58
) Décret n° 2011-1031 du 29 août 2011 relatif aux conditions d’exercice du droit d’asile, Journal
Officiel de la République Française, 31.8.2011.
(
59
) Στο υπόμνημά της προς την EASO, η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους
Πρόσφυγες σημειώνει με ικανοποίηση ότι «η παροχή ενημερωτικών εντύπων στους
αιτούντες άσυλο είναι πάγια πρακτική σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ».
(
60
) Ministère de l’Intérieur, de l’Outre-mer, des Collectivités territoriales et de l’Immigration,
Décision du 18 mars 2011 révisant la liste des pays d’origine sûrs, Journal Officiel de la
République Française, 26.3.2011.
(
61
) Ministère de l’Intérieur, de l’Outre-mer, des Collectivités territoriales et de l’Immigration,
Décision du 6 décembre 2011 révisant la liste des pays d’origine sûrs, Journal Officiel de la
République Française, 9.12.2011.
(
62
) Αλβανία, Αρμενία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Γκάνα, Ινδία, Κοσσυφοπέδιο, Κροατία, Μάλι (μόνο για
άρρενες αιτούντες), Μαυρίκιος, Μαυροβούνιο, Μογγολία, Μολδαβία, Μπαγκλαντές, Μπενίν,
Ουκρανία, Πράσινο Ακρωτήριο, πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας,
Σενεγάλη, Σερβία, Τανζανία.
(
63
) Με απόφαση του Conseil d’Etat της 26ης Μαρτίου 2012, η Αλβανία και το Κοσσυφοπέδιο
διαγράφηκαν από τον κατάλογο ασφαλών χωρών καταγωγής.
(
64
) Conseil d’Etat, 18 juillet 2011, 343901, F.M.
(
65
) ΔΕΕ. Υποθέσεις C-43/11 Samb, C-50/11 Emegor, C-60/11 Mrad, C-63/11 Austine, C-94/11
Godwin, C-113/11 Cherni, C-120/11 Kwadwo, C-140/11 Ngagne, C-156/11 Music, C-169/11
Conteh, C-187/11 Vermisheva.
(
66
) http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2007:144:0001:0021:EN:PDF
(
67
) http://ec.europa.eu/home-affairs/funding/refugee/funding_refugee_en.htm76 — ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ EASO ΓΙΑ ΤΟ 2011
(
68
) Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του Συμβουλίου Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων
της 11ης και 12ης Απριλίου 2011, «3. Το Συμβούλιο επιβεβαιώνει την ανάγκη για γνήσια
και έμπρακτη αλληλεγγύη προς τα κράτη μέλη που επηρεάζονται αμεσότερα από τις
μεταναστευτικές κινήσεις και καλεί την ΕΕ και τα κράτη μέλη να συνεχίσουν να παρέχουν την
απαραίτητη υποστήριξη καθώς εξελίσσεται η κατάσταση, βοηθώντας, για παράδειγμα, τις
τοπικές αρχές των πλέον θιγόμενων κρατών μελών να αντιμετωπίσουν τις άμεσες επιπτώσεις
των μεταναστευτικών ροών στην τοπική οικονομία και τις υποδομές. Το Συμβούλιο χαιρετίζει
την πρόθεση της Επιτροπής να επεκτείνει, με την στήριξη της σημερινής και της επερχόμενης
Προεδρίας του Συμβουλίου, το υπάρχον πιλοτικό πρόγραμμα, σε εθελοντική βάση, στους
δικαιούχους διεθνούς προστασίας στη Μάλτα».
(
69
) http://ec.europa.eu/malta/news/over_300_refugees_resettled_en.htm
(
70
) http://ec.europa.eu/home-affairs/funding/refugee/funding_refugee_en.htm
(
71
) http://www.dublin-project.eu
(
72
) http://ec.europa.eu/home-affairs/funding/refugee/work_programme_2011_en.pdf
(
73
) Για την ακρίβεια, στο άρθρο 8 παράγραφος 2 στοιχείο γ) της οδηγίας σχετικά με τις
διαδικασίες ασύλου (οδηγία 2005/85/EΚ του Συμβουλίου της 1ης Δεκεμβρίου 2005)
προβλέπεται ότι τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε «το προσωπικό που εξετάζει αιτήσεις και
λαμβάνει αποφάσεις να γνωρίζει τις συναφείς προδιαγραφές που εφαρμόζονται στον τομέα
της νομοθεσίας περί ασύλου και προσφύγων». Η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών
για τους πρόσφυγες αναφέρει στην EASO: «Ανησυχίες δημιουργούν στην Ύπατη Αρμοστεία
η διαδικασία επιλογής και τα προσόντα που διαθέτουν οι αποφαινόμενοι επί αιτήσεων
ασύλου σε πρώτο βαθμό σε ορισμένες χώρες, στις οποίες δεν ισχύουν απαιτήσεις σχετικά με
τα ελάχιστα προσόντα ούτε προσφέρεται συστηματικά κατάρτιση. Με ελάχιστες εξαιρέσεις,
η κατάσταση είναι καλύτερη όσον αφορά τις διαδικασίες επιλογής και τα προσόντα των
αποφαινόμενων επί των προσφυγών σε δεύτερο βαθμό. Η τεκμηρίωση των αποφάσεων
για τον προσδιορισμό του καθεστώτος με επαρκείς παραπομπές σε ΠΧΚ, στα πραγματικά
περιστατικά της υπόθεσης και σε νομική ανάλυση φαίνεται ότι είναι ανεπαρκής σε αρκετά
κράτη».Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο
Ετήσια έκθεση 2011
Λουξεμβούργο: Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης
2012 — 76 σ. — 21 X 29,7 cm
ISBN 978-92-95079-19-9
doi:10.2847/22081
ΠΩΣ ΘΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΕΙΤΕ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ
Δωρεάν εκδόσεις:
• από το EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu
• από τα γραφεία εκπροσώπησης ή τις αντιπροσωπείες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στοιχεία επικοινωνίας θα βρείτε στο διαδίκτυο (http://ec.europa.eu)
ή θα τα ζητήσετε με φαξ στον αριθμό +352 2929-42758.
Εκδόσεις επ ί πληρωμή:
• από το EU Bookshop (http://bookshop.europa.eu).
Συνδρομές επί πληρωμή (π.χ. ετήσιες σειρές της Επίσημης Εφημερίδας
της Ευρωπ αϊκής Ένωσης, συλλογές της νομολογίας του Δικαστηρίου
της Ευρωπαϊκής Ένω σης):
• μέσω των εμπορικών αντιπροσώπων της Υπηρεσίας Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής
Ένωσης (http://publications.europa.eu/others/agents/index_el.htm).
EL.indd 3 19/12/12 08:40BZ-AB-12-001-EL-C
doi:10.2847/22081
I S B N 9 7 8 – 9 2 – 9 5 0 7 9 – 1 9 – 9
EL.indd 4 19/12/12 08:40

 

 

 

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s